چهره های بهداشت حرفه ای و ایمنی

مبرد ها

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

مبردها

برای انتقال حرارت از داخل یك محفظه یا اتاق به خارج , احتیاج به یك واسطه است. در یك سیستم سرد كننده مكانیكی استاندارد , عمل گرفتن حرارت با تبخیر مایعی در دستگاه تبخیر (Evaporator), و پس دادن آن در دستگاه تقطیر (Condenser) صورت می گیرد و این امر باعث تغییر حالت ماده سرمازا از بخار به مایع می گردد .مایعاتی كه بتوانند به سهولت از مایع به بخار و بالعكس تبدیل شوند به عنوان واسطه انتقال حرارت به كار برده می شوند, زیرا این تغییر حالت باعث تغییر حرارت نیز می گردد .برخی از این مواد سرمازا از مواد دیگر مناسب تر هستند .

خصوصیات مواد سرمازا :
سیالی كه به عنوان ماده سرمازا مورد استفاده قرار می گیرد باید دارای كیفیات زیر باشد:
1- سمی نباشد.
2- قابل انفجار نباشد .
3-اكسید كننده نباشد .
4- قابل اشتعال نباشد .
5- در صورت نشت به سهولت قابل تشخیص باشد
6- محل نشت آن قابل تعیین باشد .
7- قادر به عمل كردن در فشار كم باشد (نقطه جوش پایین) .
8- از نوع گازهای پایدار باشد .
9- قسمت هایی كه در داخل مایع حركت می كند به سهولت قابل روغنكاری باشند.
10- تنفس كردن آن مضر نباشد .
11- دارای گرمای نهان متعادلی برای مقدار تبخیر در واحد زمان باشد .
12- جابجایی نسبی آن برای ایجاد مقدار معینی برودت كم باشد .
13- دارای كمترین اختلاف, بین فشار تبخیر و تقطیر باشد .
ماده سرمازا نباید خورنده باشد (ایجاد زنگ زدگی كند) تا ساختن تمام قطعات سیستم از فلزات معمولی با عمر خدمتی طولانی تر عملی گردد.
مبنای مقایسه مواد سرمازای به كار رفته در صنعت سرد كنندگی , بر اساس حرارت تبخیر 5 درجه فارنهایت و حرارت تقطیر 68 درجه فارنهایت است .

شناسایی مواد سرمازا بوسیله شماره گذاری :
روش جدید مشخص كردن مواد سرما زا در صنایع تبرید , شماره گذاری این مواد است . پیش حرف R كه مخفف كلمه REFRIGERANT به معنای سرمازا است نوشته می شود. روش مشخص نمودن شماره ای توسط انجمن مهندسین تهویه ,تبرید و حرارت مركزی آمریكا متداول شده است .

طبقه بندی مواد سرما زا :
این مواد بوسیله دو سازمان ملی آمریكایی به نام های :
The national refrigeration safety code
The national board of fireunderwriters طبقه بندی شده اند.

سازمان اول تمام مایعات سرمازا به سه گروه زیر تقسیم بندی می كند:
گروه اول – بی خطر ترین مواد كه شامل R-500,R-14,R-13,R-502,R-744 R-13BL,R-22,R-30,R-12,R-114,R-21,R-11,R-113 می باشد.
گروه دوم _ مواد سمی و تا حدی قابل اشتعال كه شاملR-717,R-40,R-764, R-1130,R-160,R-611 می باشد.
گروه سوم _ مواد قابل اشتعال كه شامل R-50,R-1150,R-170,R-290-
می باشد.
موسسه NBFU نیز مواد سرمازا را نسبت به درجه سمی بودن آن ها طبقه بندی كرده است كه شامل شش گروه است كه بی خطر ترین آن ها گروه یك است.

GROUP 1 CLASS
R-744 Carbon Dioxide 5
R-12 6
R-13B1Kulene-131 6
R-21 6
R-114 6
R-30 Carrene No. 1 4
R-11 6
R-22 5
R-113 4
R-500 6
R-502 6
R-503 6
R-504 6
R-40 MethyleneChloride 4

GROUP 2
R-717 Ammonia 2
R-1130 Dichloroethylene 4
R-160 Ethyl Chloride 4
R-40 Methyl Chloride 4
R-611 Methyl Formate 3
R-764 Sulphur Dioxide 1

GROUP 3
R-600 Butane 5
R-170 Ethane 5
R-601 Iso Butane 5
R-290 Propane 5

در اینجا به بررسی بعضی از مبردهای متداول می پردازیم

22-R (دی كلرودی فلورو متان ) (CCl2F2) :
ماده ای است بیرنگ تقریبا بی بو و در فشار اتمسفر دارای نقطه جوشی معادل 7/21 درجه فارنهایت است . ماده ای غیر سمی و غیر قابل اشتعال است و خورنده نیست , از نظر شیمیایی در حرارت های عملیاتی بی اثر است و از نظر حرارتی تا 1022 درجه پایدار باقی می ماند .

12- R :
دارای گرمای نهان نسبتا پایین است و برای مصرف در دستگاه های كوچك تر مناسب می باشد , زیرا گردش مقدار زیادی ماده سرما زا امكان استفاده از مكانیزم های عملیاتی و تنظیم دقیق تر و در عین حال با حساسیت كمتر را میسر می كند . از این مبرد در كمپرسور های پیستونی و دورانی و انواع بزرگ گریز از مركزی استفاده می شود .
این ماده در فشار های سر , و معكوس (پس فشار) كم , ولی مثبت با یك بازدهی حجمی خوب كار می كند , 12- R , در 5 درجه فارنهایت , فشاری معادل 5/26 پوند بر اینچ مربع مطلق , و در 86 درجه فارنهایت دارای فشاری مطلق معادل 8/108 پوند بر اینچ مربع است .
گرمای نهان آن در 5 درجه فارنهایت 2/68 بی-تی- یو است و نشت آن به سهولت و با استفاده از نشت یاب الكترونیكی یا مشعل هالاید مشخص می گردد.
در حرارت صفر درجه مقدار كمی آب در 12-R حل می شود كه نسبت آن بر حسب وزن 6 در ملیون است . مایعی كه تولید می شود تا حدودی بر روی اكثر فلزات معمولی كه در ساختمان دستگاه های سرد كننده استفاده می شود , ایجاد زنگ می كند . اضافه كردن روغن های معدنی هیچگونه اثری در ایجاد رنگ بوسیله مایع ندارد ولی احتمالا كم رنگ شدن مایع به وسیله آب را كاهش می دهد . حساسیت ماده 12-R نسبت به آب در مقایسه با 22-R و 502-R بیشتر است . تا 90 درجه قابل حل شدن در روغن است . در این حرارت روغن شروع به جدا شدن می كند و به علت سبك تر بودن وزن در سطح آن جمع می شود .
به كار بردن 30 پوند از این ماده به ازای هر 1000 فوت مكعب فضای تهویه شده كاملا بی خطر است .
این ماده در سیلندر های به اندازه مختلف عرضه می شود و احتمالا در قوطی های سر بسته و محكم نیز یافت می شود . كد رنگی مخصوص 12- R سفید است .

22-R منوكلرودی فلورو متان (CHCLF2) :
22-R یك ماده سرمازای مصنوعی است كه انحصارا برای دستگاه های تبریدی كه درجه تبخیر پایینی دارند ساخته شده است . یكی از موارد استفاده آن در دستگاه های انجماد سریع است كه حرارت آن ها بین 20 تا 40 درجه فارنهایت حفظ می گردد . همچنین در دستگاه های تهویه مطبوع و یخچال های خانگی نیز به طور موفقیت آمیزی مورد استفاده قرار گرفته است . 22-R فقط در كمپرسورهای پیستونی به كار گرفته می شوند و فشار عملیاتی آن به نحوی است كه برای نیل به درجات پایین , نیازی به كار كردن در فشار های كمتر از جو نیست . گرمای نهان آن به ازای هر پوند در 5 درجه فارنهایت 21/93 بی-تی-یو است . فشار عادی سر كمپرسور در 86 درجه 82/172 پوند بر اینچ مربع مطلق است .
22-R ماده ای پایدار ,غیر سمی ,بدون اثر اكسید كنندگی , بی آزار و غیر قابل اشتعال است . فشار اواپراتور در 5 درجه فارنهایت 43 پوند بر اینچ مربع است . حلالیت آن در آب 3 برابر 12-R است . بنابراین رطوبت در این ماده باید حداقل باشد .به همین دلیل استفاده از رطوبت گیر و خشك كن در این مورد بیشتر است .
به علت تمایل شدید تر 22-R به آب تعداد بیشتری رطوبت گیر برای خشك كردن آن لازم است. 22-R تا حرارت16درجه فارنهایت در روغن حل می شود وپس از ان روغن شروع به جدا شدن نموده و چون از مایع سبك تر است در سطح آن جمع می شود. وجود نشت را می توان به وسیله ی نشت یاب الكترونیكی و یا مشعل هالاید تیین كرد.

مواد سرما زای مخلوط :
همانطور كه از نامشان پیداست , این مواد مخلوطی از دو یا چند ماده ی سرما زا هستند, ولی مانند یك ماده سرما زای واحد عمل می كنند. و چهار نوع متداولتر آنها عبارتند از:
1)R-500 كه مخلوطی است از 8/73 درصد R-12 و 2/26 درصد R-152a
2)R-502 كه مخلوطی است از8/ 48 درصد R-22 و 2/ 51درصد R-115
3) كه مخلوطی است از 1/ 41 درصد R-23 و 9/ 59 درصد R-13
4) كه مخلوطی است از 2/ 48 درصد R-32 و 8/ 51 درصد R-115
این مواد سرما زا موادی ثبت شده هستند كه مراحل تركیب آنها پیچیده است و متصدی سرویس نباید با اختلاط مواد مبرد اقدام به ساختن ماده ای مخصوص بنماید.

طراحی سیستم ایمنی جایگاه سوخت

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: دستورالعمل

بسمه تعالي

دستورالعمل اجرائي طراحي سيستم ايمني جايگاه سوخت پمپ بنزين

الف : مشخصات تصرف

نام واحد : نام مالك: پلاك ثبتي :

منطقه شهرداري: منطقه عملياتي: ايستگاه آتش نشاني:

كد پستي: آدرس:

1- ايمني درساختار

1-1- مخازن نگهداري بنزين بايد درزيرزمين قرارداشته ودورازپي هاي ساختمان باشند.

1-2- مخازن نگهداري بنزين نبايد بين ساختمانها ودرفاصله كمتراز 6 متر تازيرزمين ها قرارداشته باشند.

1-3- درصورت احداث ديوارجدا كننده مقاوم حريق به ارتفاع حداقل 3 متر ازساير قسمتها ويادرامتداد راههاي كناري ، خطوط مركزي ورودي ويا نقاط پركردن مخازن مي توانند درنزديكي مرزقرارگيرند.

1-4- به جزقسمت محفظه آدم رو بقيه قسمتهاي مخزن بايد بوسيله ديوار بتن به ضخامت حداقل 150 ميلي متر محصور شود.

1-5- پوشش هاي بتوني بالاي مخزن بايد به نحوي تقويت شود كه بتواند تحمل وزن وشوك حركتي خودروهايي كه ازروي آن مي گذرند را داشته باشد.

1-6- هرمخزن بايد بوسله يك پايه بتون مسلح تقويت شود كه ضخامت آن حداقل 150 ميلي متر بوده وداراي نقاطي باشد كه باتسمه ها بتوان مخزن رادرجاي خود محكم نمود.

1-7- يك دريچه بررسي ضربه براي قطع كردن جريان بنزين درموقع اصابت بايد درخط انتقال تحت فشار درمحل پايه هريك ازتوزيع كننده ها نصب شود.

1-8- پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده بايد روي سكويي بالاترازسطح زمين مستقر شوند.

1-9- پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده بايد بطور كامل درمقابل صدمات ناشي از برخورد ماشين ها محافظت شوند.

1-10- سطح استقرار پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده بايد ازبتون ساخته شود وداراي جدول مقاومت درمقابل فشار باشد.

1-11- سطح منطقه اي كه درشعاع 6/3 متري پمپ نشان دهنده وتوزيع كننده قرارگرفته است بايد با بتون مخصوص غيرلغزنده آسفالت شود.

1-12- محوطه جايگاه دريافت ازتانكرها بايد داراي آسفالت بتوني غيرلغزنده باشد.

1-13- آبهاي جاري ناشي ازنزولات جوي وشستشوي محيط نبايد به مجاري تخليه سوخت راه داشته باشند.

1-14- راههاي خروج اضطرارومسيرهاي فرار متصرفين درساختمانهاي ايستگاههاي پمپ بنرين بايد مطابق با ضوابط اماكن پرخطرپيش بيني وطراحي گردد.

1-15- پوشش هاي كف ساختمان بايد ازنوع مقاوم حريق وهمچنين مقاوم دربرابر نفوذ آب وروغن ، وغيره لغزنده باشند.

1-16- جهت بازشوي تمامي درب هاي ساختمان پمپ بنزين بايد درجهت مسير فرار وخروج متصرفين باشد.

1-17- مسيرمدخل هاي ورودي وخروجي ساختمان كه احتمال ريزش روغن ويا مواد سوختي درآن وجود دارد بايد درارتفاع بالاترازسطح زمين طراحي واجرا شوند تا احتمال نفوذ اينگونه ضايعات دراين مسيرها كاملاً مرتفع گردد.

1-18- هرگونه تجهيزات نصب شده درمحوطه اي كه درمنطقه خطرناك قراردارد بايد ازنظرساختماني داراي شرايط استاندارد مناسب مربوط به منطقه اي كه ساخته شده است ، باشد.

1-19- ساختارسايبان بايد ازمصالح غيرقابل احتراق بوده وداراي شرايط ومقررات ساختماني باشند.

1-20- تمام مسيرهاي فرارازمنطقه پمپ بنزين كه ممكن است دراثر آتش سوزي وياساير حوادث تحت تاثير قرارگيرند بايد درتمام مدت عاري ازهرگونه مانع باشند.

1-21- مسير راههاي خروج بايد به وسيله علائم مخصوص باطرح و رنگ متضاد باتزئينات و نازك كاريهاي داخلي وساير علايم و نشانه ها ، بطوريكه به آساني قابل رويت باشد مشخص شوند.

1-22- جهت مقابله باحريقهاي عمدي لازم است كليه منافذ و پنجره هاي مشرف به معابر عمومي با تور سيمي ريز بافت پوشش داده شوند.

1-23- فصل مشترك محل تخليه سوخت بايد با استفاده از ديوار مقاوم حريق از ساير قسمتها جداشود.

1-24- ديوار جدا كننده قابل اشتعال جمع آوري وبه جاي آن ازمصالح غيرقابل اشتعال براي جدا سازي استفاده شود.

1-25- سقف كاذب قابل اشتعال جمع آوري وبجاي آن ازپانلهاي گچي ويا مصالح غيرقابل اشتعال ديگر استفاده شود.

1-26- درب موتورخانه ازنوع مقاوم حريق باشد.

2- تاسيسات

1-2- الكتريكي

1-2-1- عبور كابل حامل جريان فشار قوي برق ازبالاي پمپ بنزين ها ممنوع است.

1-2-2- چنانچه برق سايت ازطريق كابل هاي برقي بالاي سطح زمين (هوائي ) تامين شده باشد ، بايد اين كابل ها تا خارج ازمنطقه خطرناك ادامه پيدا كند وسپس درمنطقه خطرناك بصورت زيرزميني ادامه پيدا كند.

1-2-3- چنانچه مكان پمپ بنزين درجايي باشد كه احتمال تخليه الكتريكي ناشي از صاعقه درآن وجود دارد وهمچنين كابل تامين كننده برق آن ازبالاي محل عبوركرده باشد ، نوع جعبه تقسيم محلي منطقه درارتباط با منحرف كردن ناگهاني جهت حفاظت تاسيسات درمقابل اثرات ناشي از صاعقه ، بايد با نظر ومشورت متخصصين ومقامات صلاحيتدار انتخاب گردد.

1-2-4- لوله هاي هواكش نبايد براي قراردادن نورافكن ها وياساير وسايل الكتريكي استفاده شود.

شايان ذكراست كه بست ها وگيره هايي كه براي محكم كردن كابل مورد استفاده قرارمي گيرند شامل موارد فوق نمي باشد.

1-2-5- نورافكن ها ولامپ هاي روشنايي كه درزيرياداخل سايبان هاي بالاي پمپ هاي توزيع كننده / نشان دهنده قراردارند بايد مجهز به محافظ ازنوع مقاوم درمقابل انفجارباشند.

1-2-6- شدت روشنايي درمحل هاي مربوط به نشان دهنده هاي مقدارسوخت دريافتي نبايد كمتراز100 لوكس باشد.

1-2-7- استفاده از روشنائيهاي التهابي در پمب بنزين ممنوع مي باشد.

1-2-8- دربعضي ازموارد ازپس مانده جريان درخازنها بعنوان عامل حفاظتي استفاده مي شود كه دراين مورد جريان بكاررفته نبايد از300 ميلي آمپربيشترباشد.

1-2-9- وسايل عايق سازي وكنترل يك واحد پمپ توزيع كننده/ نشان دهنده بايد بتوانند بطور همزمان تمام كابل هاي برق مورد نظر را عاري ازبرق كند. ( اين كارشامل نول برق نيزمي باشد).

توضيح اينكه وسايل عايق سازي فوق بايد خارج ازمنطقه خطرناك نصب شوند.

1-2-10- طرز كار سوئيچ اضطراري بايد بطور خوانا وواضح درجايي كه براحتي ديده مي شود نصب شود.

1-2-11- ميله، يا ترمينال اصلي اتصال زمين بايد درمحلي كه سيم اتصال زمين وسيم هايي كه ازنقاط مختلف به سرويس لوله هاي فلزي واسكلت فلزي ساختمان متصل هستند ، فراهم شود.

تذكر: درصورت امكان اين محل اتصال بايد ازنظر مكانيكي قوي وازنظر الكتريكي قابل اطمينان باشد بطوري كه نتوان به غيراز ابزارمخصوص آن را قطع كرد.

1-2-12- تمام دستگاهها بايد درداخل جلد خارجي داراي ميله يا ترمينال اتصال زمين باشند.

1-2-13- كابلهايي كه مستقيماً درداخل زمين خوابانيده مي شوند بايد توسط حفاظهاي مخصوص كابل يا نوار مارك دار باشند.

1-2-14- درمحلهايي كه كانالها ، مجاري ومحفظه هاي آدم رو جهت حفاظت كابل ها فراهم شده است ، بايد پيشگيري هايي درارتباط با جلوگيري ازعبورگازقابل اشتعال ويا گازمايع ازيك ناحيه به ناحيه ديگر ويا به منطقه غيرخطرناك وهمچنين جلوگيري ازمتراكم شدن گازيا مايع قابل اشتعال درداخل آنها انجام شود.

تذكر: اين پيشگيري ها شامل مسدود كردن مجاري با تركيبات مناسب ياساير موادي كه درمقابل فرآورده هاي هيدروكربن بخارهاي آنها مقاوم هستند مي شود.

1-2-15- كانال ها ومجرايي كه كابل ازداخل آنها عبورمي كند بايد طوري محافظت شده باشند كه دراثر عبوروتردد خودروها صدمه اي به آنها وارد نشود.

1-2-16- تابلو دست ساز و غير استاندارد بايد جمع آوري و بجاي آن از تابلوهاي استاندارد استفاده شود.

1-2-17- سطح زمين جلوي تابلوي اصلي برق بايد به وسيله كفپوش لاستيكي به ضخامت حداقل 6 ميليمتر وبه ابعاد لازم مفروش گردد.

1-2-18- علايم خروج بايد بطورپيوسته روشن بوده ودر قسمتهايي كه شبكه هشدار حريق نصب ميگردد همزمان با فعال شدن شبكه روشنايي علايم خروج بايد بصورت چشمك زن مشخص شود.

1-2-19- روشنائيهاي التهابي پر مصرف جمع آوري و براي تامين نور محيط ترجيحاً از روشنائيهاي فلورسنت استفاده شود.

1-2-20- اجزاء شبكه برق بايد از نوع ضد جرقه و انفجار باشد.

1-2-21- بايد به هواكش ضد جرقه مجهز شود.

1-2-22- كليه دستگاهها و ادوات برقي و تابلو برق بايد به سيستم اتصال زمين متصل شوند و جهت حصول اطمينان ازصحت عملكرد سيستم اتصال زمين بايد توسط متخصصين صلاحيتدار بطور دوره اي و مرتب آزمايش شود.

1-2-23- لازم است جايگاه به شبكه برق گير مجهز گردد.

1-2-24- محل به ژنراتور برق اضطراري مجهز گردد.

2-2- مكانيكي

2-2-1- لوله هاي هواكش براي مخازن ( تانك هاي) زيرزميني ذخيره بايد تاارتفاع بيشترازحداكثر مايع موجود درتانكهاي حمل ونقل امتداد داشته باشند.

2-2-2- حداكثر ارتفاع لوله هاي هواكش براي مخازن زيرزميني ذخيره بايد 5 مترباشد.

2-2-3- پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده بايد درفضاي بازطوري قراربگيرند كه به اندازه كافي درمعرض هواي آزاد قرارداشته باشند.

2-2-4- فاصله خطوط مركزي محفظه پمپ هاي نشان دهنده ازمحل عبورمردم ويا مرز پمپ بنزين بايد حداقل 25/4 مترباشد .

2-2-5- استقرار پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده بايد طوري باشد كه يك اتومبيل بتواند براحتي درامتداد هرتوزيع كننده پارك كند بدون اينكه مانعي براي ساير خودروها ايجاد كند.

2-2-6- تعداد منافذ بالاي تانك بايد با تعداد اتصالات مناسبت داشته باشد.

2-2-7- ميله عمق سنج بايد ازجنس برنج ، چوب ويا ساير مواد كه سبب بوجود آمدن جرقه نمي شوند باشد.

2-2-8- هرمخزن بايد مجهز به وسيله اي باشد كه آبهاي جمع شده درآن را تخليه كند.

2-2-9- خطوط لوله مورد استفاده بنزين بايد ازنوع گالوانيزه باشد.

2-2-10- درلوله كشي بايد ازحداقل اتصالات استفاده نمود.

2-2-11- اتصالات ازطريق جوش الكتريك مورد استفاده قرارگيرد.

2-2-12- جوشكاري بايد درمنطقه غيرخطرناك انجام پذيرد.

2-2-13- دراستفاده ازاتصالات فيتيگ بايد مراحل پيشگيري اززنگ زدگي بدقت بكارگرفته شود.

2-2-14- هرگونه شيرآلات مورد استفاده درمخزن بايد ازنوع ضد جرقه وضد زنگ باشد.

2-2-15- هرخط زيرزميني كه داراي جريان مايع بافشار زياد است بايد مجهز به يك سيستم آشكاركننده نشت باشد.

2-2-16- هريك ازلوله هاي هواكش بايد بطور مستقل باشد وطوري قراربگيرند كه انتهاي آزاد آن دربالاترين سطح زمين باشد.

2-2-17- هراتصال قابل انعطاف بايد بالاتراز پايه بتوني قرارداشته باشد.

2-2-18- هرپمپ نشان دهنده وتوزيع كننده كه براي مايعاتي غيرازبنزين بكارمي روند بايد در فاصله 6 متري تجهيزات بنزيني قرارداشته وواجد شرايط همان استاندارد باشند.

2-2-19- ساختمان هاي پمپ بنزين بايد به خوبي تهويه وهمواره ازهواي پاك برخوردارباشد.

2-2-20- به هواكش مناسب مجهزگردد.

2-2-21- ازانجام هرگونه عمليات جوشكاري در خودداري شود.

3- ساير نكات ايمني

3-1- كنترل تردد و استقرار خودروها جهت دريافت سوخت در پمب بنزين بايد توسط حداقل يك نفر مسئول يا نگهبان انجام پذيرد.

3-2- دركاربريهاي همجوارپمپ بنزين انجام كارهاي خطرناك ويا انباركردن مواد خطرناك درروي زمين ويا ساختمانها ممنوع مي باشد.

3-3- فاصله خطوط مركزي ورودي يا پركردن هرمخزن ازمرزهاي پمپ بنزين نبايد كمتراز 25/4 مترباشد .

3-4- استقرار پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده بايد طوري باشد كه يك اتومبيل بتواند براحتي درامتداد هرتوزيع كننده پارك كند بدون اينكه مانعي براي ساير خودروها ايجاد كند.

3-5- به جهت جلوگيري ازاشتباهات احتمالي كه منجربه پيدايش حوادث مي شوند تمامي مخزن ها بايد با علامتگذاري شناسايي شوند.

3-6- تمام علامتگذاري ها وشناسايي ها بايد واضح ، بادوام وازنوع ضد زنگ باشند كه به آساني رويت گردند.شايان ذكراست كه استفاده ازعلائم كاغذي يا مقوايي ممنوع است.

3-7- هرمخزن بايد داراي علائم مربوط به شماره شناسايي براي تشخيص آن نسبت به سايرمخزن ها باشد.

3-8- تمام منابع احتراق بايد ازمنطقه خطرناك ( ناحيه صفر) خارج شوند.

3-9- منابــعي كه احتمال داده مي شود قابل احتراق باشند اعم از دود زا وساير شعله هاي بدون حفـــاظ ، هرگونه ابزار يا تجهيزاتي كه امكان بوجود آوردن جرقه دارند ( دراثر اصطكاك يا مالش ) سطوح داغ ويا وسايل برقي ثابت كه براي استفاده درمناطق خطرناك طرح ريزي نشده اند ، بايد ازمحوطه بيرون برده شوند.

3-10- تمامي عوامل ومنابع بوجود آورنده نشت وريزش بنزين بايد كشف ونسبت به جلوگيري ازآنها اقدام اساسي نمود.

3-11- ريزش ونشت مايعات سوختي وسرايت آن به خارج ازمحوطه پمپ بنزين بايد كنترل وجلوگيري گردد.

3-12- به منظور جلوگيري ازسرايت مواد نفتي به خارج ازپمپ بنزين وجوي آب ، جايگاه بايد به مخزن جمع آوري مناسب ومتناسب با حجم مواد سرريزي مجهزومواد سرريزي ازطريق شيب بندي وكانال كشي مناسب به داخل مخزن هدايت وبه موقع تخليه گردد.

3-13- جداسازي آلودگي سوختي ازآبهاي جاري وسطحي جايگاه بايد به طريق اصولي انجام پذيرد بطوري كه ازهدايت وتخليه آنها به جويها ومعابرعمومي جلوگيري بعمل آيد.

3-14- نشت ها وريزش هاي درسطح كم بايد بلافاصله با استفاده ازماسه خشك وياسايرمواد جذب كننده ازبين برود.

3-15- ماسه وساير مواد جذب كننده كه براي خشك كردن نشت ياريزش مورد استفاده قرارگرفته اند بايد دورازمنابع احتراق قرارگيرند ودرجايي امن وخالي ازخطر نگهداري شوند.

3-16- تمام تجهيزات اضطراري بايد ازقبل تهيه شده وهمگي درشرايط كاري مناسب باشند.

3-17- درساعات تاريكي بايد ميزان معيني كه مي توان تانكهاي ذخيره را پركرد مشخص شوند.

3-18- قبل ازعمل بنزين گيري بايد موتورخودرو دريافت كننده بنزين خاموش شود.

3-19- جهت تميزكردن وهمچنين خارج نمودن بقاياي مايعات وساير اجسام مخزن هاي زيرزميني رعايت موارد ذيل الزاميست.

الف : تمام محوطه اطراف مخزن ازاجسام قابل احتراق تخليه شود.

ب : مخزن كاملاً خالي شده باشد.

ج: گازهاي داخل مخزن كاملاً آزاد شده باشند ( خارج ساختمان).

د: تمام اتصالات خطوط لوله ازمخزن جدا شده باشد.

3-20- هرتانك زنگ زده ويا معيوب كه زمان دفن آن درزيرزمين بيش از10 سال باشد بايد تعويض گردد.

3-21- رعايت اصول نظم وانضباط دركار ونظافت محيط وسرويس بموقع دستگاهها نقش بسيار مهمي درپيشگيري ازبروز حريق ايفاء مي نمايد بدين لحاظ ضروري است از كالاهاي اضافي ، لوازم مستعمل ، ضايعات وآلودگيها مستمراً پاكسازي وضايعات درظروف دردار جمع آوري گردد.

3-22- استعمال دخانيات وايجاد هرگونه آتش روباز در اكيداً ممنوع است.

4- تجهيزات آتش نشاني

4-1- خاموش كننده هاي دستي

4-1-1- به منظورمبارزه باحريقهاي موضعي لازم است به تعداد لازم خاموش كننده دستي وچرخدار ازنوع مناسب تهيه ودرمكانهاي ذيل نصب ومستقر شوند.

الف- ابتدا وانتهاي هريك ازسكوهاي عرضه سوخت يكدستگاه خاموش كننده پودروگاز 6 كيلويي .

ب- درمحوطه مخازن سوخت ………..دستگاه خاموش كننده پودروگاز12 كيلويي.

ج- درمجاورت جايگاه استقرارتانكرحمل سوخت دودستگاه خاموش كننده پودروگاز12 كيلويي.

د- در ورودي بخش اداري يك دستگاه خاموش كننده پودروگاز 6 كيلوگرمي ويكدستگاه خاموش كننده دي اكسيد كربن 6 كيلوئي.

هـ - به فاصله حداقل 5/2 متر از تابلوهاي برق اصلي وفرعي دودستگاه خاموش كننده دي اكسيد كربن 6 كيلويي.

و-………… دستگاه خاموش كننده پودروگاز چرخدار 50 كيلويي درفاصله حداقل 8 متري پمپ هاي نشاندهنده ومحل استقرار تانكر حمل سوخت مستقرشود.

ز- يكدستگاه خاموش كننده دي اكسيد كربن چرخدار30 كيلوگرمي دركناراتاق برق ويا تابلو برق اصلي مستقرشود.

ح- كناردرب ورودي هريك ازانبارها ، فروشگاههاومحصولات ومشتقات نفتي يكدستگاه خاموش كننده پودروگاز 12 كيلويي نصب شود.

4-1-2-خاموش كننده هاي دستي آتش نشاني بايد باانجام سرويسهاي مقرري بصورت مداوم كارآيي مطلوب ومطمئن را دارا بوده و تعداد ومحل نصب آنها به گونه اي باشد كه همواره پوشش عملياتي لازم را تامين نموده و در مكانهايي مشخص و كاملا قابل دسترس مانند مسيرهاي خروج در ارتفاع 120 سانتيمتري از كف برروي ديوار نصب گردد.

4-2- شبكه آب

4-2-1- با توجه به اهميت نقش آب در اطفاء حريق لازم است پمپ بنزين به شبكه آب آتش نشاني بصورت مستقل از آب مصرفي بااستفاده از منبع ذخيره آب مناسب و سيستم پمپاژ اتوماتيك باقدرت تامين حداقـــــل 4 آتمسفـــــر فشـــار در هر خروجي و 950 ليتر آبدهي در دقيقه طبق راهنماي پيوست مجهز باشد.

4-2-2-حداقل حجم منبع ذخيره آب شبكه اطفاء 20000 (بيست هزارليتر) مي باشد.

4-2-3- حجم منبع ذخيره آب جايگاههايي كه در محدوده شهري قراردارند درصورت اقدام به نصب هايدرانت شهري مي تواند تا 6000 ليتر تقليل يابد.

4-2-4- تعداد دستگاه جعبه آتش نشاني كه بايد مجهز به شير فلكه و لوله هاي نواري به قطر 5/1 اينچ به طول 20 متر و سرلوله مربوطه بوده تهيه و در مكاني كه در كانون حريق قرار نگيرند با پوشش دهي صددرصد عملياتي كليه سطوح و نقاط ، ساختمان اداري نصب شوند.

4-2-5- عدد جعبه آتش نشاني مجهز به شير فلكه ، لوله نواري به قطريك ويك دوم اينچ و به طول 20 متر و سرلوله مناسب تهيه و دربخش اداري جنب درب ورودي نصب گردد .

4-2-6- قرقره هاي آتش نشاني مجهز به شيرفلكه و شيلنگ فشار قوي به قطر 4/3 (سه-چهارم) اينچ و حداكثر طول 20 متر باسرلوله مربوطه تهيه و دربخش اداري در نقاطي قابل دسترس بطوري كه در كانون حريق قرارنگيرد نصب شود

4-2-7- تعداد عدد قرقره آتش نشاني مجهز به شيرفلكه وشيلنگ فشارقوي به قطر اينچ و بطول 20 متر و سرلوله مناسب تهيه ودرقسمت اداري نصب گردد.

4-2-8- عدد جعبه آتش نشاني مجهز به شير فلكه و لوله نواري به قطر5/1 اينچ وبه طول 20 متروسر لوله مخصوص كفساز و ليتر كف پروتئيني (سنگين) تهيه ودر نصب گردد.

4-2-9- حداقل دستگاه پرتابل اطفاء آب وكف با مقدار ليتر كف در مستقرگردد.

4-2-10- هيچگاه نبايد كالايي جلوي ادوات وتجهيزات آتش نشاني چيده شود.

4-3- اطفاء اتوماتيك

4-3-1- بايد به سيستم كشف واعلام حريق واطفاء اتوماتيك ودستي با عامل خاموش كننده آب وكف تجهيز شود.

4-3-2- بايد به سيستم اطفاء اتوماتيك با عامل خاموش كننده كف پروتئيني طبق راهنماي پيوست مجهز شود.

4-3-3- جايگاه انتقال سوخت به مخازن ذخيره بايد مجهز به شبكه اسپرينگلرآب وكف پروتئيني با پوشش دهي كامل محدوده مخازن ثابت وتانكر حمل ونقل گردد.

4-3-4- درصورتيكه مخازن ذخيره سوخت جايگاه وتانكرهاي حمل سوخت ازمحصولات ضد انفجار مورد تائيد شركت ملي نفت ايران استفاده نمايند نوع وچگونگي اجراي شبكه اطفاء كف جايگاه قابل تجديد نظر خواهد بود.

4-4- سيستم اعلام كننده

4-4-1- طراحي اصولي و نصب سيستمهاي كشف و اعلام و هشدار حريق اتوماتيك ودستي از نوع مناسب ، استاندارد ومورد تائيد سازمان آتش نشاني ميتواند در آگاهي بموقع از حريق موثر بوده و پيش از رسيدن محيط به لحظه بحران فرصت لازم براي عمليات مبارزه باآتش سوزي را فراهم آورد لذا لازم است كليه قسمتها به سيستم كشف و اعلام حريق اتوماتيك و دستي باپوشش دهــــــي صددر صد محيط بشرح ذيل تجهيز گردند.

4-4-2- به اعلام كننده دستي مجهز شود.

4-4-3- به اعلام كننده اتوماتيك سمعي و بصري مجهز شود.

4-4-4- به اعلام كننده اتوماتيك و كاشف از نوع دودي مجهز شود.

4-4-5- به اعلام كننده اتوماتيك و كاشف از نوع حرارتي مجهز شود.

4-4-6- به اعلام كننده اتوماتيك و كاشف ازنوع شعله اي مجهز شود.

4-4-7- به اعلام كننده اتوماتيك و كاشف از نوع خطي حرارتي كابلي مجهز شود.

4-4-8- به اعلام كننده اتوماتيك و كاشف از نوع دودي خطي ( بيم) مجهز شود.

4-4-9- به اعلام كننده اتوماتيك و كاشف از نوع ليزري مجهز شود

4-4-10- بايد به سيستم كشف و اعلام حريق و اطفاء اتوماتيك ودستي باعامل خاموش كننده پودري تجهيز شود.

4-4-11- بايد به سيستم كشف و اعلام حريق و اطفاء اتوماتيك ودستي باعامل خاموش كننده آب و كف تجهيز شود.

4-4-12- بايد به سيستم اطفاء اتوماتيك با عامل خاموش كننده كف پروتديني طبق راهنماي پيوست مجهز شود.

5- عوامل حفاظتي

5-5-1- نصب يك سوئيچ اضطراري جهت خاموش كردن تمام پمپ هاي نشان دهنده وتوزيع كننده ها درمواقع اضطراري دريك محلي كه به سادگي قابل دسترس باشد الزاميست.

توجه : يك نوشته آگاه كننده با اين متن « پمپ بنزين ازاين جا خاموش كنيد) جهت دسترسي سريع به سوئيچ اضطراري ضروري است).

5-5-2- درمحوطه جلو پمپ بنزين كه مي تواند به آساني قابل دسترس براي ماموران آتش نشاني ومردم كمك دهنده باشد بايد يك سوئيچ اضطراري كه تمام تجهيزات نشان دهنده وتوزيع كننده وروشنايي ها را عايق مي كند به همراه يك نوشته هشدار دهنده نصب گردد.

5-5-3- درمحلي كه دردسترس مامورين آتش نشاني مي باشد وبه منظور انجام اقدامات لازم درمواقع اضطراري تعيين شده است بايد يك سوئيچ قطع كننده برق وجوداشته باشد كه با يك راهنماي هشداردهنده با اين متن ( علامت ولتاژقوي) – سوئيچ مخصوص افراد آتش نشان) كاملاً مشخص باشد.

5-5-4- راههاي دسترسي به روشن كردن سوئيچ ها وساير تجهيزات بايد طوري باشند كه دسترسي به آنها توسط مردم عادي ممكن نباشد.

5-5-5- تـــمام پرسنل كه دريك پمپ بنزين مشغول كارهستند بايد تحت آموزشهاي كافي همراه با تمرين هاي مناسب قرارگيرند تا اين اطمينان حاصل شود كه آنها ازتمام خصوصيات خطرناك بنزين ، بكارگيري روش هاي مربوط به عمليات عادي واضطراري ومقررات مربوطه آگاهي كامل دارند.

5-5-6- كليه كاركنان بايد به وسائل حفاظتي شخصي شامل مجهز گردند.

6- ملاحظات

6-1- به منظور افزايش سطح آگاهي پرسنل به ويژه نگهبانان توصيه ميگردد نسبت به آموزش و اخذ گواهينامه از سازمان آتش نشاني اقدام شود

6-2- به منظور پيشگيري از مشكلات بعدي ، قبل از اجراي سيستم كشف و اعلام حريق و شبكه آب آتش نشاني لازم است نقشه هاي طراحي به تائيد سازمان آتش نشاني برسد.

6-3- نصب راهنماي كاربردي جهت استفاده از دستگاه مركزي سيستم كشف و اعلام حريق و متعلقات مربوطه در كنار آن الزاميست .

6-4- به جهت تسهيل در عملكرد و تعمير و نگهداري سيستم كشف و اعلام حريق ضرورت نصب خلاصه چگونگي عملكرد المانهاي سيستم اعلام حريق ( انواع دتكتورها ، آژيرها ،‌ شاســـي هــاي اعلام حريق ، تابلو كنترل مركزي ، چراغهاي نشانگر و … ) در الزاميست.

6-5- لازم به ذكر است سيستم هاي موصوف در دستورالعمل در صورتي ميتواند موثر واقع شود كه ضمن آموزش از نحوه استفاده صحيح از آن با سرويس و نگهداري اصولي هميشه آماده بكار باشند. لذا به هنگام دريافت تائيديه ايمني ارائه تعهد نامه محضري مبني بر سرويس و نگهداري سيستم هاي ايمني به منظور حصول اطمينان از آماده بكار بودن آنها به مدت دو سال از طرف مجري الزاميست.

6-6- درصورت وجود ابهام درهريك ازبندهاي دستورالعمل مراتب كتباً ازسازمان استعلام تاراهنمائيهاي لازم بصورت مكتوب اعلام گردد.

6-7- شايان ذكراست اين دستورالعمل جهت كاهش ضرايب نا ايمني جايگاه ارائه ميگردد. بديهي است اجراي ضوابط ومقررات شــركت ملي نفت دراحداث وبهره برداري جايگاههاي توزيع سوخت خودرو امري ضروري مي باشد.

6-8- اين دستورالعمل صرفاً جهت كاهش ضرايب نا ايمني واحد مذكور تهيه شده است .بديهي است حصول ايمني نسبي ومطلوب در مستلزم حسن اجراي تدابير سه گانه آموزشي ، پيشگيري واطفايي بصورت هماهنگ وبه موازات يكديگر ازبدو طراحي واحداث وتاسيس مي باشد.

=============================================================================

این دستورالعمل پس از بازديد در مورخه ............. از محل تهیه و تنظیم گردیده است :

نام و نام خانوادگي كارشناسان امضاء و تاریخ

1-..................................................................

2-..................................................................

مدیر پیشگیری از حریق معاون حفاظت و پیشگیری از حریق

امضاء و تاریخ امضاء و تاریخ

طراحی سیستم ایمنی جایگاه سوخت

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: دستورالعمل

برق

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: ايمني

ايمني برق

· ايمني برق (1)

· جريان برق

· ولتاژ برق

· مقاومت الكتريكي

· سيستم ارت وسايل برقي

· فيوز

· پاره اي از اصول اوليه ايمني برق

· ايمني برق (2)

· مسئوليتها

· روش اجرايي

· حفاظت در برابر تماس مستقيم و غير مستقيم

· حصارها و پوششها

· وسايل فطع كننده جريان

· لامپها

· هشدارها

· سيم هاي برق

· كابلهاي نرم (انعطاف پذير)

· كابلهاي برق وسايل برقي قابل حمل و نقل

· تجهيزات الكتريكي

· ترانسفورماتورها

· شبكه اتصالات

· فيوزها

· كليدهاي قطع و وصل

· موتورها

· اتصالات

· تجهيزات برقي قابل حمل ونقل

· بازرسي ، تعمير و نگهداري

· كار در مجاورت تاسيسات الكتريكي

· مجوز كار

ايمني برق (۱)

در صنعت برق اگر ايمني رعايت نشود ، خطر برق گرفتگي حتمي است. بنابراين قبل از دست زدن به سيم يا ادوات برقي جهت تعمير و يا هر گونه بازرسي بايستي حتماً جريان برق در مدار قطع بوده و مطمئن باشيد كه جريان برق وجود ندارد و آزمايش وجود يا عدم وجود جريان برق توسط فازمتر صورت ميگيرد.

جريان برق :

جريان برق را با واحد امپر نشان مي‌دهند كه بر دو نوع مي‌باشد:

1. جريان مستقيم(DC) : جريان برق حاصل از ژنراتورها و باطري ها از اين نوع مي‌باشد.

2. جريان متناوب (AC):جريان برق شبكه شهري از اين نوع مي‌باشد.

ولتاژ برق :

اندازه گيري فشار الكتريكي رابا ولت نشان مي‌دهند كه در صنعت به سه دسته زير تقسيم مي شود:

1. ولتاژ بالا كه از 650 ولت به بالا مي‌باشد.

2. ولتاژ متوسط كه بين 250 تا 650 ولت مي‌باشد.

3. ولتاژ پائين كه از 250 ولت كمتر است.

توضيح : ولتاژ پائين از نظر ايمني ولتاژ زير 25 ولت مي‌باشد.

مقاومت الكتريكي :

مقاومت در برابر جريان الكتريسيته را مقاومت الكتريكي گويند و واحد اندازه گيري آن اهم مي‌باشد.جدول زير مقاومت بدن انسان را در مقابل جريان الكتريسيته نشان مي‌دهد.

مقاومت بر حسب اهم	اجزاي بدن
100000 تا 600000	پوست خشك
1000	پوست خيس
400 تا 600	دست و يا اندام داخلي
100	گوش تا گوش

ابتداي صفحه

سيستم ارت وسايل برقي :

ازآنجائي كه مقاومت سيم در برابر جريان برق از مقاومت بدن انسان كمتر است چنانچه دستگاه برقي ما بوسيله يك سيم به زمين وصل شود ، جريان برق از طريق اين سيم به زمين منتقل خواهد شد.دستگاههاي برقي سيار بوسيله سيمي كه در دو شاخه آن تعبيه شده به پريز مخصوص متصل مي گردد. براي دستگاهها و سازههاي بزرگ بايد تمامي كابلها به يك نقطه به نام چاه ارت EARTH PEAT متصل گردند.

فيوز :

وسيله اي است براي قطع جريان برق ، در حقيقت فيوز شير اطمينان برق است. زمانيكه بار الكتريكي مدار بيش از مقدار مجاز باشد قبل از اينكه اين امر باعث سوختن و يا جرقه الكتريكي در دستگاه بشود ،فيوز مي‌سوزد.

انواع فيوزها :

1. فيوز خط هوايي يا حلقه اي

2. فيوز دو شاخه اي

3. فيوز فشنگي

4. فيوز اتوماتيك

5. فيوز استوانه اي

بايد توجه داشت كه هر يك از اين فيوزها براي جريان خاصي طراحي شده‌اند و استفاده نامناسب از آنها مي تواند موجب آسيب رسيدن به شخص يا دستگاه گردد.

پاره‌اي از اصول اوليه ايمني برق :

1. قبل از شروع تعمير وسايل برقي حتماً مجوز لازم را اخذ نمائيد.

2. قبل از شروع به كار (تعمير) كليد اصلي برق شبكه را قطع نموده و درب جعبه تقسيم را قفل نمائيد.

3. چنانچه امكان قفل كردن جعبه وجود نداشته باشد، با در آوردن فيوز جريان را قطع نمائيد.

4. در صورت امكان برچسب تعميرات نيز زده شود.

5. فقط برقكاران اجازه كار بر روي شبكه يا دستگاه ها را دارند.

6. تمامي دستگاههاي برقي بايد داراي سيم ارت باشند.

7. تمامي كابلهاي معيوب بايد تعويض شوند.

8. از هر كابل فقط يك انشعاب گرفته شود.

9. تمامي دستگاهها بايد دو شاخه داشته باشند.

10. براي تعمير يك وسيله برقي حتماً بايد دو شاخه آنرا در آوريد.

11. در كارهاي برقي هيچگاه شانسي عمل نكنيد.

12. هيچگاه دو شاخه را با كشيدن كابل از پريز جدا نكنيد.

13. هرگز يك سيم برق لخت را لمس نكنيد.

14. در زمان حفاري اگر به كابل برقي برخورد نموديد قبل از هر كاري به مسئولين اطلاع دهيد.

15. توجه داشته باشيد كه كار در زمين هاي مرطوب با وسايل برقي مي تواند منجر به برق گرفتگي شود.

16. فقط دستگاههايي كه ولتاژ آنها كمتر از 25 ولت باشد ، خطر برق گرفتگي در آنها كاهش يافته است.

17. كابلهاي برق كه در مسير عبور و مرور وسائط نقليه هستندرا حتماً بايد از درون يك لوله يا چيزي شبيه آن عبور داد.

18. براي هر دستگاه فيوز مناسب را استفاده نموده و فيوزهاي سوخته را براي استفاده مجدد سيم پيچي نكنيد.

19. هيچگاه كابل دستگاهي كه گير كرده است را با فشار نكشيد بلكه به آرامي آنرا رها كنيد.

20. توجه داشته باشيد كه آتش سوزي ناشي از برق را فقط بايد با گاز يا پودر خاموش نمود ، استفاده از آب خطرناك است.

21. در صورتي که قبل از شروع تعميرات ، محيط ايمن سازي مي‌شود بايد پس از اتمام عمليات و برقرار کردن مدار ، علائم هشدار دهنده و بطور کلي تجهيزات ايمني‌ سازي محيط برداشته شود .

اقداماتي كه براي نجات شخص برق گرفته مي توان انجام داد عبارتست از :

1- قطع مدار برق

2- رها کردن شخص برق گرفته از مدار

3- تنفس مصنوعي

4- رساندن به پزشک

مرگ در اثر برق گرفتگي معمولاً نتيجه مستقيم دو چيز است :

1 بهم ريختن كار منظم قلب

2 متوقف شدن دستگاه تنفس

يك تماس جزئي با سيم يا وسايل برقي انسان را به سرعت نابود ميكند و چنانچه مسير برق گرفتگي از سمت چپ بدن يا از سمت سر باشد خطرناك تر است.

مسئله مهم در برق گرفتگي تنفس مصنوعي مي باشد كه بايد در كمتر از 3 دقيقه پس از برق گرفتگي با انجام اين كار جريان تنفس را به حالت عادي بازگردانيم.

مصدوم را به پشت بخوابانيد و بلوز كار يا كت خود را تا كنيد و با قرار دادن آن زير شاته ، بطوري كه سر به عقب كشيده شود ، پهلوي سر مصدوم قرار گيريد و تنفس مصنوعي و ماساژ قلبي انجام دهيد.

ايمنی برق(۲)

Electrical safety

منظور از حفاظت افراد دربرابر تماس مستقيم که در اين مبحث مطرح می شود ، کليه مقررات و قوانينی می باشد که برای حفاظت پرسنل از خطراتی که در هنگام لمس تجهيزات برقدار ممکن است پيش بيايد .

حداکثر ولتاژ ايمن به ولتاژ اسمی گفته می شود که در بين هاديها از 42 ولت و در بين سيمهای فاز و نول مدارها از 24 ولت تجاوز نکند . در مورد مدارهائی که زير بار نيستنداين مقادير به ترتيب نبايد از 50 و 29 ولت تجاوز نمايد (موثرترين نتيجه فرکانس 60-50 هرتز خواهد بود . )

ولتاژ تماسی ، بخشی از ولتاژ نشتی يا ولتاژ تخليه شده به زمين می باشد که ممکن است در معرض تماس افراد قرار گيرد .

اتصال زمين ياسيستم ارت عبارت است از متصل کردن بدنه تجهيزات به نحوی که اطمينان حاصل شود درصورت هر گونه نقص الکتريکی ، ولتاژ فورا و بدون هيچگونه خطری به زمين تخليه خواهدشد .

مسئوليتها :

4-1- مسئوليت نگهداری صحيح و بازرسی قبل از شروع کار در خصوص کابلهای نرم (انعطاف پذير) وسائل برقی قابل حمل و نقل بعهده کارگر و سرکارگر مربوطه است .

4-2- مسئوليت بازو بسته نمودن در تابلوهای برق و يا هرگونه تعمير و يا تغييری در سيستم تابلوها و يا راه اندازی و برقراری مجدد جريان برق بعهده افراد ذيصلاح مجرب برقکار که قبلا از واحد برق کارخانه به واحد HSE کارخانه معرفی شده اند می باشد .

4-3- مسئوليت علامتگذاری و تعيين مشخصات کليه انواع قطع کننده های مدارهای برقی د رکاخانه بعهده رئيس واحد برق کارخانه است .

4-4- مسئوليت بازرسی دوره ای و هرگونه تست و آزمايشی بر روی تجهيزات برقی از قبيل کابلها ، قطع کننده های مدار ، فيوزها ، کليدها و ... و در نهايت رد يا قبول نمودن انها بعهده کارشناسان واحد برق و HSE کارخانه است .

5-4- در صورت نياز به اخذ مجوز کار (بند 5-21 ) سرپرست مربوطه ملزم به آگاه نمودن واحد HSE کارخانه و نيز اخذ مجوز لازم باشد .

6-4- جهت صدور مجوز کار ، واحد HSE کارخانه ملزم به بازرسی شرايط کار و افراد از نظر رعايت سلامت و ايمنی لازم می باشد .

روش اجرائی :

5-1- دستورالعمل ايمنی کار با تاسيسات برقی :

5-1-1- کليه قطعات تاسيسات الکتريکی بايد از نظر ايمنی مطابق با استانداردهای بين المللی باشند .

5-1-2- کليه قطعات الکتريکی بايد در اندازه های مناسب و منطبق با کاری باشند که برای آنها درنظر گرفته شده و بويژه دارای خصوصيات زير باشند :

الف ) تحمل و استقامت مکانيکی کافی در شرايط کار را دارا باشند .

ب) در برابر عواملی چون آب ، گردو غبار ، گرمای الکتريکی و واکنشهای شيميائی مقاوم بوده و آسيب پذير نباشند .

5-1-3- کليه قسمتهای تاسيسات الکتريکی بايد طوری ساخته ، نصب و نگهداری شوند که از هر گونه خطر آتش سوزی و انفجار بدور باشند .

5-1-4- کليه قسمتهای تاسيسات الکتريکی بايد طوری ساخته ، نصب و نگهداری شوند که از هر گونه خطر شوک الکتريکی مصون باشند .

5-1-5- تجهيزات ايمنی فردی نظير کفشها و دستکشهای لاستيکی نبايد بعنوان عاملی مناسب برای تامين ايمنی در برابر خطر برق گرفتگی محسوب شوند .

5-1-6- کاربرد و ولتاژ کليه ادوات و انشعابات الکتريکی بايد دقيقا مشخص و توسط علائم واضحی نشان داده شود .

5-1-7- مدارها و ادوات الکتريکی يک واحد که ولتاژهای مختلفی دارند بايد با مشخصه ها و علامات واضحی مانند رنگهای مختلف علامتگذاری شوند .

5-1-8- وقتی نتوان کروکی تاسيسات را به وضوح تعيين و مشخص نمود مدارها و ادوات الکتريکی بايد توسط برچسبها يا ديگر روشهای مقتضی و موثر مشخص و متمايز گردند.

5-1-9- کليه کسانيکه با تجهيزات برقی (الکتريکی) کار می کنند بايد بطور کامل با خطرات ناشی از الکتريسيته آشنا شده و آموزشهای لازم را گذرانده باشند .

5-1-10- شبکه خطوط ارتباطی و مخابراتی نبايد از مسير خطوط الکتريکی ولتاژ متوسط يا ولتاژ قوی عبور داده شوند .

5-1-11- برای محافظت تاسيسات الکتريکی در مقابل دريافت ولتاژهای بالا از ديگر تاسيسات بايد تدابير ايمنی کافی بعمل آيد .

5-1-12- در صورت لزوم و برای پيشگيری از خطر رعد و برق بايد تدابير لازم جهت حفاظت از تاسيسات الکتريکی بعمل آورده شود .

5-1-13- آويزان نمودن لباس و يا ديگر وسايل از تابلوها و تجهيزات برقی ممنوع می باشد .

ابتداي صفحه

5-2- حفاظت در برابر تماس مستقيم و غير مستقيم :

5-2-1-در کليه انواع تاسيسات الکتريکی بايد برای حفاظت افراد در برابر تماس مستقيم يا غيرمستقيم با ولتاژهای بالا تدابير ايمنی ويژه ای از قبيل اخذ مجوز کار ، شناسائی خطرات توسط کارشناسان واحد برق و HSE کارخانه و ... بعمل آورده شود .

5-2-2- بايد بنا به نيازهای خاص شرايط مختلف کاری (نظير محلهای مرطوب يا خيس ، کاردر داخل لوله ها ، تانکها و ... يک يا چند روش از انواع روشهای ذکر شده زير اعمال گردد :

i. کشيدن حصار

ii. عايق کاری کامل (عايق دوبله – عايق تقويت شده )

iii. حداکثر ولتاژ ايمن

iv. ايزولاسيون ايمن (مانند ترانسهای ايزوله شده ايمن )

v. اتصال زمين سيم نول

vi. نول ايزوله شده

vii. اتصال زمين قسمتهای فاقد برق

viii. رله يا سوئيچی که در صورت هرگونه نشتی ولتاژ به زمين جريان را قطع کند ( از انواع با حساسيت بالا)

ix. وسائل کنترل عايقها

x. کليدهای قطع مدار به هنگام اتصال به بدنه يا زمين

xi. اخذ مجوز کار در صورت تشخيص واحد HSE

xii. در صورت امکان استفاده از ولتاژ پائين DC

xiii. استفاده از کابلهای سالم و بدون عيب

5-2-3 – از هيچگونه سيم يا تجهيزات الکتريکی لخت و بدون روپوش نبايد استفاده شود .

5-3- حصارها و پوششها :

5-3-1- پوششها ، توريهای حفاظتی و حصارها بايد از مواد غير آتشگير ساخته شده و دارای مقاومت مکانيکی کافی بوده و بطور محکم و مطمئن نصب شوند .

5-3-2- جهت نصب پوشش و حصار بايستی اطمينان حاصل گردد که برقدار نخواهند شد .

5-3-3- برداشتن و جابجائی حصارهای اطراف قسمتهای حامل جريان برق نبايد بدون استفاده از ابزارهای خاص امکان پذير باشد .

5-4- وسائل قطع کننده جريان :

5-4-1- برای قطع جريان در کليه هاديهای الکتريکی فعال در مواقع ضروری ، يک وسيله قطع کننده مرکزی بايد پيش بينی گردد .

5-4-2- به منظور قطع سريع جريان برق در کليه هاديهای الکتريکی بايد يک وسيله قطع کننده که دسترسی فوری به آن امکان پذير باشد د رمدار کليه ادوات الکتريکی تعبيه گردد .

5-4-3- تاسيسات الکتريکی حتی الامکان بايد به يک قطع کننده اتوماتيک جريان مجهز شوند تا در مواقع بروز نقص در تاسيسات جريان را قطع نمايد .

5-5- لامپها :

4-5-1- ارتفاع لامپهای روشنائی و اتصالات آنها از سطح زمين يا کف حتی الامکان نبايد کمتر از 12 متر باشد.

5-6- تجهيزات ضد اشتعال :

5-6-1- در محلهائی که دارای مواد يا جو آتشزا بوده يا مستعد آتشزائی و انفجار می باشند فقط بايد از کليدها ، اتصالات ، روشنائی و تجهيزات الکتريکی ضد توليد جرقه(Intrinsic safe ) مخصوص چنين محلهائی استفاده گردد .

5-7- هشدارها :

5-7-1- برای جلب توجه عمومی بايستی اطلاعيه يا اطلاعيه هائی با مضمون های زير در محلهای مناسب نصب کرد :

a) ورود افراد غير مجاز و متفرقه به محلهای تاسيسات الکتريکی ممنوع

b) هرگونه تعمير و يا دستکاری تاسيسات الکتريکی توسط افراد غير مجاز ممنوع

c) روشهای مقابله با آتش سوزی در هنگام بروز حريق

d) روشهای نجات افراد برق گرفته و کمکهای اوليه به افرادی که دچار برق گرفتگی شده اند

e) مشخص نمودن افراد معينی برای مقابله با خطرات الکتريکی احتمالی و اعلام نحوه ارتباط با آنها

f) شماره تلفنهای اضطراری کارخانه

ابتداي صفحه

5-8- سيمهای برق :

5-8-1- کليه سيمهای برق بايد دارای روپوش عايق بوده و از پيچيده شدن آنها بدوراشياء تيز و برنده اکيدا جلوگيری شود .

5-8-2- سيمهای نول ، حفاظت کننده و جبران کننده بايد به وضوح از ساير سيمها متمايز شوند .

5-8-3- سيمهای هوائی بايد دارای نگهدارنده های مقاوم بوده و در ارتفاعی قرار داشته باشند که با افراد و اشيائی که در زيرجابجا می شوند برخورد ننمايند .

5-8-4- تيرهای هدايت کننده سيمهای برق يا تجهيزات الکتريکی بايد بطور مطمئن به زمين يا هر پايه محکم ديگری متصل شده باشند .

5-8-5- هنگام پائين آوردن سيم ازروی تيرها ، تيرها بايدطوری مهار شوند که دراثر تکانهای وارده منحرف نشوند.

5-8-6- سوئيچها ، فيوزها ، سرپيچها و پريزهای سيم کشی هائی که در فضای آزاد انجام شده اند بايد کاملا ايزوله شده و تماس با آنها غير ممکن باشد .

5-8-7- سيم کشی های هوائی برق 440 ولت و بيشتر بايد در محلهای تقاطع با جاده ها و مسيرهای حمل و نقل دارای ارتفاع کافی از سطح زمين باشند .

5-8-8- سيم کشيهائی که در ارتفاع کمتر از 5/2 متر (8 فوت) از سطح زمين يا کف کارگاه واقع شده اند بايد حصارکشی شده يا در داخل لوله هائی از جنس فولاد يا هر ماده ديگر که در برابر ضربه و صدمات ناشی از آن استحکام کافی داشته باشند ، قرار داده شوند .

5-8-9- سيم کشيهای موقت حتی الامکان نبايد مسير خطوط برق ، تلفن يا آنتن راديو را قطع نمايند .

5-8-10- سيمهائی که از درون زمين عبور داده ميشوند فقط بايد از جنس سيمهای محکم و بادوام بوده و بايستی در برابر ضربات ناشی از وسائل نقليه ، تجهيزات مکانيکی ، خاک برداری و غيره محافظت شوند . جهت عمليات خاک برداری د رمناطقی که سيم برق قبلا درون زمين قرار گرفته شده اخذ مجوز کار الزامی است .

5-8-11- کابلهای فشار قوی هرگز نبايد با دستهای لخت لمس شوند و برای گرفتن آنها بايد از دستکش های مخصوص عايق برق استفاده گردد .

5-8-12- ريلهائی که بعنوان نيروی محرکه برقی برای حرکت جراثقالها و غيره بکار می روند بايد دارای قابليت قطع جريان برق باشند .

5-8-13- اگر تعدادی از ماشين آلات از يک ريل مشترک تغذيه می کنند ، هر ماشين بايد بطور مستقل قابليت قطع ارتباط از تمامی فازها را داشته باشد .

5-9- کابلهای نرم (انعطاف پذير) :

5-9-1- اگر برای اتصال به خطوط اصلی نياز به اتصالات دوشاخه و پريز باشد اين اتصالات بايد :

الف) بطور صحيح جفت شوند

ب) بطور صحيح طراحی شده باشند

5-9-2- کابلهای نرم وسائل برقی قابل حمل و نقل

الف ) درصورت وجود سيستم اتصال به زمين در شبکه سيم کشی ، کابلهای انعطاف پذير بايد دارای سيستم ارت باشند .

ب) با استفاده از فنر فولادی ، لوله لاستيکی يا ساير وسائل مناسب بايد از گره خوردن يا تاب برداشتن سيم در ناحيه ورودی سيم به دستگاه جلوگيری شود .

5-9-3- در وسائل دستی و در صورت امکان در وسايل قابل حمل و نقل برقی بايد از کابلهای انعطاف پذير ساده استفاده شود .

5-9-4- کليه کالهای نرم بايد بخوبی مراقبت شده و اتصال آنها به يکديگر نبايد بدون استفاده از دو شاخه و پريز انجام شود .

5-9-5- برای بلند کردن ابزارهای پرتابل (قابل حمل ) از روی زمين نبايد سيم آنها را کشيد .

5-9-6 – کابلهای نرم را نبايد در روی سطوح چرب يا آغشته به مايعات خورنده قرار داد .

ابتداي صفحه

5-10- تجهيزات الکتريکی :

5-10-1- وسائل کنترل کننده نظير کليدها ، فيوزها و قطع کننده های مدار نبايد در محلهائی که مايعات قابل اشتعال و مواد قابل انفجار يا گازهای قابل اشتعال وجود دارد نصب گردند ، مگر آنکه برای چنين منظورهائی ساخته شده باشند .

5-10-2- موتورها ، تجهيزات توزيع برق و کليدها بايد در برابر چکيدن و پاشيدن آب محافظت شوند .

5-10-3- افراد غير مجاز نبايد دراتاقهائی که تجهيزات الکتريکی قرار دارند تردد نمايند .

5-11- ترانسفورماتورها :

5-11-1- ترانسفورماتورهای روغنی که در فضای آزاد و روی زمين قرار داده می شوند بايد :

الف ) در محلی عاری از مواد قابل اشتعال نصب شوند .

ب) پائين تر از سطح زمين قرارداده شده و يا دورآنها به نحوی محصور شود که روغن ريخته شده از آنها در سطح زمين پخش نگردد .

5-11-2- ترانسفورماتورهای نصب شده در روی دکلها بايد حداقل 5/4 متر (15 فوت ) بالاتر از سطح زمين نصب شوند .

5-11-3- ترانسفورماتورهای نصب شده بر روی دکلها که کمتر از 5/4 متر (15 فوت) از سطح زمين فاصله دارند بايد بطور مناسبی توسط حصار يا ساير وسائل موثر محصور شوند .

5-12- شبکه اتصالات (صفحه کليدها ) :

5-12-1- شبکه اتصالات حتی المقدور بايد بوسيله فلز ، پلاستيک يا ساير مواد مناسب محصور شود . در صورت استفاده از فلز بايستی آنرا به سيستم ارت وصل نمود .

5-12-2- اگر از شبکه های نوع روباز استفاده می شود :

a) کليه قسمتهای برقدار بايد بطور مناسب در برابر تماس تصادفی توسط حفاظ يا نصب در ارتفاع محافظت شوند .

b) در اطراف قسمتهای برقدار بايد فضای کافی برای کار منظور گردد .

c) شبکه اتصالات ومجموعه ترانسفورماتورها و ساير دستگاهها بايد بطور مناسب محصور شوند .

ابتداي صفحه

5-12-3- تنها افراد ذيصلاح برقکار مجاز به باز نمودن در تابلوهای برق می باشند .

5-13- قطع کننده های مدار :

5-13-1- قطع کننده های مدار بايد عمل قطع و وصل را بطور کامل و دقيق انجام دهند .

5-13-2- مشخصات اصلی اين قطع کننده ها بايد بطور واضح در روی آنها علامت گذاری شود .

5-13-3- جز در مدارهای با ولتاژ بسيار پائين ، کليه قطبهای برقدار بايد بطور مناسب عايق کاری شوند .

5-13-4- قطع کننده های مدار نبايد بطور تصادفی توسط نيروی جاذبه يا ضربه مکانيکی با يا بسته شوند .

5-14- فيوزها :

5-14-1- اطلاعات مربوط به ميزان عبور جريان از فيوز ، نوع فيوز از نظر قطع کنندگی سريع يا با تاخير و قدرت قطع کنندگی بايد بر روی فيوزها مشخص شده باشد .

5-14-2- برای جلوگيری از آسيب افراد در هنگام بيرون آوردن يا نصب فيوزها بخصوص عدم تماس آنها با قسمتهای برقدار مجاور بايد اقدامات حفاظتی موثر بعمل آيد .

5-15- کليدهای قطع و وصل :

5-15-1- کليه کليدها بايد بطور ايمن محصورشده باشند .

5-15-2- کليدها بايد طوری نصب و اتصال زمين شوند که هنگام کار خطری ايجاد نکنند .

5-15-3- اگر امکان بسته شدن کليدها توسط نيروی جاذبه وجود داشته باشد در اين صورت بايد به قفلی مجهز شوند که آنها را بازنگهدارد .

تذکر :درخصوص قطع کننده ها ، فيوزها و کليدهای قطع و وصل می بايستی بازرسی دوره ای توسط کارشناسان واحد برق و HSE کارخانه بطور مرتب انجام پذيرد .

5-16- موتورها :

5-16-1- کليد موتورها بايد به کليد قطع و وصل مجهز شوند .

5-16-2- اگر موتوری در بيش از يک محل کليد قطع و وصل داشته باشد ، در اين صورت حتی الامکان بايد يک کليد قطع کننده د رنزديکترين نقطه مجاور موتور نصب گردد .

5-16-3- موتورها بايد طوری نصب شوند که در حين کار به اندازه کافی خنک شوند .

5-16-4- موتورها بايد به نحوی موثر در برابر جريانهای اضافی محافظت شوند .

ابتداي صفحه

5-17- اتصالات :

5-17-1- نقاط اتصال يا انشعاب هاديها و نيز محل ورود هاديها به داخل دستگاهها بايد :

الف ) بطور مکانيکی محافظت شوند .

ب) به روش صحيح و مقاوم عايق کاری شوند .

5-17-2- اتصال ، انشعاب يا وروديها به داخل دستگاهها بايد با استفاده از جعبه های تقسيم ، رابطها ، بوشها ، بستها يا ديگر وسايل اتصال دهنده مشابه انجام شود .

5-17-3- برای اتصال کابلها به يکديگر حتی الامکان بايد از جعبه تقسيم يا اتصال دو شاخه و پريز استفاده نمود.

5-17-4- برای اتصال قسمتهائی از يک سيم به يکديگر يا يک سيم به سيم ديگر و يا به دستگاه بايد ازروشهائی چون پيچ کردن ، گيره زدن ، لحيم کاری ، پرچ کاری ، جوش برنج ، کنگره دادن و يا ديگر روشهای مشابه استفاده نمود .

5-17-5- جعبه های تقسيم و هاديها حتی الامکان بايد در برابر صدمات ناشی از حمل و نقل و عبور و مرور ، افتادن بر روی زمين ، آب و ديگر منابع خطر آفرين محافظت شوند .

5-17-6- هنگام اتصال کابلهای حفاظت شده به يکديگر ، جعبه تقسيم بايد طوری کابلها را به هم متصل نمايد که روکش حفاظتی کابلها توسط قيدهای هدايت کننده مناسبی بهم وصل گردد .

5-18- تجهيزات برقی قابل حمل و نقل (توسط دست يا چرخ) :

5-18-1- بطور معمول ولتاژ برق مصرفی وسائل الکتريکی دستی نسبت به زمين نبايد بيش از 250 ولت باشد .

5-18-2- تجهيزات قابل حمل و نقل (بادست يا چرخ) بايد مجهز به کليد قطع و وصل توکار شوند .

5-18-3- در اتمسفرهای قابل اشتعال و انفجار نبايد از ابزارهای برقی قابل حمل و نقل استفاده نمود مگر آنکه سيستم آنها برای استفاده در چنين مکانهائی مناسب باشد .

5-18-4- حباب چراغهای سيار دستی بايد توسط پوشش مناسب در برابر خطر شکستن و تماس افراد با آن محافظت شود .

5-18-5- سرپيچ لامپهای سيار بايد دارای مشخصات زير باشند :

الف ) کليه قسمتهائی که جريان برق از آن عبور می کند بسته و محصور باشد .

ب) دارای دستگيره عايق برق باشد .

5-19- بازرسی ، تعمير و نگهداری :

5-19-1- برای اطمينان از مناسب بودن وسائل الکتريکي جهت انجام کار مورد نظر ، تمامی آنها بايد قبل ازاستفاده بازرسی شوند .

5-19-2- فردی که از وسائل الکتريکی استفاده می کند بايد در آغاز هر شيفت تجهيزات و سيمها خصوصا کابلهای قابل انعطاف را بصورت ظاهری آزمايش نمايد .

5-19-3- هادي ها و تجهيرات الکتريکی فقط بايد توسط متخصصين برقکار تعمير شوند .

5-19-4- حتیالامکان نبايد هيچگونه عملياتی بر روی تجهيزات و سيمهای برقدارانجام شود .

5-19-5- قبل از انجام هرگونه عمليات برروی هاديها و تجهيزاتی که نيازی به برقدار بودن آنها در حين انجام عمليات نيست اقدامات زير به اجرا گذاشته شود :

a) جريان برق قطع گردد .

b) احتياطهای لازم بعمل آيد تا از برقراری مجدد جريان برق جلوگيری شود .

c) هادي ها و تجهيزات از نظر بدون برق بودن آزمايش شوند .

d) تجهيزات و هادي ها را اتصال به زمين کرده و بصورت اتصال کوتاه درآورد .

e) برای جلوگيری از برخورد تصادفی ، قسمتهای برقدار مجاور بطور مناسب محافظت شوند .

5-19-6- بعد از اتمام کار برروی هادي ها و تجهيزات ، برقراری مجدد جريان برق فقط بايد با دستور فردی ذيصلاح انجام شود .

5-19-7- برقکاران بايد مجهز به ابزار مناسب و کافی و وسائل حفاظت فردی نظير دستکش و زير پائی لاستيکی شده و ولتاژ مورد نياز برای کارشان بطور صحيح تامين گردد .

5-19-8- کليه هادي ها و تجهيزات را بايد برقدارفرض نمود مگر آنکه خلاف آن به اثبات برسد .

5-19-9- هرگونه تعمير بر روی تجهيزات و وسائل برقی بايستی با نظارت و اجرای افراد مجرب برقکار انجام گيرد.

ابتداي صفحه

5-20- کار در مجاورت تاسيسات الکتريکی :

5-20-1- قبل از شروع کا ردرمجاورت هاديها يا تاسيسات الکتريکی ، کارفرما بايد ولتاژ عبوری را تعيين نمايد تا افراد و تجهيزات در فاصله ای ايمن از هاديها يا تاسيسات قرار گرفته و کار کنند .

5-20-2- هيچگونه عملياتی نبايد در محدوده خطرناک هاديها و تاسيسات برقی انجام شود مگر آنکه برق آنها قطع شده باشد .

5-20-3- قبل از شروع کارمسئولين برق بايد تائيد نمايند که برق هادي ها و تاسيسات قطع شده است .

5-20-4- قبل ازبرقراری مجدد جريان برق سرپرست کاربايد مطمئن شود که کليه کارگران محل کار را ترک نموده اند.

5-20-5- اگر قطع جريان برق در هاديها و تاسيسات مجاور عمليات امکان پذير نباشد در اين صورت بايد برای جلوگيری از خطر ، تدابير لازم اتخاد و به کارگران دستورالعملهای خاص داده شود .

5-20-6- اگر در مجاورت هاديها و تاسيساتی که امکان قطع برق انها وجود ندارد از تجهيزات متحرک استفاده می شود، حرکت اين تجهيزات بايد طوری کنترل شود که فاصله ايمن از هاديها و تاسيسات حفظ گردد .

5-21- مجوز کار :

5-21-1- در صورت نياز به عمليات خاک برداری د رمناطقی که قبلا سيم برق درون زمين دفن گرديده ، اخذ مجوز کار (حفاری و خاک برداری) از واحد HSE الزامی می باشد .

5-21-2- در صورت نياز به انجام کار بر روی سيستمهای برقدار (امکان قطع برق نباشد ) اخذ مجوز کار از واحد HSE الزامی می باشد.

5-21-3- جهت انجام عمليات تنش زدائی (POST WELDING HEAT TREATMENT ) با ولتاژ بالا ، اخذ مجوز کار از واحد HSE الزامی می باشد .

استانداردها

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: ارگونومي

استانداردهای ارگونومی

برگرفته از فصل Ergonomics کتابچه TLV سال 2004 ACGIH

مقدمه :

آسیبهای اسکلتی – عضلانی وابسته به شغل MSDs:

یکی از مهمترین مشکلات شغلی که توسط ACGIH شناسایی شده آسیبهای اسکلتی –عضلانی مرتبط با کار است که با بکارگیری برنامه های بهداشتی ، ایمنی و ارگونومیکی میتوانند مدیریت شوند .اصطلاح آسیب اسکلتی – عضلانی اینطور تعریف میشود :

هرگونه آسیب مزمن به عضلات ،تاندونها و اعصاب که بعلت فشارهای تکراری ، حرکات سریع ،اعمال انرژی و فشارزیاد ، وضعیت غیر عادی بدن حین کار ، ارتعاش و یا سرما باشد .

سایر اصطلاحاتی که برای آسیب اسکلتی – عضلانی بکارمیروند عبارتند از:

آسیبهای تجمعی ناشی از ضربات CTDs

آسیبهای ناشی از حرکات تکراری RMIs

آسیبهای ناشی از فشارهای تکراری RSIs

برخی از این آسیبها علائم تشخیصی ثابت و نام اختصاصی دارند مثل سندروم تونل کارپال یا تاندونیت . سایر آسیبهای اسکلتی – عضلانی ممکن است بوسیله دردهای غیر اختصاصی ظاهرشوند .برخی ناراحتی های موقتی و زودگذر ، نتیجه طبیعی کار و غیر قابل اجتناب میباشند اما ناراحتی هایی که روزبروز بیشتر شده و با فعالیتهای شغلی یا زندگی روزانه تداخل میکنند نباید بعنوان نتیجه طبیعی کار مطرح شوند

روشهای کنترلی :

با بکارگیری برنامه همه جانبه و وسیع ارگونومیکی به بهترین نحو میتوان میزان بروز و شدت MSDs را کنترل نمود . اجزای عمده این برنامه به شرح زیر میباشد :

§ شناسایی مشکلات

§ ارزیابی مشاغل مشکوک به داشتن ریسک فاکتور

§ مشخص نمودن و ارزیابی عوامل بوجود آورنده

§ مشارکت فعالانه و آگاهانه کارگران

§ معاینات شغلی اختصاصی برای کارکنانی که دچار آسیبهای پیشرفته اسکلتی – عضلانی هستند

زمانی که علل MSDs شناسایی شد برنامه کنترلی باید بصورت جامع به مرحله اجرا درآید

این برنامه شامل سه بخش به این شرح میباشد :

§ آموزش کارگران ، سرپرستان ، مهندسان و مدیران

§ گزارش علائم اولیه بروز آسیب توسط کارگران

§ پایش مستمر و ارزیابی اطلاعات جمع آوری شده در خصوص بیماریها و حوادث

اقدامات کنترلی با توجه به ارتباط هرشغل بطورجداگانه با MSDs جهت گیری میشوند .

این اقدامات شامل کنترلهای مهندسی و مدیریتی است .حفاظتهای فردی ممکن است بعلت شرایط محدود کننده ، بطور اختصاصی انجام شوند .

روشهای کنترلی مهندسی

ازمیان روشهای کنترلی مهندسی بمنظور کاهش یا محدود سازی ریسک فاکتورهای شغلی موارد زیر باید مد نظر قرار گیرند :

§ مهندسی متد انجام کار ازجمله مطالعه زمان وآنالیز حرکتی بمنظور محدود کردن اعمال فشار و حرکات غیرضروری .

§ بکارگیری لوازم مکانیکی کمکی بمنظور محدود نمودن یا کاهش اعمال نیروی لازم برای نگهداشتن ابزار و اشیاء

§ انتخاب یا طراحی ابزارهایی که میزان نیروی مورد نیاز و زمان در دست داشتن را کاهش داده و باعث بهبود POSTURE میشوند .

§ تهیه ایستگاههای کاری قابل تنظیم برای کاربران بمنظور نزدیک کردن محل دسترسی و بهبود POSTURE

§ انجام کنترل کیفیت و نگهداری تجهیزات بمنظور کاهش مقدار انژی مصرفی وکاراضافی که بویژه با ارزش افزوده کالا در ارتباط است .

روشهای کنترلی مدیریتی

یکی از راهکارهای مدیریتی برای کنترل آسیبهای اسکلتی – عضلانی بکارگیری تعداد بیشتری کارگراست که موجب کاهش مدت زمان مواجهه ایشان و نهایتا کنترل خطرات میگردد. نمونه هایی از این دست عبارتند از:

§ اجرایی استانداردهای کاری که به کارگران اجازه توقف یا ادامه کار را برحسب نیاز میدهد ( حداقل یکبار در هر ساعت کاری )

§ طراحی مجدد وظایف شغلی ( بعنوان مثال استفاده از کارگران چرخشی یا توسعه وظایف کاری ) بدین ترتیب یک کارگر در طول یک شیفت کاری بطور کامل در معرض مخاطرات شغلی نخواهد بود.

ازآنجائیکه آسیبهای اسکلتی – عضلانی ماهیتی پیچیده دارند برای همه آنها رویکرد واحدی بمنظور کاهش شدت و بروز موارد ابتلا وجود ندارد .

§ راهکارهای اختصاصی مهندسی و مدیریتی برای کنترل مخاطرات درهرصنعت و شرکتی متفاوت میباشد

§ بمنظور انتخاب روشهای پیشگیری جهت کنترل مخاطرات نیاز به اظهار نظرهای متخصصین آگاه در این زمینه است .

§ زمان استراحت جهت بهبود علائم MSDs مرتبط با کار بصورت دوره ای از چند هفته تا چند ماه درخواست میشود .

§ بمنظور تعیین اثر بخشی راهکارهای پیشگیری و کنترلی باید نتایج ارزیابی شود.

فاکتورهای غیر شغلی

از طریق اجرای کنترلهای مهندسی و مدیریتی محدودسازی تمام آسیبهای اسکلتی – عضلانی امکانپذیر نیست برخی از مواردی که ممکن است باعث آسیبهای اسکلتی – عضلانی شده و با شغل مرتبط نباشند عبارتنداز :

§ آرتریت روماتوئید

§ مشکلات غدد درون ریز

§ ترومای حاد

§ چاقی

§ بارداری

§ فعالیتهای ورزشی و تفریحی

حدود تماس شغلی مجاز ( TLV) پیشنهاد شده شاید نتواند افراد را در برابر ابتلا یا تماس به این نوع آسیبها محافظت نماید . ولیکن بکارگیری روشهای کنترل مهندسی و مدیریتی موجب محدود کردن عوامل زیان آور ارگونومیکی برای افرادی میشود که زمینه ابتلا به این آسیبها را دارند و نتیجتا میزان معلولیت ایشان کاهش میابد .

میزان ( تراز ) فعالیت دست HAL) )

گرچه آسیبهای اسکلتی – عضلانی درمناطق مختلفی از بدن ( شانه ها – گردن – کمر و اندامهای تحتانی ) رخ میدهد ولی تعیین حدود تماس مجاز شغلی ( TLV ) در خصوص مچ – دست و ساعدانجام شده است.

نتایج حاصل از مطالعات بیومکانیک ، روانشناسی و اپیدمیولوژیکی انجام شده در خصوص مشاغل تک وظیفه ای 4 ساعت و بیشتر درطول روز بصورت جدولی برای محاسبه HAL خلاصه شده است . مقادیر این جدول با استفاده از اطلاعات بدست آمده از فراوانی موارد کشیدگی دست و نسبت زمان کار / استراحت محاسبه شده است .

شغل تک وظیفه ای عبارت است از : انجام یک دسته مشابه حرکات یا اعمال نیرو بصورت تکراری مانند کار روی خط مونتاژ یا استفاده از صفحه کلید و موس .

برای تعیین TLV مورد نظر بطور اختصاصی این فاکتورها مد نظر میباشد :

§ سطح متوسط فعالیت دست ( HAL )

§ مقدار قله نیروی اعمال شده توسط دست

§ شرایط کاری که اغلب کارگران بدون ایجاد اثرات بیماریزایی بصورت تکراری با آن مواجه هستند .

HAL براساس فراوانی موارد کشیدگی دست و چرخه کاری (توزیع کار و زمانهای استراحت ) تعیین میشود

یکی از روشهای محاسبه میزلن کشیدگی عضله با استفاده از دستگاههای اندازه گیری از جمله دستگاه سنجش میزان کشش عضلات یا الکترومیوگراف محاسبه میگردد.در برخی موارد این مقدار از طریق روشهای بیومکانیکی نیز قابل محاسبه است .

عوامل موثر بر HAL :

درصورتی که یک یا چند عامل زیر مشاهده گردد ، بمنظور کاهش میزان تماس تا کمتر از محدوده فعالیت پیشنهاد شده در TLV- HAL قضاوت باید توسط متخصصین صورت گیرد :

§ پوسچرهای غیرطبیعی و طولانی مدت مثل خمش مچ ،دور نمودن یا انحراف مچ از حالت طبیعی وچرخش ساعد

§ فشارهای تماسی

§ سرما یا ارتعاش

هر زمان که میزان بروز آسیبهای اسکلتی – عضلانی در محیط کار افزایش یافت یا مشخص شد که میزان تماس بیش از حدود مجاز TLV میباشد لازم است روشهای کنترلی را بکارگیرید .

بلندکردن دستی بار :

حدود تماس مچاز TLV )) برای بلندکردن دستی شرایطی پیشنهاد میکند که تحت آن شرایط تمام کارگران بصورت دائم و روزانه در تماس با خطر بلندکردن دستی بار( بعنوان یک وظیفه تکراری ) بوده بدون آنکه دچار آسیب در ناحیه کمر و شانه شوند .

حدود تماس شغلی مجاز برای بلندکردن دستی بار :

بلندکردن دستی بصورت تک نفره (در محدوده زاویه 30 درجه نسبت به افق ) براساس محدوده وزنی بار برحسب کیلوگرم و برای دودست و در زمانی که بسته های بار مشابه و وظیفه جابجایی با ( از مبدا تا مقصد )بصورت تکراری باشد .

استاندارد های مربوطه با توجه به این متغیر ها تعیین شده است :

حمل دستی بار براساس طول مدت زمان حمل ( کمتریا بیش از 2 ساعت در طول یکروز کاری) همچنین دفعات حمل دستی و فواصل حمل در هر ساعت .

درصورت وجود هریک از عوامل یا شرایط کاری که در زیر شرح داده شده میبایست با نظر متخصصین ارگونومی، محدوده وزنی بار را تا کمتر از حدود استاندارد کاهش داد.

§ افزایش موارد حمل دستی بار ( بیش از 360 بار در هرساعت )

§ طولانی بودن شیفت کاری و حمل دستی بار بیش از 8 ساعت درروز

§ حمل دستی بصورت نامتقارن و با زاویه بزرگتر از 30 درجه نسبت به خط عمود

§ حمل با یک دست

§ حمل دستی در حالاتی مثل نشسته یا زانو زده بصورت اجباری

§ گرما و رطوبت بیش از حد مجاز ( با توجه به TLV استرس گرمایی )

§ حمل مواد ناپایدار مثل حمل مایعات در حالت جابجایی مرکز ثقل

§ حمل اشیائی که دسته یا دستگیره نداشته و یا دسته یا دستگیره ضعیف و ناپایدار است .

§ حمل در محل های ناپایدار که فرد قادر به حفظ تعادل بدن با هردو پا نمیباشد مثل سطوح مرتعش

§ حمل در حین تماس با ارتعاش تمام بدن و یا بلافاصله پس از تماس با ارتعاش تمام بدن ( ارتعاش بیش از مقادیر TLV)

ایمنی کارکنان مراکز درمانی

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: ايمني

رهنمودهایی برای حفظ بهداشت و ایمنی کارکنان بهداشتی- درمانی

نویسنده کمالی فر سعید : آبان ۱۳م, ۱۳۹۰

تقریباً ۵/۴ میلیون از ۸ میلیون پرسنل بهداشتی- درمانی یا حدود ۴٪ از کل نیروی کار آمریکا (BLS 1988) در استخدام بیمارستانهای آمریکا هستند.فراوانی توزیع کارکنان بیمارستان با شغل آنها در پیوست ۱ نشان داده می شود.

محلهای کاری کمی به پیچیدگی بیمارستان هستند. نه تنها نیازهای اساسی بهداشتی- درمانی تعداد بیشماری از مردم را فراهم می کند، بلکه آن اغلب یک مرکز آموزشی و پژوهشی بعنوان گنجینه اطلاعات است. در نتیجه فهرست مخاطرات بالقوه شامل تشعشع، مواد شیمیایی سمی، مخاطرات بیولوژیکی، گرما، سر و صدا، گرد و غبار و استرس می شود.

کارکنان تعمیر و نگهداری بطور بالقوه در تماس با حلال ها، آزبست و خطرات الکتریکی هستند. افراد شاغل در کنار یا اطراف اتاقهای دیگ بخار دائماً در تماس با میزان بالایی از سر و صدا و گرما هستند.

کارکنان خدمات در تماس با پاک کننده ها و مواد گندزدایی هستند که می تواند باعث جوشهای پوستی و سوزش چشم و گلو شوند. آنها در معرض خطر هپاتیت و سایر بیماریها از طریق فرو شدن سرسوزنهایی هستند که درست و اصولی دفع نشده اند. همچنین آسیب های اسکلتی- عضلانی مشکلات معمول کارکنان خدماتی هستند.

کارکنان واحد تغذیه با مشکلاتی از قبیل بریدگی های حاصل از لبه تیز وسایل، سوختگی های حاصل از سطوح داغ و لوله های بخار، افتادن روی سطوح لغزنده و خستگی و استرس ناشی از ایستادن های طولانی بر روی سطوح سخت مواجه هستند. تشعشع غیر یونیزه ناشی از نگهداری نامناسب اجاق های میکروویو خطری بالقوه است. همچنین جوشهای پوستی ناشی از غذاهای تازه، پاک کننده ها و رطوبت معمول هستند و تماس زیادی با سر و صدا ثابت شده اند.

پرستاران فارغ التحصیل (RN)، پرستاران بالینی، پرستاران مدرک دار حرفه ای یا مدرک دار تجربی (LVN’s/LPN’s) با مسائل بالقوه ای از قبیل تماس با بیماریهای عفونی و مواد سمی، آسیبهای پشتی و تابش اشعه روبرو می شوند. همچنین پرستاران کمتر به مخاطرات ناشی از استرس و نوبت کاری توجه می کنند.

تکنسین های رادیولوژی بطور بالقوه در معرض تشعشع اشعه X و ایزوتوپ های رادیواکتیو هستند. خطرات می تواند حتی با نگهداری مناسب تجهیزات، ناشی از شیوه های نادرست کار (مثل نگهداری اطفال در زیر تابش اشعه بدون وسایل حفاظت فردی مناسب) یا بیماریهای عفونی انتقالی از بیماران باشد. همچنین تکنسین های رادیولوژی ممکن است در معرض تماس با مواد شیمیایی خطرناک باشند.

کارکنان اتاق عمل (هم زن و مرد و هم خانمهای کارکنان آقا) ممکن است با افزایش خطر مسائل تولید مثل در نتیجه تماس با ضایعات گازهای بیهوشی روبرو شوند. همچنین آنها در معرض مخاطرات زخمهای بریدگی و سوراخ شدن، عفونت، تشعشع و الکتریکی هستند.

آمار منتشر شده :

یک بررسی آماری ملی در سال ۱۹۷۲ از واحدهای بهداشت حرفه ای در بیش از ۲۶۰۰ بیمارستان بطور متوسط سالانه ۶۸ آسیب و ۶ بیماری را در میان کارکنان هر مؤسسه گزارش کرد (NIOSH ۱۹۷۴ – ۱۹۷۶).

فراوان ترین آسیب ها، صدمات اسکلتی- عضلانی و در ادامه زخمهای سورخ شدن، خراشیدگی و کبودی، پارگی، آسیب های پشتی، سوختگی و شکستگی بودند. فراوان ترین بیماریها، مشکلات تنفسی، عفونتها، درماتیت، هپاتیت و واکنش های دارو و مخدرها بودند. اگرچه بررسی ها اثرات نامساعد برخی مخاطرات بیمارستانی را مثل گازهای بیهوشی، اتیلن اکساید و بخصوص داروهای ضد سرطان نشان داده اند، اثرات زیاد دیگری خوب درک نشده اند. پایش آمار مخاطرات در بیمارستان فعال (NIOSH ۱۹۸۵) ۱۵۹ عامل مهم و معروف محرک پوست یا چشم مصرفی در بیمارستانها و ۱۳۵ عامل شیمیایی که توان سرطانزایی، ناقص الخلقه زایی، جهش زایی یا ترکیبی از اینها را شناسایی کرده است (پیوست ۴ را ببینید).

در سال ۱۹۷۸ اداره روابط صنعتی ایالت کالیفرنیا آمار آسیب و بیماری پرسنل بیمارستان را طی یک بررسی فشرده در سالهای ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۷ منتشر کرد (اداره روابط صنعتی کالیفرنیا- سال ۱۹۷۸). نسبت آسیب شغلی در بیمارستانهای بهگرا (۴/۸ روز کاری تلف شده به ازای ۱۰۰ کارگر تمام وقت) تقریباً دو برابر بیمارستانهای مراقبت حاد و همه صنایع کالیفرنیا بود. علل عمده از کار افتادگی آسیب و بیماری، کشیدگی یا فشار زیادی به خود آوردن، افتادن یا لغزیدن، برخورد با چیزی یا افتادن بر روی اشیاء، سوختگی و تماس با مواد سمی یا زیان آور بودند. بالاترین آمار گزارش شده آسیب و بیماری کارکنان در مددکاران، گروههای پرستاری، امر بران، کارکنان آشپزخانه، کارکنان خدمات و تعمیر و نگهداری، کارکنان قست لنژری، پرستاران فارغ التحصیل RN، پرستاران مدرک دار حرفه ای یا مدرک دار تجربی (LVN’s/LPN’s)، منشی ها و کارکنان اداری و تکنسین ها بودند. در فلوریدا نسبت سالانه بیماری و آسیب گزارش شده برای کارکنان بیمارستان ۱۰٪ کارکنان بود — در حدود همان مقدار که برای حلبی سازها، مکانیکهای اتومبیل و کاغذ سازان اعلام شد (نشریه آمریکایی پرستاری- سال ۱۹۸۲).

دو نظام داده ای ملی توسط Gun در سال ۱۹۸۳ تجزیه و تحلیل شده اند:

۱- بررسی مصاحبه های بهداشت عمومی طی سالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۷ که به شرح نیروی کار بیمارستان می پردازند و نسبت عوارض حاد و مزمن را در کارکنان بیمارستان با کل نیروی کار مقایسه می کنند.

۲- داده های غرامت حاصل از بخش آمار اتحادیه کارگری

در این بررسی نسبت بیماریهای کارکنان بیمارستان با آمار یک کاسه شده کل کارکنان از بررسی مصاحبه های بهداشت عمومی مقایسه شد.

عوارض مزمن :

Gun در سال ۱۹۸۳ به وضوح یادآور شد که بروز بسیار زیاد برخی عوارض مزمن در میان کارکنان بیمارستان اصولاً به خاطر شرایط پزشکی زنانه بطور برجسته در نیروی کاری خانم است. ۶ عارضه قابل توجه پس از تعیین مزایا برای این عامل پیدا شدند :

۱- افزایش فشار خون در میان خدمات و کارگران

۲- واریس سیاهرگی تقریباً در میان همه رده های کارکنان بیمارستان

۳- کم خونی بیشتر در میان خانمها، اما گرایش جنسیت تنها دلیل افزایش بروز آن نبود.

۴- بیماریهای کلیه و دستگاه ادراری بیشتر در میان خانمها (۶۹٪)، اما افزایش میزان بروزی در میان همه گروههای کاری بیمارستان پدیدار شد.

۵- اگزما، درماتیت و کهیر اساساً در میان خانمها (۵۷٪)، اما افزایش میزان بروزی در میان همه گروههای کاری بیمارستان پدیدار شد.

۶- جابجایی دیسک میان مهره ای (آسیب کمری) اغلب در میان خانمها (۱۶۶٪ خطر نسبی)

۷- هیچ آماری در خصوص خطرات بیماریهایی از قبیل سرطان یا اختلال در تولید مثل در دسترس نبود.

عوارض حاد :

کارکنان بیمارستان بطور برجسته بروز بیشتری از عوارض حاد در مقایسه با همه کارکنان در تمام گروههای جنسی، نژاد، سن و موقعیت شغلی داشتند(Gun ۱۹۸۳). مشکلات تنفسی برای بیش از نصف عوارض حاد در کارکنان بیمارستان و هم کل کارگران محسوب شدند. آمار بروز هر ردیف مهم از عارضه حاد در کارکنان بیمارستان، نسبت به کل کارگران بیشتر بود. میزان خطر برای کارکنان بیمارستان حدود ۵/۱ برابر بیشتر از آن برای تمام کارکنان بود و آن از لحاظ آماری برای همه حالت ها شامل بیماریهای عفونی و انگلی، عوارض تنفسی، عوارض دستگاه گوارش و سایر عوارض (بیماریهای گوش، سردرد، اختلالات تناسلی- ادراری، مسائل مرتنبط با تولد بچه، اختلالات بارداری و پس از زایمان و بیماریهای پوست و سیستم اسکلتی- عضلانی) قابل توجه بود. میزان خطر آسیب برای کارکنان بیمارستان فقط کمی بیشتر از تمام کارکنان بود.

آسیب و بیماری مشمول غرامت :

بازنگری داده های بدست آمده از اداره آمار نیروی انسانی (BLS ۱۹۸۳) جهت آسیب و بیماری مشمول غرامت نشان داد که آسیب های اسکلتی- عضلانی (اغلب اظهار جراحت کمر) بی شک عمومی ترین نوع عارضه متشکل از ۶/۵۱٪ کل عوارض بودند. همچنین داده های جدول ۱-۱ نشان می دهد که بریدگی، پارگی و سوراخ شدگی دلایل موجهی برای تعداد مهمی از طرح ادعاهای غرامت کارکنان بیمارستان به حساب می آید. چون در این آسیب ها امکان آلودگی با خون و سایر ترشحات بدن وجود دارد، بایستی آنها به دقت کنترل و ثبت شوند. کارفرمایان بایستی مشاوره پزشکی برای کارکنانی که دچار جراحت سوراخ شدگی و امکان تماس با مواد عفونی دارند، تدارک ببینند.

معمولاً آسیب ها و بیماریهای وارد شده در جدول ۱-۲ بیشتر در کارکنان بیمارستان گزارش می شوند، ادعاهای خسارت آنها با همه کارکنان غیرنظامی مقایسه شدند. افزایش درصد ادعاهای خسارت کارکنان بیمارستان ناشی از عوارض ذیل است : آسیب های اسکلتی- عضلانی، درماتیت، هپاتیت خونی و عفونی، اختلالات روانی، بیماریهای نامعلوم، بیماریهای چشم، آنفلوآنزا، عوارض خاص به مراقبت پزشکی و هپاتیت سمی.

*جدول ۱-۱ : ادعاهای خسارت برای آسیب و بیماری در میان کارکنان بیمارستان^(SIC ۸۰۶)**
ادعاها
عارضه	تعداد G	درصد از کل
آسیب های اسکلتی- عضلانی	۳۵۴۰۵	۶/۵۱
کوفتگی، له شدگی و کبودی	۷۶۳۵	۱/۱۱
بریدگی، پارگی و سوراخ شدگی	۷۳۷۴	۸/۱۰
شکستگی	۳۸۶۵	۶/۵
آسیب های چندگانه	۱۴۷۳	۱/۲
سوختگیهای حرارتی	۱۳۴۳	۲
ساییدگی، خراشیدگی	۱۲۷۵	۹/۱
بیماریهای عفونی و انگلی	۸۶۵	۳/۱
درماتیت و سایر عوارض پوستی	۸۵۰	۲/۱
سایر موارد	۸۴۸۴	۴/۱۲
جمع	۶۸۵۶۹	۱۰۰

* اقتباس از اطلاعات چاپ شده در سیستم داده های تکمیلی توسط وزارت کار، اداره آمار نیروی انسانی (۱۹۸۳).

G اعداد با اجازه در شرایطی که نمونه ای از مواردشان آماده نباشد، تعدیل می شوند.

*جدول ۱-۲ : عوارض گزارش شده عموماً در کارکنان بیمارستان ^(SIC ۸۰۶) برای ادعای غرامت**
کارکنان بیمارستان	همه کارکنان غیر نظامی
عارضه	تعداد G	٪	تعداد G	٪
آسیب های اسکلتی- عضلانی	۳۵۴۰۵	۶۳/۵۱	۶۴۹۶۸۵	۷۶/۳۷

بیماریهای عفونی و انگلی :
نامشخص	۳۵	۰۵/۰	۱۴۲	۰۱/۰
کونژکتیویت (ورم ملتحمه چشم)	۱۰۲	۱۵/۰	۳۶۶	۰۲/۰
سل	۸۷	۱۳/۰	۱۸۳	۰۱/۰
سایر	۶۴۱	۹۳/۰	۲۰۶۳	۱۲/۰
جمع	۸۶۵	۲۶/۱	۲۷۵۴	۱۶/۰

درماتیت :
نامشخص	۶۸	۱/۰	۱۲۹۱	۰۸/۰
درماتیت تماسی	۴۰۷	۵۹/۰	۹۱۸۰	۵۳/۰
درماتیت حساسیتی	۱۰۶	۱۵/۰	۲۰۴۲	۱۲/۰
عفونتهای پوستی	۲۲۳	۳۳/۰	۸۱۲	۰۵/۰
سایر	۲۲	۰۳/۰	۴۰۲	۰۲/۰
عفونتهای پوستی طبقه بندی نشده در جای دیگر	۲۴	۰۴/۰	۱۹۱	۰۱/۰
جمع	۸۵۰	۲۴/۱	۱۳۹۱۸	۸۱/۰

هپاتیت خونی و عفونی	۳۶۲	۵۳/۰	۹۰۳	۰۵/۰
اختلالات روانی	۳۶۰	۵۳/۰	۵۷۷۵	۳۴/۰
عوارض نامعلوم	۲۶۳	۳۸/۰	۴۸۸۰	۲۸/۰
بیماریهای چشم	۲۵۰	۳۶/۰	۴۸۰۵	۲۸/۰
آنفلوآنزا	۱۳۶	۲/۰	۲۳۸۹	۱۴/۰
عوارض خاص به مراقبت پزشکی	۱۱۴	۱۷/۰	۲۹۵	۰۲/۰
هپاتیت سمی	۳۷	۰۵/۰	۹۵	۰۱/۰

جمع	۳۸۶۴۲	۳۵/۵۶	۶۸۵۴۹۹	۸۵/۳۹

* اقتباس از اطلاعات چاپ شده در سیستم داده های تکمیلی توسط وزارت کار، اداره آمار نیروی انسانی (۱۹۸۳).

G اعداد با اجازه در شرایطی که نمونه ای از مواردشان آماده نباشد، تعدیل می شوند.

پیشرفت برنامه های بهداشت و ایمنی شغلی برای کارکنان بیمارستان :

تا این اواخر مأمورین بهداشت و ایمنی بیمارستانها بیشتر برای بیماران گسترش می یافتند نه کارکنان. طبق معمول مدیران و کارکنان بیمارستان، بیمارستانها و مراکز بهداشتی را ایمن تر از سایر محیطهای کاری در نظر داشتند و اساساً بیماریهای عفونی و آسیب های فیزیکی را بعنوان خطر در محیط بیمارستان قبول داشتند. بنابراین مدیران بر درمان بیمار تأکید کرده و اعتبارات کمی به بهداشت حرفه ای داده اند. عوامل زیر بر عدم اهمیت به سلامت کارکنان کمک کرده اند :

· به کارکنان بیمارستان بعنوان افراد مجرب بهداشتی که قادر به حفظ سلامتی خود بدون کمک هستند، نگاه شده است.

· دسترسی به پزشکان بیمارستان برای مشاوره های غیر رسمی کاربرد واحدهای بهداشت کار را کم می کند.

· بیمارستانها در جهت درمان بیماری به جای حفظ بهداشت هدایت می شوند.

تلاش اولیه برای محافظت از کارکنان :

اگرچه بیماریهای عفونی را مانند اکثر مخاطرات بیمارستانی بعنوان اولین خطرات برای بیماران به جای کارکنان می شناختند، کارکنان نیز از تلاشهای اولیه برای محافظت بیماران بر علیه عفونتهای بیمارستانی بهره مند شدند. برای مثال فلورانس نایتینگل معیارهای اساسی رعایت اصول بهداشتی از قبیل باز کردن پتجره برای تهویه هوا و بیماران کمتر به ازای هر تخت را مرسوم کرد و سملوایز جراح اتریشی شستشوی مرتب دستها را در بیش از یک قرن پیش ابداع کرد. مخاطرات جدید با ورود به سال ۱۹۰۰ شروع شد، هنگامی که پزشکان در حال آزمایش با اشعه X در معرض تشعشع و پرسنل اتاق عمل، مواجه با انفجارات احتمالی و گرفتار گازهای بیهوشی در طی عمل جراحی بودند. سرانجام این مخاطرات توجه به خطرات زیادی که کارکنان بیمارستان با آنها رویارویند را فرا خواند و بیمارستانها شروع به کنترل کارکنانشان برای سل و سایر بیماریهای عفونی کردند.

توسعه برنامه های بهداشت کارکنان :

انجمن پزشکی آمریکا (AMA) و مجمع بیمارستانهای آمریکا (AHA) بیانیه مشترکی در حمایت از برنامه های بهداشت کارکنان بیمارستانها در سال ۱۹۵۸ صادر کردند. به علاوه با تعریف اصول اساسی یک برنامه بهداشتی برای کارکنان بیمارستان، آنها مقرر کردند که بیمارستانها بایستی برای نمونه به همه مردم با رعایت آموزش بهداشت، پیشگیری دارویی و ایمنی کار خدمت کنند (AMA 1958). NIOSH متعاقباً معیارهای مؤثر در برنامه های بهداشت شغلی بیمارستان را توسعه داد (NIOSH ۱۹۷۴ – ۱۹۷۶) (پیوست ۲ را ببینید).

ارزیابی بیمارستانی NIOSH :

NIOSH اولین ارزیابی فراگیر برنامه ها و خدمات بهداشتی کارکنان بیمارستان را در سال ۱۹۷۲ به عهده گرفت. پرسشنامه ها به همه بیمارستانهای داخل کشور فرستاده شدند که در بیش از ۲۶۰۰ بیمارستان تکمیل می شدند. نتایج نواقص مهمی را در برنامه های بهداشت کارکنان اکثر بیمارستانها به ویژه بیمارستانهای کمتر از ۱۰۰ تخت نشان داد.

اگرچه ۸۳٪ بیمارستانهای مورد بررسی حداقل یک آشنایی عمومی از بهداشت و ایمنی ابراز کردند، فقط حدو نیمی از بیمارستانها یک برنامه آموزش بهداشت و ایمنی منظم داشتند. تنها ۳۵٪ بیمارستانهای کوچک برنامه های بهداشت و ایمنی منظم داشتند، در حالیکه ۷۰٪ بیمارستانهای بزرگ آنها را داشتند.

سایر نواقص با ارزیابی مذکور، کسری برنامه های ایمن سازی را برای کنترل بیماریهای عفونی (فقط ۳۹٪ بیمارستانهای بررسی شده چنین برنامه هایی داشتند) و نبود آموزش ضمن خدمت در نواحی حیاتی (فقط ۱۸٪ بیمارستانهای مورد بررسی آموزش در ۶ قسمت حیاتی شناسایی شده را تدارک دیدند) را آشکار کرد.

از زمان ارزیابی NIOSH تعداد و میزان برنامه های بهداشت کارکنان در بیمارستانها و مراکز بهداشتی به سرعت در کل کشور زیاد شده اند. هرچند تعداد افراد حرفه ای آموزش دیده محدودند و گرچه برخی بیمارستانها وظایف کمیته کنترل عفونت را گسترش داده اند، دیگران کنترل کارها را به واحد ایمنی یا سایر پرسنل اداری که اندکی آموزش دیده اند یا مهارتی در بهداشت و ایمنی شغلی دارند، واگذار کرده اند.

برنامه های بهداشت کارکنان و کمیته های بهداشت و ایمنی :

تنها ۸٪ بیمارستانهای پاسخگو در ارزیابی NIOSH سال ۱۹۷۲ (NIOSH ۱۹۷۴ – ۱۹۷۶) به همه ۹ معیار NIOSH برای برنامه های جامع بهداشت بهداشت و ایمنی بیمارستان پاسخ دادند(پیوست ۲). بیمارستانهای زیادی تاکنون اقدام به شروع یا بهبود خدمات بهداشتی کارکنان کرده اند:

۱- سازمانهای حرفه ای برای مأمورین ایمنی و پرسنل واحد بهداشت کارکنان تشکیل شده اند.

۲- تعداد مقالات، کتب و سایر منابع چاپی در مورد بهداشت و ایمنی بیمارستان به نحو چشمگیری زیاد شده اند.

۳- هم اکنون چندین سازمان داوطلب همایش های سالانه در مورد بهداشت شغلی برای کارکنان بیمارستان است.

NIOSH یکسری کامل از رهنمودهای ارزیابی برنامه های بهداشت و ایمنی شغلی بیمارستانها را در سال ۱۹۷۷ منتشر کرد. پیوست ۲ شامل این رهنمودها است. همچنین Kenyon را برای طراحی عملی یک برنامه کامل بهداشت و ایمنی ببینید.

برخی بیمارستانها کمیته های مشترک بهداشت و ایمنی کارگر و کارفرما را ایجاد کرده اند. اتحادیه های کارگری به نمایندگی از کارکنان در سایر بیمارستانها تشکیل کمیته های بهداشت و ایمنی را داده اند که کمکهای مهمی با شناسایی مسائل بهداشت و ایمنی و با آموزش نیروی کار درباره موضوعات بهداشت و ایمنی کرده اند.

وظایف اصلی کمیته های بهداشت و ایمنی بشرح ذیل است:

· بازرسی دائم محلهای کار برای شناسایی مخاطرات بهداشتی و ایمنی

· بازنگری مرتب میزان حوادث، نتایج اقدامات پیشگیرانه و دیگر داده های محل کار مربوطه

· تهیه اطلاعات برای کارکنان در مورد مخاطرات شناسایی شده

· تشکیل کلاسهای آموزشی

· بررسی جوانب بهداشت و ایمنی هنگام طراحی جدید ساختمان یا بازسازی اماکن

· بررسی حوادث

· برپایی برنامه های مفرّح (مثل مراسم قدردانی، اعطای جوایز و شام یا ناهار) برای ترغیب کارکنان به مشارکت در فعالیتهای بهداشتی و ایمنی

کمیته های بهداشت و ایمنی مقتدر و اثر بخش مستلزم حمایت کامل و تعهد مدیریت بیمارستان است. وظایف کمیته نباید واگذاری کارهای شخصی به اعضاء باشد، اما یک بخش همیشگی کارشان پاسخگویی است.

کمیته های بهداشت و ایمنی اتحادیه های کارگری نقش مهمی در بیان تک تک نگرانی های کارکنان، شناسایی مخاطرات بالقوه، آموزش اعضایشان و بهبود شیوه های کار داشته اند. برای مثال کمیته بهداشت و ایمنی اتحادیه ای در شهر نیویورک که در مورد خطرات مرتبط با دستکاری نمونه های آزمایش بیماری عفونی تحقیق می کرد، خوشه هایی از موارد هپاتیت در میان پرسنل آزمایشگاه شیمی، واحد مراقبت ویژه و آزمایشگاه گازهای خون شناسایی کرد. کمیته چند بخش مشکل دار را پس از ملاقات با نمایندگان بیمارستان و بررسی مسئله شناسایی کرد. اقدامات ویژه برای تصحیح شیوه های کار و اوضاع ناایمن شروع شدند.

سیلندرهای تحت فشار

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: چک لیست

چک لیست ایمنی سیلندر های گاز تحت فشار

شرکت / مجتمع .....................

برگه بازدید استاندارد ایمنی و بهداشت کار

Standard Safety & Health Ckeck list

تاریخ بازدید: تاریخ بازدید مجدد: محل استقرار دستگاه :

ردیف	عناوین	شرایط
		استیلن		اکسیژن		بوتان
		مناسب	نامناسب	مناسب	نامناسب	مناسب	نامناسب
1	محل استقرار سیلندر( بصورت خارج از محیط کار- ایستاده – دور از حرارت و شرایط جوی و گرما زا- ثابت بودن به دیوار از طریق زنجیر یا بست محکم وحداقل به فاصله 4 – 5 متری از محل جوشکاری به جهت خطر پرتاب جرقه به کپسول و احتمال آتش سوزی و انفجار...)
2	رنگ ظاهری سیلندر
3	وضعیت ظاهری سیلندر (نقش روی بدنه سیلندر به لحاظ نقش نام شرکت .............. – نام گاز محتوی سیلندر به فارسی و لاتین – فرمول شیمیایی گاز – سال ساخت سیلندر )
4	وضعیت مشخصات حک شده روی سیلندر بطور خوانا ( شامل: ظرفیت سیلندر به لیتر – فشار کار سیلندر – فشار آزمون سیلندر – شماره سریال سیلندر ... از طریق شرکت سازنده )
5	تاریخ تست هیدرولیکی سیلندر
6	وضعیت شیر فلکه سیلندر
7	وضعیت رگلاتور (تنظیم کننده فشار)
8	وضعیت رزوه گلوگاه سیلندر
9	وضعیت مانومتر یا فشارسنج های سیلندر(تنظیم فشار داخلی سیلندر – تنظیم فشار خروجی گاز)
10	وضعیت شیلنگ ها
11	وضعیت شیر یک طرفه سیلندر بعد از مشعل و روی گاز یا اکسیژن
12	وضعیت شیر تنظیم خروجی گاز به طرف شیلنگ
13	درپوش یا محافظ سیلندر منفذ دار (جهت جلوگیری از آسیب و تراکم گاز)
14	وضعیت کفشک سیلندر
15	وضعیت حمل و نقل و جابجایی سیلندر (وسایل حمل مخصوص )
16	وضعیت تفکیک سیلندر ها(شامل: نوع پر از خالی- نوع گاز – انبار کردن بطور جداگانه)
17	آلوده نبودن شیر و متعلقات سیلندر به روغن و گریس و...(ترجیحا" اکسیژن)
18	نحوه صحیح استفاده شامل: - کنترل فشار استاندارد هر نوع سیلندر در زمان مصرف - اجتناب از مصرف موادیکه ترکیب آنها با گاز موجود حالت انفجار یا اشتعال بوجود می آید - نقل و انتقال صحیح با استفاده از وسایل چرخ دار - بستن کلیه شیرها پس از اتمام کار
19	استفاده از وسایل حفاظت فردی مناسب مانند دستکش چرمی جوشکاری – آچار مخصوص باز و بسته نمودن شیر آلات – عینک شیشه رنگی – پوتین ایمنی – ماسک مخصوص - لباس کار – گتر و پیش بند چرمی و مقنعه و...
20	وضعیت سر پیک یا مشعل ( کاربید کاری و برشکاری )
21	رعایت ونصب دستور العمل های ایمنی در جوشکاری با گاز
22	وضعیت سیتم آتش نشانی( اعلام و اطفا حریق )در آن قسمت
توضیحات و پیشنهادات : - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - نام و امضاء کارشناس حفاظت ایمنی نام و امضاء مسئول واحد................ نام و امضاء رئیس اداره حفاظت ایمنی و بهداشت کار شرکت / مجتمع

مدیریت گازهای بیمارستانی

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: ايمني

مدیریت گازهای طبی در بیمارستان

نظر به اهميت موضوع و گستردگي استفاده از گازهاي طبي دردرمان و با توجه به اينكه گاهي در بعضي از مراكز درماني كشور با يك اشتباه ساده درنحوه استفاده ، بي توجهي به خلوص و ناخالصي گازها ، عدم استفاده از اتصالات مناسب ،بي دقتي در رنگ آميزي‌ ‌و انجام ندادن آزمون هاي دوره اي سيلندرها، اهميت ندادن بهنكات ايمني و كيفي اتاق مركزي گازها و همچنين فراموشي موضوع مهمي چون آموزش پرسنلمرتبط با اين امور، زندگي يك يا چند بيمار به خطر افتاده و اتفاقات ناگوار آشكار وپنهاني به وقوع مي پيوندد لذا ضرورت ايجاب مي كند كه در به كارگيري ضوابطودستورالعمل هاي استاندارد در اين زمينه دقت خاص به عمل آيد . اميد است شرايط بهگونه اي برنامه ريزي شود تا در به كارگيري گازهاي طبي خطري متوجه افراد نشود.
گازهاي طبي
گازهاي طبي شامل كليه گازهاي بيهوشي ، گاز اكسيژن ، دياكسيد كربن و هواي فشرده است كه در اين دستورالعمل به دليل گستردگي موضوع فقط بهگازهاي O2,CO2،N2O و هواي فشرده اشاره مي شود . ضمن اينكه به اختصار به سيستم خلاءنيز اشاره شده است.

دي اكسيد كربنCO2
غلظت اين گاز در مصارفطبي بايد 99 % باشد و ميزان غلطت گاز منواكسيد كربن در آن نبايد از PPM 10 تجاوزكند زيرا در غلظت هاي بيشتر اگر در مجاورت سلول هاي پوششي ريه قرار گيرد ايجادمسموميت و خفگي مي كند، در ضمن وجود اين گاز با غلظت بالا در لقاح مصنوعي(IVF) وايجاد فضايي با حجم بيشتر از طبيعي ( پر از گاز ) الزامي است زيرا اين فرايند فقطدر محيط غني شده از 2CO قابل انجام است .

اكسيد نيتروژن N2O
اين گاز در اعمال بيهوشياستفاده مي شود. استنشاق اين گاز با مخلوط اكسيژن باعث بيهوشي مي شود و درجه خلوصآن بايد حداقل 99 % باشد . از ناخالصي هاي موجود در اين گاز مي توان به منواكسيدكربن و اكسيدهاي بالاتر نيتروژن خصوصا N2O اشاره كرد. اين اكسيدها در غلظت هاي بيشاز VPM 50 رفلكس تنفسي را از بين برده ، باعث گرفتگي حنجره ، سيانور و بالاخره مرگمي شود.
كاربرد ديگر اين گاز در اعمال فريز داخل رحمي ( كرايو ) است. در اينعمل سرپايي ، گاز اكسيد نيتروژن از خلال يك

منفذ بسيار كوچك عبور مي كند و به دليلافت فشار ناگهاني از محيط حرارت گرفته و باعث منجمد شدن بافت رحمي مي شود. به دليلاستفاده همزمان از اين گاز و اكسيژن در بيهوشي و با توجه به مقدار جريان هر دو گازدر واحد زمان ، بايد از غلظت مناسب و استاندارد اين گاز مطمئن بود .
كاهش غلظت N2O در بيهوشي ها باعث مي شود كه سرعت عمل گاز پايين آمده و بيهوشي در مدت طولانيتري حاصل شود و همچنين در كرايو ، درجه انجماد پايين آمده و به دليل طولاني‌تر شدنعمل ، بيمار بي طاقت شده و اعتراض بدون كلام خود را با بي تابي و برافروختگي چهرهبيان مي دارد .
مطالعات انجام شده حاكي است ميزان تماس طولاني و مستقيم با N2O و ايجاد حالاتي چون سقط مكرر جنين ، آسيب به اعضاي تناسلي زنان و بيماري MS ارتباطوجود دارد .

اثرات دارويي
اكسيد نيتروژن سريعا توسطآلوئول هاي ريه جذب مي شود . 100 ميلي ليتر خون حدود 45 ميلي ليتر N2O را توسطپلاسما حمل مي كند . اين گاز با هموگلوبين حمل نشده ودر هيچ واكنش شيميايي در بدندخالت نمي كند .
دو فاكتور اصلي كه در ايجاد بيهوشي توسط N2O دخالت دارند ،عبارتند از :
1 ـ حلاليت بيشتر N2O در پلاسما و حمل بيشترN2O به جاي اكسيژن
2 ـ جايگزيني و تجمع N2O در سلول هاي مغزي به جاي اكسيژن
اكسيژن O2
اكسيژن را مي توان از طريق تجزيه هوا تهيه كرد. اين گاز پرمصرفترين گاز طبي در بيمارستان است و جهت ادامه حيات ، در اكثر بخش هاي بيمارستانازجمله اتاق هاي بستري ، اتاق عمل ، اتاق مراقبت پس از عمل ( ريكاوري ) ، بخشمراقبت بيماران قلبي ، بخش نوزادان ، بخش زايمان و اورژانس كاربرد دارد . اين گازاز لحاظ انفجار و احتراق بسيار خطرناك است و واكنش آن با هيدروژن بسيار گرماده است .
تاثير غلظت و فشار اكسيژن
طبق قوانين استاندارد بينالمللي ميزان غلظت اكسيژن در سيلندرهاي اكسيژن و منابع سانترال ( مخزن مركزي ) بايدحداقل 99 % باشد ، به طور ميانگين ميزان غلظت به دليل نشت هاي ناخواسته به ميزان 40 % به هدر مي رود و غلظت‌هاي اوليه كمتر از 99 % اثر درماني چنداني نداشته وبيشتر اتلاف وقت و هزينه است. زيرا در اين صورت غلظت اكسيژني كه در اختيار بيمارقرار مي گيرد در حد اتمسفر يا مقداري بيشتر است كه در واقع عبور جريان هواي عادياست و جهت مصارف درماني مناسب نيست. در ضمن در بيهوشي به علت كاربرد همزمان اكسيژنو اكسيد نيتروژن ، غلظت اين گاز بايد حداقل 99 % باشد. زيرا در صورت استفاده ازغلظت هاي پايين تر بايد شدت جريان را افزايش داد كه در اين صورت اكسيژن پرتابلزودتر از N2O تمام مي شود و در صورت اشتباه اپراتور ، بيهوشي تنها با N2O ادامه مييابد كه احتمال بروز خطر براي بيمار را بالا مي برد .
بر اساس استاندارد ايرانميزان خلوص اكسيژن طبي نبايد كمتر از 99 % حجمي باشد و ميزان ناخالصي 2CO آن نبايدبيشتر از ppm 30 و ميزان ناخالصي CO نيز نبايد از ppm 5 بيشتر باشد.
در ضمن درجهاسيدي و قليايي و همچنين ميزان مواد اكسيد كننده نيز بر اساس استاندارد فوق بايدمشخص شود.
تذكر مهم:
كارخانجات توليد كننده گاز اكسيژن طبيطرف قرارداد مراكز درماني بايد حتما توسط موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايرانمورد تاييد قرار گرفته ومهر مربوطه را دريافت كرده باشند.
ضمنا مراكز درمانيموظف هستند هر سه ماه يك بار خلوص گاز اكسيژن مصرفي را توسط آزمايشگاه هاي همكار كهوزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي معرفي مي كند، اندازه گيري و گزارش آن را بهمعاونت هاي درمان و دارو اعلام كنند.

هواي فشرده AIR
ازهواي فشرده در بخش هاي مختلف بيمارستان مانند بخش زايمان، نوزادان، اتاق عمل،درمانگاه و كارگاه دندانپزشكي، آزمايشگاه ها و بخش هاي بستري استفاده مي شود. دربسياري مواقع براي استفاده بيمار، با اكسيژن مخلوط مي شود. هواي فشرده بايد خشك وعاري از باكتري و روغن باشد. از هواي فشرده براي ايجاد خلاء و به حركت درآوردندستگاه هاي پنوماتيك و سانتريفيوژ استفاده مي شود.
سيستم خلاء
سيستم خلاء با وجود اينكه گازي را در سطح بيمارستان توزيع نمي كند،جزئي از سيستم گازهاي طبي به حساب مي آيد . در اكثر بخش هاي بيمارستان مانند بخشزايمان‌، اتاق عمل، ريكاوري، مراقبت ويژه و آزمايشگاه احتياج به خلاء است .برايايجاد خلاء دو روش جداگانه وجود دارد :
1 ـ ايجاد خلاء به وسيله هواي فشرده كهميزان خلاء توليدي آن 25 سانتيمتر جيوه است.
2 ـ ايجاد خلاء به وسيله پمپ خلاءكه ميزان آن تقريبا 63 سانتيمتر جيوه است.

مشخصات كلي سيلندرگازهاي طبي:
هر سيلندر گاز طبي از چندجزء اصلي تشكيل شده است كه عبارتند از پايه ، بدنه ، شير‌، گلويي ، فلكه ، مانومتر، فشارشكن ( رگولاتور )، فلومتر ، رابط و سرپوش .
اجزايي مانند مانومتر ( فشارسنج ) ، فلومتر ( جريان سنج ) ، رگولاتور ( فشارشكن ) ، و لوله رابط ( جهتاتصال به ماسك بيمار ) قابل جداشدن و تعويض هستند. در سيلندرهاي حاوي گاز طبي بافشار زياد از فشارشكن استفاده مي كنند. اين وسيله فشار خروجي گاز درون سيلندر را تاحد 5/3 بار كاهش مي دهد . مانومتر فشار خروجي از سيلندر را نشان داده و فلومترميزان فلو يا شار ( مقدار شار خروجي كه از واحد سطح به طور عمود در واحد زمان عبورمي كند ) را نشان مي‌دهد.
جنس سيلندرها:
سيلندرهاي پرفشاررا مي توان از استيل كربن ، استيل منگنز و يا آلياژ آلومينيوم ساخت . به طور معمولجنس اين سيلندرها بايد از فولاد و در كوره باز يا برقي ساخته شود و كيفيت ساخت آنتكنولوژي بسيار بالايي را جهت يكنواختي جنس و ضخامت سطح در تمام طول ورقه فولادطلب مي كند.

رنگ آميزي سيلندرها :
رنگ آميزي سيلندرهاي گازطبي بايد طبق جدول شماره 1 استاندارد ملي ايران به شماره 304 صورت گيرد ( اجراي ايناستاندارد از تاريخ 1/4/76 اجباري بوده است . )
رنگ سيلندر يكي از نشانه هاي بسيار مفيد در تشخيص نوع گازداخل آن است و قبل از رنگ آميزي زيرسازي مناسب و چربي گيري انجام مي‌گيرد. طبقاستانداردهاي بين المللي رنگ هر سيلندر با توجه به گاز داخل آن انتخاب مي‌‌شود. نوعرنگ كاربردي از لحاظ مقاومت و يكنواختي بسيار مهم است. رنگ بايد داراي طبيعتيپايدار و استحكام كافي براي اين منظور باشد و جهت مقابله با ساييدگي و پاك شدن رنگها بهتر است از رنگ هاي كوره اي استفاده شود. اين رنگ نبايد زياد سخت و شكننده باشدكه با كوچك ترين ضربه اي بپرد يا آنقدر نرم باشد كه سائيده شود. علاوه بر اين هاوجود رنگ براي جلوگيري از زنگ زدگي بسيار مفيد وضروري است .
لازم است بر رويقسمت فوقاني سيلندرهاي گازهاي طبي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره 304 نشانهگذاري انجام گيرد . قبل از نشانه‌گذاري ، سيلندر را در دستگاه مخصوص رنگ آميزي ميكنند.

نشانه گذاري سيلندرها:
نشانه گذاري يكي ازبخش هاي جدايي ناپذير روند توليد سيلندرهاي گازهاي طبي است كه در واقع حك كردن يانصب برچسب هاي غيرقابل جداشدن بر روي سطح فوقاني سيلندر است ( جايي كه به راحتيقابل ديدن باشد . ) البته ، در تشخيص نوع گاز مي‌توان به رنگ روي سيلندر نيز توجهكرد. در مواقع پاك شدن يا كثيف شدن رنگ ، اين نشانه گذاري يك علامت اطمينان بخش است

.در نشانه گذاري سيلندرها بايد موارد زير قيد شده باشد :

- نام يا علامت تجاريسازنده

- ظرفيت آبي بر حسب ليتر

- تاريخ آزمون فشار ، با تعيين ماه و سال

- فشار آزمون بر حسب كيلوگرم بر سانتيمتر مربع

- وزن خالص سيلندر ( بدون شير وكلاهك ) بر حسب كيلوگرم

- فشار كار بر حسب كيلوگرم بر سانتي متر مربع

- علامتاستاندارد ايران

- شماره سري

- نام محل مورد استفاده

- نام بازرس و تاريخبازرسي

آزمون دوره اي
سيلندر گاز طبي را بايد هر 5 سال يكبار با فشار آبي برابر فشار آزمون آن تست كرد. اين آزمون كه آزمون فشار آب ناميدهمي شود و به روش غوطه ور كردن در ظرف آب water Jacket يا به روش مناسب ديگري كهبتواند همان نتيجه را به دست دهد در كارخانجات توليد اكسيژن انجام مي گيرد.
1 ـپيش از انجام آزمون فشار آب بايد خارج و داخل سيلندر بازرسي شود تا اطمينان حاصلشود كه داراي زنگ زدگي ، خوردگي ، فرورفتگي يا ساير معايبي كه باعث تضعيف سيلندرمي شود، نيست.
2 ـ پس از انجام آزمون فشار آب بايد سيلندر را دقيقا توزين كردتا اطمينان حاصل شود كه وزن خالص آن بيش از 5 % نسبت به وزن خالص قبلي اش كاهش پيدانكرده است . سيلندرهايي را كه كاهش وزن آن ها نسبت به وزن اوليه بيشتر از 5 % باشد، بايد از سرويس خارج كرد.
3 ـ هنگام آزمون آب بايد سيلندر را به مدت 30 ثانيهيا بيشتر تحت فشار آب نگهداشت تا زماني كه اطمينان حاصل شود سيلندر در اثر فشاربيشتر حجمي را كه مي بايست پيدا كند، پيدا كرده است. وسيله اندازه گيري انبساط حجمسيلندر بايد آنقدر دقيق باشد كه بتواند تا يك درصد انبساط كلي حجم سيلندر يا حداقلتا يك دهم سانتيمتر مكعب انبساط حجم را نشان دهد . وسيله اندازه گيري فشارآزمون نيزبايد بتواند تا دقت يك درصد فشار آزمون را نشان دهد.
4 ـ سيلندرهايي را كه دراثر آزمون فشار آب دچارنشت شوند يا سطح خارجي يا داخلي آنها دچار زنگ زدگي ،فرورفتگي ، برآمدگي و يا ساير عيوب تضعيف كننده سيلندر شود يا بعد از آزمون فشارآب، مقدار انبساط دايمي حجم آ نها بيش از10 % انبساط كلي آن ها باشد ، بايد ازسرويس خارج كرد.
5 ـ متصدي سيلندر يا نماينده وي بايد آماري از سيلندرهايآزمون شده و نتايج آزمون ها را همراه با تاريخ آزمون هاي دوره اي هر سيلندر دربايگاني خود نگهدارد.
6 ـ بر روي سيلندري كه نتيجه آزمون فشار آب رضايتبخش باشدبايد تاريخ آزمون به صورت ماه و سال به طور واضح و

دايمي علامت گذاري شود. هنگاماين علامت گذاري بايد دقت شود كه علامت گذاري هاي مربوط به تاريخ آزمون هاي قبليپاك يا محو شود.

سيستم سانترال:
براي جلوگيري از حمل ونقل سيلندرها در اتاق هاي بستري و اتاق هاي عمل و بخش هاي ويژه و به دليل اقتصادي مي توان از گازهاي لوله كشي شده كه از يك منبع ذخيره يا چند سيلندر مركزي تغذيه ميشوند ، استفاده كرد.

به هيچ وجه در مكان هايي كه گازهاي طبي توليد ،شارژ يااستفاده مي شوند نبايد سيگار كشيد. براي اين منظور بايد پوستر سيگار كشيدن ممنوع را درجايي كه به خوبي قابل رويت است ، نصب كرد.

مزاياي سيستم سانترال
سيستم توزيع مركزيگازهاي طبي نسبت به توزيع گاز توسط سيلندرهاي سيار داراي مزاياي زير است:
1 ـجابجا كردن و حركت دادن مداوم سيلندرهاي گاز در فضاهاي داخل بيمارستان موجب ايجادخطرات احتمالي از قبيل

آتش سوزي و انفجار مي شود كه توزيع مركزي از اين خطراتجلوگيري مي كند.
2 ـ سيلندرها قسمتي از فضاي داخل بيمارستان را اشغال مي كنندكه در توزيع مركزي گازهاي طبي اين اشكال وجود ندارد.
اين منبع با مخزن مركزي ( سانترال ) مي تواند به صورت يك سيستم متشكل از چندين سيلندر حاوي گاز فشرده مرتبطبا يكديگر كه در مكان هاي ثابت قرار دارند، بوده يا به صورت يك مخزن بزرگ حاوي گازمايع باشد.
در مورد مخازن سيلندري معمولا" چندين مجموعه 6 سيلندري به يك مركزفشارشكن متصل هستند . اين سيستم يا جعبه مركزي قادر است فشار را از bar 137به bar 10 برساند. شكست مجدد فشار از bar 10 به bar 4 / 1 در دريچه خروجي گاز در داخل اتاقسانترال بيمارستان صورت مي گيرد . اندازه و تعداد اين سيلندرها و تانك مايع به حجمكاري و نوع بيمارستان وابسته است .
جهت استفاده ممتد از گازها و اطمينان ازوجود گاز در لوله هاي داخل بيمارستان مي توان چندين مخزن پر به صورت يدك نگهداريكرد.
در ضمن پيشنهاداتي توسط موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در خصوصحمل و نقل سيلندرها ارائه شده است كه از طريق وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكياعلام مي‌شود.
نگهداري سيلندرها:
محل نگهداري مخزن هاي گازطبي به دليل امكان بروز خطرات احتمالي بايد داراي مشخصات خاصي باشد كه به طور خلاصهبه شرح زير است :
1 ـ به هيچ وجه در مكان هايي كه گازهاي طبي توليد ، شارژ يااستفاده مي شوند نبايد سيگار كشيد. براي اين منظور بايد سيگار كشيدن ممنوع را درجايي كه به خوبي قابل رويت است ، نصب كرد.
2 ـ به هيچ وجه نبايد از گريس ،روغن پارافين و غيره در اطراف رگولاتور ، شيرو بدنه سيلندر براي هيچ منظوري استفادهشود.
اين عمل صدردرصد باعث انفجار مي شود.
3 ـ لباس كاركنان و افرادي كه درمكان هاي توليد و كاربرد گازهاي طبي رفت و آمد مي كنند بايد ضدجرقه بوده و عاري ازالياف نايلون باشد .
4 ـ وسايل چرخدار حامل سيلندرها بايد مجهز به زنجير تماسبا زمين جهت جلوگيري از ذخيره الكتريسيته ساكن و احتمال انفجار باشد.
5 ـ اتاقهاي سرپوشيده اي كه در آن ها سيلندرهاي گاز نگهداري يا استفاده مي شوند، بايد مجهزبه سيستم تهويه مناسب باشند.
6 ـ سيلندرها بايد در محلي به دور از سرما و گرمايشديد ، باران و برف و تابش مستقيم آفتاب نگهداري شوند

منابع:

1- كتاب سطح بندي خدمات تشخيصي درماني وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي

2- medical gas sheet

شیمی حریق

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: حريق

تئوری حریق

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: حريق

تئوری حریق

سوختن

سوختن يك واكنش شيميايي است بين اكسيژن و ماده سوختني در دماي مناسب ، در اين عمل اكسيژن به عنوان يك اكسيد كننده و جسم قابل اشتعال به عنوان يك اكسيد شونده محسوب مي شود

احتراق

راه های بسیاری وجود دارد که تعریف عمل یا مرحله احتراق را از نظر شیمیایی به صورت پیچیده بیان می کند . به طور اصلی احتراق یک فعل و انفعال شیمیایی یا مجموعه ای از فعل و انفعالات شیمیایی است که در آن ماده که سوخت نامیده با اکسیژن ترکیب شده ومحصولات اکسیداسیون ( حرارت ، روشنایی ) را ایجاد می کند . تمام احتراق و یا فعل و انفعال سوختن در نتیجه ترکیب با اکیسژن و یا سایر کمک کننده ها به احتراق است .

نقطه شعله وری ( اشتعال ) : در مورد سوختهای مایع بکار می رود و عبارت است از حداقل دمای که قادر می باشد ، بخارات لازم را برای شروع آتش سوزی در سطح مایع ایجاد کند هر چه پایین تر باشد خطرناک تر است نقطه شعله وری را تحت شرایط خاص معین می کنند . نقطه شعله وری بهترین معیار برای اشتعال پذیری اجسام است . در مجموعه ترکیبات آلی ، نقطه شعله وری ترکیباتی که دارای تعداد بیشتری اتم کربن هستند،بیشتراست.

دمای آتش گیری (خود اشتعالی) : کمترین درجه حرارتی است که در آن ماده سوختنی بدون وجود شعله خارجی شروع به اشتعال می کند ، برای همه سوختها بکار می رود .

انفجار

یک سوختن فوق العاده سریع در یک محیط بسته است . تفاوت بين احتراق و انفجار بخاطر ميزان انرژي حاصله نيست بلكه مربوط به سرعت توليد انرژي است

LEL پایین ترین حد انفجار

عبارت است از کمترین غلظتی از ماده که می تواند در یک محیط خواص در حضور شعله منفجر شود . واحد آن بر حسب درصد است در غلظتهای کمتر از آن امکان انفجار وجود ندارد چون نسبت سوخت به اکسیژن بسیار پایین است .
UEL بالاترین حد انفجار

عبارت است از بیشترین غلظتی از یک ماده سوختنی که می تواند در حضور شعله منفجر شود ، در غلظتهای بیش از آن امکان انفجار وجود نخواهد داشت ، چون اکسیژن نسبت به سوخت کم است .

ماهيت حريق

وقوع آتش نياز به زمينه هاي فيزيكي و شيميايي محل وقوع دارد . اصولاً عوامل موثر بر ايجاد آتش سوزي متعدد مي‌‌باشد كه عمده ترين آنها شامل 4 عامل زير است ، كه به هرم آتش معروف است :

الف - اكسيژن

ب - حرارت

ج - مواد قابل اشتعال ( سوخت )

د - واكنش هاي زنجيره اي

اكسيژن

يكي ازعوامل لازم جهت بوجودآوردن واكنش سوختن مي باشد . هوا تشكيل شده از تقريباً 21% اكسيژن ، 78% نيتروژن و 1% گازهاي خنثي (گازهاي بي اثر) مانند : آرگون ، گزنون، كريپتون ، دي اكسيدكربن وغيره .

براي آتش گيري حداقل 16% اكسيژن مورد نياز است . البته بيشتر حريقها در15درصد اكسيژن هم تا حدودي برقرار می باشند بدون وجود اکسیژن هوا در بعضی شرایط هم امکان شروع آتش سوزی و ادامه آن وجود دارد ، چرا که بعضی از عناصر موجود در طبیعت قادر هستند ، با دریافت گرما اکسیژن از خود ساطع کنند ، مثل کلرات سدیم . در بعضی مواقع هم یک ماده هم بعنوان ماده سوختنی و هم بعنوان منبع تامین اکسیژن عمل می کند ، مثل نیترات آمونیوم .

حرارت

برای انجام هر واکنش شیمیایی یک سد انرژی وجود دارد ، که ابتدا باید به نحوی این سد شکسته شود ، مقداری انرژي مورد نياز است ، که باید به ماده سوختني داده شود ، تا با اكسيژن هواتركيب گردد . اين حرارت براي سوختهاي مختلف متفاوت است . (كه به آن دماي اشتعال جسم مي گويند )

لزوماً براي شروع هر آتش سوزي نياز به درجه حرارت مناسب مي‌‌باشد . درصورتيكه اين عامل وجود نداشته باشد ، دامنه حريق محدود و بالاخره خاموش می شود .

درصورتيكه گرماي مورد نياز براي تداوم آتش وجود نداشته باشد ، درآتش گيري سوخت ها درنقطه شعله تداوم حريق را نخواهيم داشت ، لذا نقطه شعله زني نياز به حرارت بالاتري براي ادامه حريق دارد.

سوخت

موادی که در طبیعت هستند ، یا به راحتی می سوزند یا به راحتی نمی سوزند .

تمام موادي كه بنحوي قابليت تجزيه و اكسيداسيون را دارند ، بعنوان ماده سوختني قلمداد مي‌‌شوند . اين مواد مي‌‌توانند : جامد ، مايع وگاز با منشأ طبيعي يا مصنوعي باشند .

الف) جامدات قابل اشتعال : معمولترین منابع سوختی در آتش سوزی است . مانند چوب ، پارچه ، پشم ، پنبه ، ذغال ، كاغذ ، لاستيك وپلاستيكها وغيره .

ب ) مايعات قابل اشتعال : مایعات به دو دسته تقسیم می شوند ، آنهای که به آسانی تبخیر می شوند ، مثل استون وآنهای که به آسانی تبخیر نمی شوند ، مثل گازوئیل .بعضی از مایعات در واقع گاز هستند ، ولی با افزایش فشار و کاهش دما به شکل مایع در آمده اند . در صورتی که این گازها ماهیتاً قابل احتراق باشند ، حالت مایع آنها به همان اندازه خطرناک خواهد بود .از دیگر سوختهای مایع می توان انواع روغنهاي صنعتي و خوراكي ، نفت سفيد ، گازوئيل وبنزين ، تينر، رنگها ، الكلها وحلالهاي گوناگون را نام برد .

ج ) گازهاي قابل اشتعال : بیشترین احتمال آتش سوزیها را بویژه در محوطه های محصور دارند ، مخصوصاً در جاهای که سیستم تهویه وجود ندارد . گازها مواد سبك وفرار هستند ، كه شديداً آتش مي گيرند . اينگونه مواد معمولاً‌ گازهاي طبيعي مانند : متان ، اتان ، بوتان ، هيدروژن وگازهاي مصنوعي مانند : استيلن واتيلن وغيره مي باشند

واكنشهاي زنجيره اي

امرزوه در بحث ماهيت آتش ، بعد چهارمي براي ايجاد حريق قايل هستند و آن واكنش هاي زنجيره اي است ، كه درتغيير حالت ماده و تركيب مكرر با اكسيژن حاصل مي‌‌گردد و تداوم آتش وابسته به آن نيز هست باازهم پاشيدن مولكولهاي پايدارماده قابل اشتعال وپديدارگشتن مولكولهاي واكنش دهنده عوامل فعالي كه اكثراً اتمها يا راديكالهاي آزاد هستند تشکیل مي شود . راديكالهاي بوجودآمده پس ازتركيب بامولكولهاي واكنش دهنده فرآوردههاوكانونهاي فعال ديگري مي سازند به همين طريق واكنش ادامه مي يابد ، تادرانتهاي زنجيره كه دراثر پيدايش كانونهاي كم فعال ، مولكولهاي پايداري كه همان محصولات احتراق هستند پديد مي آيند .

اصول خاموش کردن آتش

اصولاً اگر بتوان يكي از اضلاع هرم حريق (حرارت ، اكسيژن ، مواد سوختني يا واكنش هاي زنجيره اي ) را كنترل و محدود نمود يا قطع كرد ، حريق مهار مي‌‌شود . به طور کلی چهار روش اصلی برای خاموش کردن آتش وجود دارد که عبارتند از :

1- کاهش غلظت سوخت

2- کاهش غلظت اکسیژن

3- کاهش انرژی حرارتی

4- جلوگیری از ادامه واکنشهای زنجیره ای

کاهش غلظت سوخت

کاهش غلظت سوخت ممکن است به سه شکل زیر صورت گیرد .

الف ) جداکردن مواد سوختنی از حریق : معمولاً این روش در سوختهای مایع و گاز از اهمیت فوق العاده برخوردار است . در این گونه آتش سوزیها بویژه گازها بدون قطع منبع سوخت امکان اطفاء حریق یا غیر ممکن بوده یا مشکل می باشد . مانند : خارج كردن سوخت ازتانكرهاي مخازن آتش گرفته ، خارج كردن محموله كشتي كه آتش گرفته است ، قطع درختان درآتش سوزي جنگل ، تخريب ساختمانها به منظورجلوگيري ازگسترش حريق شهر ، قطع شيرلوله انتقال دهنده مواد .

ب ) جدا کردن مواد مشتعل از سوخت : مثلاً انتقال مواد آتش گرفته به بیرون از محوطه مواد سوختنی مانند : كشيدن وخارجكردن علوفه خشك وكاه كه آتش گرفته است.

ج)تقسیم کردن بخشهای آتش گرفته به مقادیر کوچکتر : با تقسیم سوخت به مقادیر کوچکتر که معمولاً از این روش در آتش سوزی مواد مایع استفاده می شود و برای امکان تسلط و کنترل حریق آنرا به بخشهای کوچکتر تقسیم می کنند .

کاهش غلظت اکسیژن

اكسيژن بصورت گازي آزاد در هوا ( تقريباً21% ازهواراتشكيل مي دهد) ويابه حالت تركيب دربعضي ازمواد وجود دارد . لذا واژه رقيق نمودن اكسيژن فقط مي تواند ، براي رقيق شدن درحالت گازي باشد وبراي اين منظوربايد مقداراكسيژن هواي مجاورراباتوجه به حدوداشتعال به كمترازميزان حداقل آن رساند، تامخلوط قابل اشتعال بوجود نيامده وعمل سوختن ادامه پيدا نكند . این مکانیسم در مورد حریقهای که خود منبع تامین اکسیژن نیستند ، کاربرد دارد . در این روش با استفاده از گازهای خنثی نظیر گاز دی اکسید کربن یا نیتروژن سعی می شود ، که غلظت اکسیژن به کمتر از 14 درصد تقلیل یابد ، یا سعی می شود با فرو بردن ماده مشتعل در آب یا پوشاندن آن بوسیله مواد مختلف از رسیدن اکسیژن به آن جلوگیری شود .

کاهش انرژی حرارتی

اگردماي شعله را آنقدر پايين آوريم، كه دماي مواد اشتعالي به زيرنقطه اشتعالشان برسند، ازادامه اشتعال جلوگيري خواهد شد .

مكانيزم عمل سردكردن پايين آوردن درجه حرارت سوخت ودرنتيجه متصاعد نشدن گازهاوبخارات قابل اشتعال است ، كه نتيجه آن خاموش شدن آتش مي باشد.

آب بهترين ماده اطفائي خنك كننده مي باشد . (خواص فوق العاده آب ازنظرارزش گرماي ويژه، گرماي نهان تبخير ، وزن مخصوص ، نفوذپذيري آن وازهمه مهمترارزان بودن ودردسترس بودن آن دراطفاء حريقهاي جامدات حائزاهميت است )

جلوگیری از ادامه واکنشهای زنجیره ای

در این روش با استفاده از موادی بنام بازدارنده که معمولاً بنیان آنها هالوژنها هستند و تحت عنوان هالونها خوانده می شوند از ادامه واکنشهای زنجیره ای جلوگیری می شود . موادي كه مي توانند اين خاصيت را داشته باشند : هيدروكربنهاي هالوژنه گازي ومايع ، كه بترتيب با افزايش مقدارهالوژن به مقدارتاثيرافزوده مي شود ، نمكهاي فلزات قليايي (كرومات پتاسيم ، كلرايدپتاسيم، بي كربنات پتاسيم ) نمكهاي آمونيوم مانند آمونيوم فسفات .

( ازنمكهاي فوق الذكربصورت پودردرخاموش كننده هاي پودري استفاده مي شود )

تقسیم بندی انواع حريق

براي سهولت در پيشگيري ، آتش سوزيها براساس استانداردهاي متفاوت تقسيم بندي مي شوند . حريقها بر حسب ماهيت مواد سوختني به دسته هاي زير تقسيم بندي مي شوند :

1) آتش سوزیهای کلاس A

2) آتش سوزیهای کلاسB

3) آتش سوزیهای کلاسC

4) آتش سوزیهای کلاسD

5) آتش سوزیهای کلاسE

6) آتش سوزیهای کلاسF

کلاسآتشهای A

اين نوع آتش سوزي از سوختن مواد معمولي قابل احتراق عموماً جامد و داراي تركيبات آلي طبيعي يا مصنوعي حاصل مي‌‌شود . اين منابع كاغذ ، پارچه ، چوب، پلاستيك و امثال آن است . خاموش كننده هايي كه براي كنترل آن بكارمي‌‌روند ، علامتي مثلث شكل و سبزرنگ دارند .

خواص این نوع آتش سوزيها : الف ) پس ازسوختن ازخود خاكسترباقي مي گذارند . ب ) درون سوزهستند . ج ) باحداقل اكسيژن يعني با4% اكسيژن قادرند بسوختن خودادامه دهند .

طريقه اطفاء : بهترين روش جهت اطفاء اين حريقهاسردكردن مي باشد . كه اقتصادي ترين وسريعترين ماده اطفائي آب است . ( آب تاخاموشي كامل آتش بايدمداوماً جريان داشته باشد )

آتشهای کلاس B

اين آتشها در اثر سوختن مايعات قابل اشتعال يا جامداتي كه براحتي قابليت مايع شدن دارد (عموماً مواد نفتي) پديد مي‌‌آيد . این نوع آتشها خود به دو گروه تقسیم بندی می شوند :

الف ) گروه B1

آتشهای هستند که مایعات آنها قابل انتزاج با آب هستند ، مثل الکل و استون .

ب ) گروه B2

آتشهای هستند که مایعات آنها غیر قابل انتزاج با آب هستند . مثل بنزین و نفت .

خاموش كننده هايي كه براي اين دسته مناسب هستند داراي بر چسب مربع قرمز رنگ هستند .
خواص این نوع آتش سوزيها:

الف ) تابع ظروف خودهستند

ب ) سطح سوزهستند.

ج )باكمتراز15% اكسيژن قادربسوختن نيستند.

طريقه اطفاء : بهترين روش اطفاي حريق درموردمايعات قابل اشتعال رقيق كردن اكسيژن (خفه كردن) است . آتش سوزيهاي كوچك وموضعي درظرف محدود ، مثل بشكه 220 ليتري كه سطح آن محدود است ، رامي توان بايك پتوياكيسه گوني خيس شده اطفاء نمود وهمچنين براي اطفاء اكثر آتش سوزي هايي كه اتفاق مي افتد ، در لحظات اوليه وشروع آتش سوزي مي توان ازكپسولهاي پودري (بي كربنات سديم) استفاده كرد .ولي براي اطفاء آتش سوزيهاي بزرگ آن ، كه داراي سطح و حجم زيادي است ، بايد جهت اطفاء از كف آتش نشاني استفاده نمود .

آتشهای کلاس C

این نوع آتش سوزي ، ناشي ازسوختن گازها و مايعاتي كه به راحتي قابليت تبديل به گاز را دارند ، می باشد . مانند گاز مايع، گاز شهري ، اتان ، گاز بوتان ، گاز پروپان که به آن گاز مايع (گاز مصنوعي) مي گويند ، گاز استيلن، گاز هيدروژن، گاز اتيلن و گازهاي ديگري كه آتش گير هستند ، می باشد .

خاموش كننده هاي مربوطه با علامت مربع آبی رنگ مشخص می شود . راه اطفاء این حریقها خفه کردن وسد کردن مسیر نشت است .

درهنگام مواجه شدن با خطرات گاز دو حالت متفاوت وجود دارد :

ـ زماني كه گاز نشت كرده ولي هنوز آتش سوزي يا انفجار بوجود نيامده است .

- زماني كه آتش سوزي ناشي ازنشت گاز بوجود آمده باشد .

نکات ایمنی در محیط آلوده به نشت گاز

الف - اقدامات قبل از ورود

1- قطع جریان برق وگاز

2- تذکر : برق را در صورتی قطع می نمایم که کلید یا فیوز آن خارج از محیط آلوده به گاز باشد . 2) لباسهاي پشمی و یا نایلونی را که تولید الکتریسته ساکن می نماید از خود دور می کنیم . ( ترجيحاً لباسها از جنس كتان باشد )

3- يك دستمال مرطوب جلوي دهان و بيني مي بنديم تا از عوارض حاصل از انفجار در امان باشیم

4- در صورت استفاده از چراغ قوه آن را در بیرون روشن یا خاموش می نماییم .

5- حداقل افراد جهت ورود در نظر گرفته شود

ب ـ اقدامات بعد از ورود

1) اگر نشتي گاز از سيلندر گاز باشد ، شير آنرا مي بنديم .

2) در صورت که امکان قطع جریان برق میسر نباشد هيچ كليد برقی را نباید خاموش یا روشن نمود .

3) با يك حوله مرطوب كه دردست داريم ، دستگيره پنجره ها و درب ها را باز مي كنيم ، و با همان حوله ايجاد كوران باد مي كنيم ، تا خوب گاز خارج شده و از دامنه اشتعال خود خارج و محيط ايمن شود .

اقدامات لازم در هنگام آتش سوزی ناشی از گاز

بستن شير اصلي گاز و يا بستن شير سيلندر گاز در صورتي كه شير سالم باشد . بايد گفت كه بهترين روش اطفاء براي آتش سوزيهاي گاز روش جدا سازي ( قطع سوخت ) است . كه با بستن شير گاز انجام مي شود و در صورتي كه شير سيلندر سوخته يا خراب باشد و نتوان شير آنرا بست نبايد شعله آتش را خاموش كرد ، در صورتي شعله را با آب يا خاموش كننده هاي پودري اطفاء مي كنيم كه بتوانيم سيلندر گاز را به هواي آزاد و در محيط باز مثل پشت بام برده تا گاز كاملاً تخليه شود و در غير اين صورت يعني اگر مخزن گاز بزرگ باشد و نتوان بعد از خاموش كردن آتش آنرا به محيط باز ببريم . نبايد شعله را خاموش كنيم ، بلكه سيلندر را با آب بصورت اسپري خنك مي كنيم و اطراف سيلندر را با استفاده از مواد اطفائي لازم خاموش كرده و در حاليكه سيلندر را خنك مي كنيم از گسترش شعله به اطراف جلوگيري نموده و سرد كردن را تا موقعي كه گاز داخل آن كاملاً بسوزد و تمام شود ادامه مي دهيم .

آتشهای کلاس D

حريقهاي اين دسته ناشي از فلزات سريعاً اكسيد شونده مانند منيزيوم، سديم، پتاسيم و امثال آن مي‌‌باشد و خاموش كننده هاي مناسب براي اطفاء آنها با علامت ستاره زرد رنگ مشخص مي‌‌شوند .

طريقه اطفاء : بهترين روشی را كه مي توان براي اطفاء اين حريقها پيشنهاد نمود ، عمل خفه كردن يا رقيق كردن اكسيژن است . (مواد اطفاء حريق كه داراي آب باشند براي اين آتش سوزيها بي اثر و حتي خطرناك هستند) همچنين بكاربردن گاز كربنيك و پودرهاي شيميايي (بي كربنات) ممكن است ، در مورد اغلب فلزات خطرناك باشد . براي خاموش كردن فلزات قابل اشتعال بكاربردن پودر گرافيك ، پودر تالك ، خاكستر كربنات دوسود ، سنگ آهن و ماسه صددرصد خشك مطلوب خواهد بود .

پودرهاي خاص تركيبي براي اطفاء آتش سوزيهاي بعضي از فلزات به ويژه در مورد مواد پرتوزا توصيه شده اند

آتشهای کلاس E

حريقهاي الكتريكي مي‌‌باشند ، كه عموماً در وسايل الكتريكي و الكترونيكي اتفاق مي‌‌افتد . مانند سوختن كابلهاي تابلو برق يا وسايل برقي و حتي سيستم هاي كامپيوتري . راه اطفاء اين دسته قطع جريان برق و خفه كردن حريق با گاز دی اکسد کربن يا هالن مي‌‌باشد .

طريقه اطفاء : روش معمولي دراين آتش سوزيها ابتدا قطع برق وسپس استفاده از روش صحيح براي طفاء حريق آنچه كه مي سوزد مي باشد .

اما با توجه به اهميت اين گونه وسايل جهت استفاده مجدد از آنچه كه باقي مي ماند ، بهترين روش اطفاء روش خفه كردن توسط موادي كه آسيب به سيستم نرسانده و نيازي به تميزنمودن نداشته باشد ، است . مانند گاز دی اکسید کربن

محصولات حریق

درحين احتراق نه تنها انرژي آزاد مي‌‌گردد ، بلكه موادي نيز از احتراق حاصل مي‌‌شود ، كه گاه صدمات آنها از خود حريق بيشتر مي‌‌باشد . عمده ترين آنها عبارتند از:

1) گازها و بخارات حاصل از حريق : يكي از خطرناك ترين محصولات آتش كه در تلفات انساني آن نقش مهم دارد ، گازها و بخارات ناشي از آتش مي‌‌باشد .

2) ذرات : آنچه كه تحت عنوان دود در اثر حريق ايجاد مي‌‌گردد در واقع ذراتي هستند ، كه داراي دامنه قطر بيش ار طول موج نور بوده و در عبور نور ايجاد مزاحمت نموده و بسياري از آنها براي سلامت افراد نيز خطرناك مي‌‌باشند . اصولاً ذرات در اثر احتراق ناقص و در دماي پايين ايجاد مي‌‌گردند ، اما در حريقهای گسترده كه مواد اكسيژن كافي براي سوختن كامل در اختيار ندارند ، نيز دود زيادي توليد مي‌‌گردد .

3) شعله : قسمت قابل روئيت حريق است ، كه شدت گرماي آن وابسته به ميزان اكسيژني است كه به آن مي‌‌رسد . البته رنگ آن بستگي به ماهيت ماده سوختي دارد ، مثلا در مواد حاوي سديم برنگ زرد و گازهاي مواد آلي برنگ آبي است .
4- گرما (انرژي ) : يكي از فراوانترين محصولات حريق حرارت مي‌‌باشد . بسته به مدت زمان شروع حريق و نوع ماده سوختني و نيز ميزان گسترش آتش گرما نيز مي‌‌تواند ، متفاوت باشد . اما اغلب در هنگام گسترش حريق دما به 700 درجه سانتی گراد مي‌‌رسد . هر چه به سوزي ماده سوختني بيشتر باشد دما بيشتر خواهد بود .

انتقال حرارت

گرما از محیط با دمای بالاتر به محیط با دمای پایین تر منتقل می شود . این انتقال بدون توجه به کم بودن اختلاف دما رخ می دهد . باید توجه داشت ، که در بررسی و مطالعه چگونگی بوجود آمدن آتش سوزی و طریقه اطفاء آن روشهای مختلف انتقال حرارت جهت جلوگیری از توسعه آتش سوزی اهمیت زیادی دارد . سه روش کلی برای انتقال گرما یا حرارت وجود دارد :

1) انتقال مستقیم از جسمی به جسم دیگر یا هدایت

2) جابجایی مولکول های گرم و سرد یا روش غیر مستقیم

3) تابش

انتقال مستقیم از جسمی به جسم دیگر یا هدایت

انتقال حرارت هدایتی در جامدات ، مایعات یا گازها اتفاق می افتد ، هر چند در جامدات به شکل واضح تری خود را نشان می دهد . در انتقال انرژی گرمایی از یک مولکول به مولکول بعدی منتقل می شود . درست مثل زمانی که یک سطل آب در یک زنجیر انسانی از دست یک فرد به فرد دیگر منتقل می شود ، در زنجیره انسانی افراد تنها در یک فاصله خیلی کوتاه از موقعیت اصلی خود جابجا می شوند و تنها آب است که عبور می کند . در انتقال حرارت هدایتی مولکول ها حوالی موقعیت اصلی لرزش دارند و انرژی گرمایی را با برخورد به همسایه ها منتقل می کنند .

جابجایی مولکول های گرم و سرد یا روش غیر مستقیم

جابجایی تنها در مایعات و گازها اتفاق می افتد . هنگام گرم شدن یک گاز یا مایع ، منبسط شده تراکم آن کم می شود . سیال سبک تر بالا می رود و سیال سرد جایگزین آن می گردد و یک چرخه برقرار می شود . انرژی گرمایی در سیال با حرکت واقعی ملکولها منتقل می شود تا زمانی که حالت یکنواختی دمایی ایجاد شود . از جابجایی در سیستمهای گرمایش خانگی و بسیاری از سیستم های دیگر که به آنها رادیاتور می گوییم استفاده می شود .

حین آتش سوزی ساختمان جریان های انتقال میتوانند ، گازهای داغ حاصل احتراق را از طریق راه پله ها و کانالها به طبقات بالاتر منتقل کنند و آتش را به طبقات دیگر گسترش دهند، در این حالت هوای سرد به سمت آتش جریان می یابد و جایگزین هوای گرم بالا رفته شده و به آتش شتاب بیشتری می بخشد .

تابش

گرما می تواند به خطوط مستقیم از راههایی به جز انتقال و جابجایی منتقل شود . گرمای خورشید از فضای خالی می گذرد تا زمین را گرم کند . گرما در یک اتاق از ارتفاع بالاتر جایی که بخاری نصب شده است به قسمت های زیری منتقل می شود جایی که نه انتقال ونه جابجایی نمی توانند آن را منتقل کنند . این روش انتقال گرما را تابش می گویند . این روش شامل هیچگونه تماسی بین اجسام نیست و وابستگی مادی به فضای انتقال ندارد . ( برای انتقال حرارت تشعشعی نیازی به محیط مادی نیست ) همه انرژی های تابشی در خط مستقیم با سرعت نور حرکت می کنند . کاهش مقدار انرژی متناسب با معکوس مربع فاصله هر منبع تابش است .

كمك های اولیه

مقدمه

تابحال شده است كه از اقوام ، عزيزان ، نزديكانتان كسي بر اثر سكته قلبي بميرد؟ در صحنه تصادفي حضور داشته ايد؟ چه كمكي به مجروحان آن توانسته ايد انجام دهيد ؟ فكر كرده ايد كه اگر شما و عزيزانتان در آن تصادف مصدوم مي شديد چه كمكي به همراهتان مي توانستيد انجام دهيد؟ حادثه فقط مربوط به ديگران نيست ، براي ما هم اتفاق مي افتد، ولي آيا آمادگي كمك به نزديكانمان را داريم ؟

آيا مي دانيد گاهي با يك حركت ساده مي توانيد جان فردي را نجات دهيد؟ آيا مي دانيد كه سكته قلبي و حتي ايست قلبي و نبود نبض دليل مرگ نيست ؟ و آيا مي دانيد كه بسياري از اين افراد كه كوچكترين نبضي هم ندارند را مي توان نجات داد؟ در مورد تصادف چه ؟ آيا مي دانيد كه … كمكهاي اوليه آموختن كمك به همنوع در بدترين موقعيت ها و ضروري ترين شرايط است ، بياموزيم كه بتوانيم درحوادث درست عمل كنيم و جلوي عمل غلط ديگران را نيز بگيريم.

شناخت اصول و اهداف كمكهاي اوليه

1-1- « اصول »

اصول كلي كمكهاي اوليه در تمام سوانح،صرفنظر از وخامت آن يكسانمي باشند. حادثه هر چه كه باشد وظيفه امدادگر آنست كه به سرعت و با خونسردي بطور صحيح وارد عمل شود و تا زماني كه فرد ذيصلاح و يا پزشك در صحنه حضور يابد مسئوليت جان مصدوم و يا مصدومين رابعهده گيرد واگر صحنه حادثه از سوي مأمورين انتظامي كنترل نشده، بايد مسئوليت ايجاد نظم را نيز بپذيرد چراكه درمحيط شلوغ و پر هرج و مرج نمي توان اقدام مفيد و موثري براي وكمك به مصدومين انجام داد .

وظايف امدادگر را بطور كلي مي توان در پنج عنوان طبقه بندي نمود :

1- برخورد مناسب با حادثه ومصدوم

2- بررسي موقعيت و انجام اقدامات مناسب باآن

3- معاينه و ارزيابي مصدوم

4- اقدامات درماني

5- انتقال مصدوم

1-2- « اهداف »

اهداف كمكهاي اوليه بترتيب اهميت عبارتند از :

1- نجات جان مصدوم

2- جلوگيري از وخيم تر شدن حال مصدوم

3- افزايش احتمال بهبودي مصدوم

4- كاهش درد و رنج مصدوم

1-3- « تعاريف »

تعريف كمكهاي اوليه :

تعاريف مختلفي از كمكهاي اوليه شده است كه تعدادي از آنها در زير آمده است:

1- اقداماتي كه هنگام وقوع حوادث براي جلوگيري ازمرگ، پيشگيري از صدمات و عوارض بعدي و يا كاهش درد و رنج مصدوم پيش از رسيدن پزشك و يا انتقال او به مراكز درماني بعمل مي آيد.

2- كمكهاي اوليه كاربرد صحيح وماهرانه اصول درماني در هنگام بروز حادثه با استفاده از وسايل موجود بمنظور پيشگيري از ضايعات احتمالي يا مرگ مصدوم مي باشد

3- كاربرد ماهرانه اصول پذيرفته شده درماني بهنگام وقوع يك سانحه يا بدحال شدن ناگهاني ، با استفاده از امكانات و وسايلي كه در آن زمان در دسترس وجود دارد.

4- كمكهاي اوليه روشهاي درماني تأييد شده اي هستند كه درمورد شخص مصدوم تارسيدن پزشك يا انتقال به بيمارستان ( اگر لازم باشد ) اجرا مي شود.

علائم حياتي :

هنگام برخورد با مصدومين لازم است ابتدا ارزيابي كلي از وي صورت گيرد: دراين مرحله از ارزيابي نيازي به تشخيص صدمه و بيماري نبوده و صرفاً درصدد بررسي وضع كلي سلامت مصدوم هستيم. چرا كه اين علائم درتعداد بسياري از بيماريها و صدمات مي توانند تغيير كنند و به صرف تغيير يك يا دو مورد از آنها نمي توان آسيب خاصي را تشخيص داد. اين ارزيابي شامل علائمي مانند هوشياري و درجات آن، تنفس ، نبض ، ضربان قلب ، درجه حرارت ، فشارخون، رنگ پوست و اندازه مردمك چشمها مي باشند كه بطورخلاصه توضيح داده مي شود:

الف - درجه هوشياري :

اولين اقدام در برخورد با مصدوم ، ارزيابي درجه هوشياري وي مي باشد. امدادگر بوسيله تكان دادن ملايم مصدوم و صدا كردن وي ( به اسم يا به هر صورت ممكن ) درجه هوشياري او را بررسي مي كند. فرد درحال طبيعي كاملاً هوشيار بوده ونسبت به محيط خود آگاهي دارد، از زمان و مكان خود اطلاع داشته و به تحريكات ( دردناك ، صوتي و غيره ) پاسخ مي دهد.

هوشياري مراحل گوناگون دارد كه مهمترين آنها عبارتند از :

- هوشياري كامل

- حواس پرتي مختصر

- خواب آلودگي

- اغماء : فرد كاملاً بيهوش است وحتي به تحريكات دردناك نيز جواب نمي دهد.

روشهاي مختلفي براي سنجش ميزان هوشياري وجود دارد كه بعضي دقيق تر از بعضي ديگر هستند ، غير از روش فوق الذكر روشهاي ديگري نيز وجود دارند كه براي سنجش گذر از مراحل هوشياري به بيهوشي و بالعكس از آنها استفاده مي شود . بيهوشي ازاختلال در كاركرد مغز ناشي مي شود. وخامت حال مصدوم را ميشود بوسيله آزمايش پاسخ او به تحريك هاي خارجي مثل صدا يا تماس سنجيد.

اين مهم است كه هر تغييري درحالت مصدوم را يادداشت كنيد، اين يادداشتها به پزشك در درمان نهايي مصدوم كمك خواهد كرد . مصدوم ممكن است هر مرحله اي از مراحلي را كه درزير گفته خواهد شد، پشت سر بگذارد ؛ بعبارت ديگر ممكن است حالش رو به بدتر شدن با بهتر شدن برود.

گزارشي را كه از سطح هوشياري مصدوم تهيه كرده ايد به پزشك يامسئول آمبولانس تحويل دهيد ، اگر تنها هستيد اول به درمان مصدوم يا مصدوم ها بپردازيد و بعد از آن گزارشي از وضع آنها تهيه كنيد . ولي اگر كسان ديگري هم در آنجا حضور دارند در همان حال كه به مداواي مصدوم (ها) مشغول هستيد، حال مصدوم را تشريح كنيد تا آنها يادداشت كنند.

توجه كنيد آنچه در پايين ملاحظه مي كنيد مراحلي است كه مصدوم ممكن است درگذر از هوشياري به بيهوشي يا بالعكس آنها را تجربه كند . در اين مواقع هدف اينست كه سعي كنيد سبب بيهوشي رابيابيد و هر چه زودتر آنرا مرتفع كنيد. بايد مصدوم را هر چه زودتر به بيمارستان برسانيد.

سطح هاي هوشياري :

1- بطور عادي به سوالات پاسخ مي گويد و صحبت مي كند.

2- تنها مي تواند به سوالات مستقيم پاسخ گويد.

3- تنها به صورت مبهم به سوالات پاسخ مي گويد.

4- فقط مي تواند از دستورات اطاعت كند.

5- فقط به درد ، واكنش نشان مي دهد.

6- اصلاً واكنشي نشان نمي دهد.

ب ـ تنفس :

تنفس عبارت از وارد كردن هوا به داخل ششها (دم) وخارج كردن آن از ششها (بازدم) ميباشد. پس تنفس از دو مرحله دم و بازدم تشكيل شده است.

دربررسي تنفس بايد سه مسئله را مشخص ساخت: عمق ، تعداد و نظم تنفس .

تعداد تنفس عبارت است ازتعداد دم يا بازدمي كه دريك دقيقه انجام مي شود. كه دربزرگسالان 20-12 بار دقيقه مي باشد يعني فرد در يك دقيقه 20-12 بار دم يا بازدم انجام مي دهد . در اطفال اين رقم به 24-20 بار در دقيقه مي رسد.

ج ـ ضربان قلب :

قلب با هر انقباض و انبساط خود ضربه اي را به ديواره جلوئي قفسه سينه وارد ميكند كه با قرار دادن كف دست بروي اين ناحيه ميتوان اين ضربات را لمس و آنها را بر شمرد كه با ضربان قلب مساوي خواهد بود . همچنين با قرار دادن گوشي پزشكي يا گوش در روي قفسه سينه ميتوان صداي قلب را شنيد و از ضربان آن مطمئن شد . ‹‹ عدم احساس ضربان قلب دليل مرگ نيست ››

نبض :

عبور خون ازداخل سرخرگها باعث ضربه اي به ديواره سرخرگ مي شودكه به اين ضربه نبض مي گويند. نبض ازنظر زمان و تعداد با انقباضات قلب برابر است. بنابراين با شمارش تعداد نبض مي توان به تعداد ضر بان قلب پي برد.

تـوجه داشته بـاشيد كـه عـدم لمـس نبض بمعناي مرگ نيست ولي وجود آن دليـل بي چون و چراي زندگي است.

نقاط لمس نبض :

درتمام سرخرگهاي بدن نبض وجود دارد اما ما فقط قادر به لمس ضربان سرخرگهايي ك سطحي بوده و از روي استخوان يا عضله رد مي شوند هستيم .

سه محل از مهمترين نقاط گرفتن نبض عبارتند از :

1.سرخرگ زند زبرين ( راديال ) : رايج ترين محل گرفتن نبض بوده و درسطح داخلي مچ دست بالاتر از انگشت شصت لمس مي شود.

2.سرخرگ گردني يا سباتي (كاروتيد): در دو طرف گردن انسان و كمي در عمق لمس ميگردد.

3- سرخرگ لامي ( فمورال ): دركشاله ران لمس مي گردد .

طرز گرفتن نبض سرخرگ زند زبرين :

1- سه انگشت مياني خود را روي سرخرگ در محل نبض قراردهيد بطوريكه انگشت اشاره شما بطرف قلب قرار گيرد. ( به طرف سمت بالاي دست مصدوم ) و انگشت شصت شما درسطح زيرين مچ مصدوم قرار گيرد. توجه داشته باشيد كه با انگشت شصت هيچوقت نبض نگيريد. چرا كه نبض انگشت شصت خودتان شما را به اشتباه مي اندازد.

2- بعد از قراردادن سه انگشت مياني برروي سرخرگ زند زبرين و انگشت شصت درزير مچ با انگشتان خود كمي به سرخرگ فشار آوريد تا نبض را لمس كنيد. حال درهمين وضعيت يك دقيقه كامل، تعداد نبضها را بشماريد.

3- اگر نبض مورد بررسي ضعيف باشد يا اصلاً لمس نشود بهتر است كه نبض سرخرگ گردني راامتحان كنيد.

تعداد نبض با توجه به سن وجنس وجثه افراد متغير است . درافراد بالغ و سالم 80-60 بار در دقيقه و در اطفال 100-80 بار در دقيقه معمولاً طبيعي در نظر گرفته مي شود.

هـ ـ فشار خون :

خوني كه از داخل سرخرگها عبور ميكند به ديواره آن فشاري وارد ميكند كه آن رافشار خون گويند. در حقيقت فشارخون نشانگر فشار وقدرتي است كه خون توسط آن به جلو رانده مي شود. فشار خون داراي يك ميزان ماكزيمم ( حداكثر) و يك ميزان مي نيمم (حداقل )مي باشد. در هنگام تعيين وگزارش فشار خون هر دو ميزان بايد ذكر شود. اين ميزانها بر حسب ميلي متر جيوه (م.م.ج) يا سانتي متر جيوه (س.م.ج) بوده و مي توان هر كدام از واحدهاي فوق را بكار برد. فقط بايد توجه داشت كه هر دو ميزان با يك واحد گزارش شوند. گزارش فشار خون بصورت عدد كسري است كه صورت آن فشار خون ماكزيم ومخرج آن فشار خون مي نيمم مي باشد

آنرا بصورت ماكزيمم روي مي نيمم مي خوانند. بطور مثال:

كسي كه فشار خون ماكزيمم وي 120 (م.م.ج) وفشار خون مي نيمم وي 80 (م.م.ج) است بدينصورت نوشته شده 80/ 120

اندازه گیری فشار خون :

براي اندازه گيري فشار خون ابتدا بازوبند دستگاه را 3-2 انگشت بالاتر از چين آرنج مي بنديم. پس ازبستن پيچ تنظيم هوا ، به وسيله پمپ لاستيك هوايي ، بازوبند راپرازهوا مي كنيم در نتيجه ستون جيوه ( در دستگاه جيوه اي ) يا عقربه اي مدرج در(دستگاه عقربه اي ) شروع به بالا رفتن ميكند.

فشار بازوبند را توسط پمپ آنقدر افزايش داده تا نبض قطع گردد. متوسط ميزان اين فشار در اشخاص بالغ بين 200-150 ميلي متر جيوه ميباشد. سپس صفحه گوشي را روي شريان بازويي در ناحيه جلوي چين آرنج قرارداده و فشار هواي بازوبند را بتدريج وبه آهستگي با باز كردن پيچ مربوطه كم مي كنيم. نقطه اي كه صداي اوليه ضربان بر روي صفحه مدرج شنيده ميشود را يادداشت مي كنيم ، عدد بدست آمده نقطة ما كزيمم ميباشد و همچنين صداي آخرين ضربان را نيز يادداشت مي كنيم كه بنام نقطه مي نيمم ميگويند.

وـ رنگ پوست :

رنگ پوست به مقدار خوني كه از آن مي گذرد و همچنين رنگ دانه هايي كه درضخامت پوست قرار دارند بستگي دارد. تغيير رنگ مهم پوست شامل رنگ پريدگي و آبي كبود يا سيانوزه مي باشد ، پوست سفيد يا رنگ پريده در جريان شوك، غش، حمله قلبي و ترس و پوست كبود درموارد خفگي و يا بعضي از مسموميتها و كمبود اكسيژن ديده مي شود.

توجه داشته باشيد كه خونمردگي جزء سيانوز محسوب نمي شود.

ز ـ مردمك چشم :

مردمكها در افراد سالم در حال طبيعي داراي حدود مرتب و اندازه كاملاً مساوي هستند. مردمكها با نور زياد ، تنگ و با نور كم گشاد مي شوند ( انعكاس مردمك ) تا ميزان نوري را كه وارد چشم مي شود تنظيم كنند. تغيير در اندازه مردمك يك يا دو چشم در هنگام فوريتها بسيار مهم است .

Ã مردمك منقبض يا نقطه اي نشانگر اغماء يا مسموميت با مواد مخدر مي باشد.

Ã بعداز مرگ مردمك كاملاً گشاد شده و در برابر نور منقبض نمي شود.

3-1- ايست قلبي

ايست قلبي يكي از اورژانس هاي پزشكي وامدادي مي باشد كه درآن ضربان قلب ، متوقف مي شود و نبض گردني شخص لمس نمي شود كه مي تواند بدليل بيماريهاي قلبي و عروقي ـ ضربه به قلب ـ داروها ـ خونريزي ها و شوك باشد.

كمكهاي اوليه

كمكهاي اوليه در مصدومي كه دچار ايست قلبي شده است ماساژ قلبي مي باشد كه به شرح آن ميپردازيم :

ماساژ قلب :

تعريف : عبارتست از فشار منظم و موزوني كه بوسيله يك دست يا دو انگشت ( دركودكان ) يا هر دو دست ( در بزرگسالان ) روي ديواره جلويي سينه وارد ميشود.

هدف از ماساژ قلبي برقراري مجدد گردش خون است.

نحوه انجام عمليات :

درايست قلبي و در لحظات ابتدايي ميتوان با كنار دست از فاصله 30-25 سانتي متري يك مشت محكم بر روي استخوان جناغ كوبيدكه اگر قلب مصدوم بااين كار، شروع به فعاليت مجدد نكرد ماساژ را شروع مي كنيم.( اينكار در كودكان ممنوع است).

مصدوم را سريعاً روي سطح سفتي قرار داده و ناحيه سينه را بطور كامل عريان كنيد . محل ماساژ قلبي بين يك سوم تحتاني و يك سوم مياني استخوان جناغ مي باشد . بعد از مشخص كردن محل ماساژ به ترتيبي كه ذكر شد كفه يك دست را روي جناغ گذاشته و بعد كفه دست ديگر را روي آن قرار دهيد و انگشتها را در هم فرو برده و قلاب كنيد سعي كنيد انگشتان با سينه تماس نداشته باشد. در حاليكه در كنار مصدوم زانو زده ايد روي وي خم شويد ولي دستهايتان صاف باشد و پس از آن با نيروي وزن خود ناگهان روي جناغ فشار آوريد تا حدود چند سانتي متر سينه فرو رود و پس از آن دستها شل كنيد تا سينه به وضعيت قبلي برگردد. در اين وضعيت سعي كنيد كه كوچكترين فشاري روي سينه وارد نشود تا خون از سياهرگها به قلب بازگردد. بعداز مدتي مكث اينكار را دوباره تكرار كنيد. مجموعاً در هر بار ماساژ قانون «50:50 » رعايت مي شود. يعني نصف زمان ماساژ فشار و نصف زمان استراحت مي باشد. تعداد ماساژ قلبي بطور متوسط حدود 80-72 بار در دقيقه ميباشد.

زدن ضربه بر روي جناق سينه

روش پيدا كردن محل ماساژ قلب

روش انجام ماساژ قلب

3-3 خفگي

هرگاه بدليلي هواي اكسيژن دار نتواند وارد ريه ها شود و در نتيجه اكسيژن كافي به سلولهاي بدن نرسد خفگي ايجاد مي شود . دلايل خفگي بسيار متنوع است و برخي از آنها عبارتند از :

برق گرفتگي ـ مسموميت دارويي ـ غرق شدگي ـ مسدود شدن

مجراي تنفسي توسط اجسام خارجي

علائم خفگي نيز بسيار متفاوت مي باشند ولي مختصات اصلي آن عبارتند از :

كاهش يا توقف حركات قفسه سينه – عدم توانايي در صحبت كردن – كبودي پوست و ناخن ها – از دست دادن هوشياري در درجات مختلف .

كمكهاي اوليه درخفگي ها :

دوكار اصلي در اين مرحله عبارتند از :

1- بازكردن راههاي هوايي مصدوم

2- تنفس مصنوعي

1- بازكردن راههاي هوايي :

باز كردن راههاي هوايي خود شامل دو قسمت مي باشد :

1-1 ) خارج كردن جسم خارجي كه باعث انسداد راههاي هوايي شده است وبه چند طريق انجام مي گيرد

الف ـ خارج كردن دندان مصنوعي و اجسام خارجي از دهان طبق شكل

ب ـ وارد آوردن ضربات به پشت مصدوم جهت خارج كردن جسم خارجي ازمجراي تنفس طبق شكل

ج ـ روش هايم ليخ مطابق شكل :

قرار دادن سر در وضعيتي كه راههاي تنفسي باز باشد كه عبارتند از :

خم كردن سر به عقب و بالا بردن گردن ب : بلند نمودن فك تحتاني

2- تنفس مصنوعي :

تنفس مصنوعي به كليه اعمالي گفته مي شود كه باعث رسـاندن اكســيژن به مصــدوم مي شوند تا تنفس وي دوباره برقرار شود.

قابل توجه مي باشد كه اگر ما بتوانيم درطي چند دقيقه (حداكثر 6 دقيقه) عمل تنفس مصدوم را برقرار سازيم ، زندگي مجددي را براي او مهيا كرده ايم كه اين نشانگر عمق ظرافت، اهميت و در عين حال سادگي كار مي باشد.

اگر علائم زير راديديد بلافاصله اقدام به تفس مصنوعي نمائيد :

1- بيهوشي

2- عدم احساس ولمس حركات تنفسي در فرد مصدوم

3- كبودي لب ها و انگشتان

4- گشادي مردمك ها

در عمل تنفس مصنوعي كه پس از بازكردن راههاي هوايي انجام مي گيرد تعداد 15-12 تنفس در هردقيقه دربزرگسالان وتعداد 20 تنفس در اطفال انجام مي دهيد .

روش هاي تنفس مصنوعي :

روشهاي تنفس مصنوعي متنوع مي باشد. چهار نوع مهم آن عبارتند از :

1- تنفس دهان به دهان

2- تنفس دهان به بيني

3- تنفس دهان به دهان وبيني

4- تنفس مصنوعي سيلوستر

هر كدام از روشهاي ذكر شده به روشي كه درزير آمده است انجام مي گيرد.

1- تنفس مصنوعي دهان به دهان :

روشي بسيار مؤثر و كارآمد بوده و درهر شرايطي مثل داخل آب و روي زمين « قايق » … قابل استفاده مي باشد. دراين روش بايد نكات زير را رعايت نمود. :

الف ـ ابتدا بايد راههاي تنفسي مصدوم را بازكرد.

ب ـ كف دست را روي پيشاني مريض گذاشته و با انگشتان شست و نشانه سوراخهاي بيني مصدوم مسدود شود.

تنفس دهان به بيني

ج ـ راههاي هوايي مريض را با خم كردن سر وي به عقب باز كرده دهان خود را دور دهان مصدوم قرار دهيد بطوريكه از خروج هواجلوگيري شود و با قدرت در‌آن دميده ، سپس دهان خود را دور كنيد تا هوا خارج شود. اينكار را به دفعات مورد نياز ( بطور متوسط 12 بار ) انجام دهيد. اين عمل بايد منظم و به نرمي انجام گيرد ، عجله و خشونت به خرج ندهيد. در حين دميدن در دهان مصدوم به حركات سينه مصدوم توجه كنيد تا از باز بودن راههاي هوايي ورود هوا به داخل ششها مطمئن شويد.

2-نفس دهان به بيني :

اين روش در مواردي بكار ميرود كه بدليل ضايعات دهاني و يابه دليل عدم توانائي در باز كردن دهان مصدوم نتوانيم ازدهان به مصدوم تنفس مصنوعي بدهيم . دراين روش نيز بعد ازآماده كردن مصدوم از نظر راههاي هوايي ، دهان مصدوم را توسط پارچه و يا هر وسيله ديگري كه روي آن مي گذاريد بسته و سپس دهان خود را دور بيني مصدوم قرار داده و با قدرت بدميد ( ضمناً با چشم به حركات فقسه سينه نيز در اين حين توجه داشته باشيد ) ، سپس دهان خود رااز بيني مصدوم جدا كنيد تا هوا خارج شود. اين كارنيز مثل تنفس دهان به دهان بايد به تعدادي كه گفته شده ، انجام گيرد.

3- تنفس دهان به دهان بيني :

از اين روش معمولاً در كودكان و نوزادان استفاه ميشود.طريقه آن بدين صورت است كه بعد از قرار دادن سر مصدوم در وضعيت مناسب از نظر راههاي هوايي ، دهان خود را روي دهان وبيني طفل گذاشته و فقط با هوايي كه در دهان داريد به آرامي فوت كنيد (از بكار بردن هواي زياد و با فشار زياد خودداري شود چرا كه طفل تحمل آنرا ندارد) و به حركات قفسه سينه نيز توجه داشته باشيد. سپس سر خود را كنار ببريد و به هوا اجازه خروج از ششهاي مصدوم را بدهيد. اينكار را به دفعات كه گفته شده انجام دهيد.

تنفس دهان به دهان و بيني

4- تنفس مصنوعي سيلوستر :

از اين روش كمتر استفاده ميشود. روش كار به اين صورت است كه مصدوم را به پشت خوابانيده و دروسط دوكتف او بالش يا ملحفه تا شده قرار دهيد تا سر مصدوم بهعقب خم شود. سپس بالاي سر مصدوم زانو زده و دستهاي وي را روي سينه اش آورده و با كمك وزن خود آنها را روي سينه اش فشاردهيد. پس از آن با حركت دستها به سمت بالا و عقب وطرفين باعث كشيده شدن هوا به سمت ششهاي مصدوم مي شود و بعد بسرعت دستهاي مصدوم را روي سينه اش قرار داده وعمل را دوباره تكرار كنيد. اين روش نيز بايد به تعداد كافي كه درجدول آمده است انجام گيرد. اگر امدادگر ديگر در صحنه حضور دارد بهتراست كه سر مريض را نگه دارد.

در پايان، مزاياي تنفس مصنوعي دهان به دهان را متذكر مي شويم .

1- ايجادتنفس بهتر

2- ايجادفرصت مناسب به امدادگر كه در مورد حجم، فشار و مدت زمان دميدن درششهاي مصدوم اطلاعاتي بدست آورد.

الف – وضعيت صحيح

ب – مرحلة فشار دادن

ج ـ عقب كشيدن دست ها

د – نگاه داشتن سر توسط امدادگركمكي

تنفس سيلوستر

روش سيلوستر 1

- مصدوم را به پشت روي يك سطح صاف و محكم بخوابانيد

- بالاي سر بيمار زانو بزنيد سر را كاملا به عقب خم كنيد

- مچ دست هاي او را بگيريد و روي سينه اش بگذاريد

- روي قسمت پايين سينه مصدوم به مدت دو ثانيه فشار آوريد

روش سيلوستر 2

-فشار را قطع كنيد. بازوهاي مصدوم را به طرفين و بالا بكشيد.

-پشت سرهم . منظم . 12 بار در دقيقه اين عمل را تكرار كنيد.

-توجه داشته باشيد كه پس از هر4 دور ضربان قلب مصدوم را آزمايش كنيد.

3-2 مسموميت ها :

مسموميت ها شاخه اي از اورژانسهاي امدادي ، درماني را تشكيل مي دهند كه گاهي تاخير چند دقيقه اي در مداواي آنها ممكن است عواقب وخيمي را در پي داشته باشد. لذا اقدامات سريع و فوري را جهت نجات جان بيمار ايجابمي نمايد.

الف ـ تعريف سم و مسموميت :

سم :

هر ماده اي كه به هنگام ورود به بدن و ياتماس با پوست موجب اختلال در سلامتي و يا موجب مرگ شود سم گويند.

مسموميت :

عبارت است از اختلالات و آسيبهايي كه توسط مواد سمي در دستگاه هاي مختلف بدن بوجود مي آيد و ممكن است بطور تصادفي و در اثر بي احتياطي و يا در مواردي اقدام به خودكشي بوسيله مواد سمي ايجاد گردد. لازم به ذكر است كه علاوه بر موادي كه ذاتاً براي بدن زيان آور هستند عناصر مفيد براي بدن نيز درصورت مصرف بيش از حد و نادرست تبديل به مواد مسموم كننده و زيان آور مي شوند. بعنوان مثال آب از ضروري ترين مواد مورد نياز بدن است كه در صورت استفاده بيش از حد ايجاد اختلالي به نام مسموميت با آب رامي كند .

پ – راههاي ورود سموم به بدن :

انواع سم ها با توجه به حالتشان از راههاي مختلف وارد بدن مي شوند .

بطور كلي راههاي ورود سموم به بدن عبارتند از :

1- گوارش

2- تنفس

3- جذب پوستي

4- تزريقي

1- مسموميت هاي گوارشي :

وقتي ماده سمي از راه دهان وارد بدن مي شود با توجه به قدرت و نوع سم مصرف شده، بعد از مدتي شروع به ايجاد علائم و نشانه هايي در شخص مي كند كه اين علائم با توجه به نوع سم، نسبت سم مصرفي به جثة شخص و طول مدت كه سم خورده شده ، متغير است. در محيط ما مواد بسياري وجود دارند كه مي توانند موجب مسموميت از راه گوارشي گردند، اين مواد به پنج دسته قابل تقسيم مي باشند و عبارتند از :

الف ) مسموميت غذائي

ب) مواد شيميايي سوزاننده

ج) داروها

د) مواد نفتي

هـ) گياهان سمي

در هنگام مسموميت با هر كدام از مواد، علائم خاص آن ظاهر مي شود كه ما مي توانيم تا حدودي نوع سم را از روي علائم تشخيص دهيم. لازم به ذكراست كه بيشترين موارد مسموميت گوارشي بوسيله داروهاي موجود در خانه و نيز مواد نفتي ايجاد مي شود، به همين علت بايد در مورد نگهداري مواد مذكور دقت عمل بيشتري بعمل آورد.

كمكهاي اوليه مسمومیتها گوارشی :

اصول كلي اين اقدامات براساس باز كردن راههاي هوايي و برقرار نمودن تنفس ، گردش خون و رقيق كردن سم بدون تلف كردن وقت ورساندن مريض به مركز پزشكمجهز مي باشد. البته چگونگي انجام اين موارد در حالتهاي مختلف فرق مي كند. بعنوان مثال كمكهاي اوليه براي شخصي كه هوشيار است و با ما همكاري لازم را دارد با فرد غير هوشيار فرق مي كند و ما نمي توانيم همان اقدامي را كه براي فرد هوشيار انجام مي دهيم براي فرد غير هوشيار نيز انجام دهيم. براي اختصار مطلب در اينجا فقط طريقه برخورد با مسموم هوشيار راذكرمي كنيم :

1- از باز بودن مجاري تنفسي ، برقراري تنفس وضربان قلب اطمينان حاصل كنيد.

2- بوسيله واداركردن مسموم به خوردن مقداري آب يا شير سم را رقيق كنيد

3- مريض را وادار به استفراغ كنيد.البته توجه داشته باشيد كه اين كار رادر مواقع مسموميت با نفت و مواد اسيدي و قليايي انجام ندهيد.

4- وضعيت بيمار بايد بگونه اي باشد كه از برگشت مواد استفراغ شده به داخل ريه ها جلوگيري كند.

2ـ مسموميتهاي تنفسي :

گازهاي سمي اساساً منواكسيدكربن و گازهاي جنگي و بخارهاي ناشي از مايعات فرار (چون نفت، بنزين، مايعات سبك، سريشهاي پلاستيكي، سقز و رنگ ها) مي باشند كه سالانه تلفات جاني زيادي دراثر مسموميت بااين گازها وجود دارد. اين گازها ميتوانند از منابع مختلف توليد شده و موجبات مسموميت را فراهم سازند بعنوان مثال :

1- منواكسيدكربن و دي اكسيدكربن ناشي از سوختن ذغال ( دركرسي وبخاري ) و يا اگزوز ماشينها .

2- گازهاي آمونياك و دي اكسيدگوگرد وكلر مورد مصرف در يخ سازيها وتصفيه آب .

3- گازهاي بيهوش كننده مثل اتر ، كلرفرم ، اكسيد نيترو وغيره .

كه هر كدام از اين مواد با توجه به نوع ومقدار مصرف موجب ايجاد علائم خاصي ميشوند. سوزش چشم وگلو ازمشخصات بارز بعضي از اين سمها است.

كمكهاي اوليه :

كمكهاي اوليه كه براي اين مسموميتها انجام مي گيرد عبارتند از :

1- دور كردن مسموم از منبع سم

2- برقراري و كنترل تنفس

3- شل كردن لباسهاي شخص مسموم

4- انتقال به مركز درماني

توجه : بدليل خطرمسموميت امدادگر ، در صحنه آلوده به گازهاي سمي حفاظت شخصي درجلوگيري از مسوميت تنفسي حائز اهميت است.

3ـ مسموميتهاي تماسي :

سمهاي جذب شونده از طريق پوست معمولاً موجب تحريك يا آسيب محل جذبمي شوند. هر چند دربعضي مواردممكن است سم با آسيب كم يا بدون آسيب جذب پوست شود . اما چنين مواردي نادر است. براي تعيين نوع سم مي توان از خود مسموم كمك گرفت و يا وسايل موجود در اطراف مسموم را جهت يافتن نوع سم بررسي كرد . در برخورد با چنين مسمومي ، فرد را از منشاء اصلي سم دور كرده ومحل با استفاده از آب شستشو داده شود سپس لباسهاي آلوده فرد مصدوم را در آورده و پس از شستشوي دوباره مسموم به مركز درماني منتقل گردد.

4 ـ مسوميتهاي تزريقي :

شايع ترين و بيشترين نوع مسموميت تزريقي گزيدگي توسط حشرات وخزندگان مي باشد كه موجب مسموميتهاي خفيف و شديد در افراد مي شوند. بخصوص دركشور ما كه باوضع جغرافيايي خاص خود و اختلاف جوي داراي جانوران سمي فراوان و گوناگوني است كه شناسائي آنها براي پيشگيري و درمان ضروري است. انواع حيوانات مثل عنكبوتها، مارها ، كرمها و حشرات مختلف مي توانند موجب ترشح سم شوند كه در بسياري موارد چندان خطرناك نيستند. با وجود اين در بعضي موارد ممكن است موجب عوارض خاصي شوند. يك امدادگر در برخورد با فردي كه مورد گزش حشره يا خزنده اي قرار گرفته است ابتدا بايد برآوردي از وضعيت و علائم ايجاد شده درشخص مسموم نموده و ميزان شدت و حدت آنرا حدس بزند تا بتواند اقداماتي را كه براي مسموم لازم است انجام دهد.

كله مسي

مرجان مار

زخم :

تعريف : ايجاد هر گونه شكاف و از بين رفتن پيوستگي بافتهاي بدن چه در داخل و چه درسطح خارجي بدن را زخم مي نامند. زخمها كلاً بر دو نوع قابل تقسيم هستند:

1- زخم باز و انواع آن :

زخمهاي باز شامل انواع مختلف مي باشند كه بعلل گوناگون بوجود مي آيند. انواع زخمهاي باز را مي توان به صورت زير دسته بندي كرد:

1) سائيدگي : مثل زخمهاي ناشي از خراش با سوهان

2) بريدگي : مثل زخمهايي كه از بريدگي با چاقو ناشي مي شوند.

3) دريدگي : همچون زخمهاي حاصل ازبريدگي با فلزات كه داراي لبه هاي نامنظم مي باشند.

4) سوراخ شدگي : كه خود بر دو نوع است:

الف ) زخمها با سوراخ يكطرفه مثل فرو رفتن مداد يا ميخ در دست ب) زخمها با سوراخ دوطرفه مثل گلوله

5)كنده شدگي : كه براي اعضايي همچون گوش و چشم و بيني اتفاق ميافتد.

6) قطع شدگي : كه بطور مثال قطع شدگي پا يا دست را شامل مي شود.

7) له شدگي : اين نوع ضايعه در اثر قرارگرفتن عضوي ازبدن بين دو جسم سنگين همچون دستگاههاي پرس ايجاد ميشود.

خونريزي :

تعريف – خونريزي عبارت از پارگي رگ هاي خوني بدن همراه باتغيير مسير جريان خون از داخل دستگاه گردش خون به خارج آن مي باشد كه به دودسته خونريزي خارجي وخونريزي داخلي تقسيم مي گردد.

ب ـ خونريزي خارجي :چنانچه خون پس ازخروج از رگ از سطوح قابل مشاهده بدن به بيرون بريزد ، خون ريزي خارجي گويند كه بر سه قسم است.

1- خونريزي سرخرگي ( شرياني ) :علت اينگونه خونريزيها پارگي سرخرگ هاست و به همين علت خون به صورت جهنده، سريع و منقطع خارج گرديده وحاوي خون روشن مي باشد. اينگونه خونريزي بدليل كنترل مشكل آن بشدت خطرناك است.

2- خونريزي سياهرگي ( وريدي ):علت اينگونه خونريزي پارگي سياهرگ ها ( وريدها) مي باشد. به همين علت خون بصورت ممتد، آرام و غير جهنده خارج شده و حاوي خون تيره است.

3- خونريزي مويرگي :پارگي مويرگها باعث خونريزي خفيف مي شود.

در اين خونريزي مشكل اصلي عفونت زخم هاست نه به هدر رفتن خون.

پ ـ كمكهاي اوليه در خونريزي خارجي

جهت كنترل خونريزي خارجي بايد چهار مورد اساسي زير بترتيب وبسرعت انجام پذيرد:

1- فشارمستقيم

2- بالا نگه داشتن عضو

3- فشار بر نقاط فشار

4- استفاده ازتورنيكت ياكيسه هوايي

1- فشار مستقيم :

موثرترين روش در كنترل خونريزي از طريق فشار مستقيم مي باشد كه به يكي از دو روش زير انجام مي گيرد:

الف ـ گازاستريل ( يا تكه پارچه تميز ) را روي محل خونريزي گذاشته و

بادست روي آن فشار وارد شود تا خونريزي قطع گردد.

ب ـ قطعه اي گاز استريل را روي محل خونريزي گذاشته و

بوسيله بانداژ محكم آنرا ببنديد تا خونريزي كنترل گردد.

روش كنترل خونريزي با فشار مستقيم

2- بالا نگه داشتن عضو دچار خونريزي :

اين روش در كنترل خونريزي قسمتهايي از بدن كه امكان قراردادن آنها درسطحي بالاتر از سطح بدن وجود دارد مورداستفاده قرار مي گيرد كه بعلت نيروي جاذبه فشار خونريزي كمتر مي شود.

توجه : درصورت وجود شكستگي درعضو مربوطه استفاده ازاين روش محدوديت دارد.

فشار مستقيم همراه بلند كردن عضو خونريزي دهنده

3- فشار بر نقاط فشار :

اگر توسط فشار مستقيم و بلند كردن عضو ، خونريزي قابل كنترل نبود ازفشاردادن بر نقاط فشار استفاده مي شود.

نقاط فشار نقاطي است كه شريانهاي اصلي بدن ازنزديك سطح بدن وروي استخوانها عبور ميكند و تعدادي از آنها عبارتند از :

1) در خونريزيهاي دست

2) در خونريزيهاي پا

توجه : چنانچه در اين محل ها شكستگي استخواني باشد در استفاده از اين روش محدوديت وجود دارد.

4- استفاده از تورنيكت يا كيسه هوايي :

اين روش فقط زماني انجام مي شود كه كوششهاي قبلي جهت كنترل خونريزي مؤثر واقع نشود و يا در مواقعي كه اندامي قطع گرديده ونگراني در مورد از بين رفتن بافتهاي پائين تر از محل بستن تورنيكت نباشد.

نقاط فشار

كنترل خونريزي با روش فشار بر نقاط فشار

روش بستن تورنيكت :

1- ابتدا گاز يا دستمالي برروي بازو قرار دهيد كه علاوه بر نقش حفاظتي باعث افزايش فشار در آن نقطه گردد

2- به وسيلة باند نواري دستمال فوق را ثابت كنيد و سپس اهرمي مثل يك تكه چوب يا لوله يا حتي خودكاررا روي آن قرار دهيد و باند را بعد از قرار دادن آن گره ديگريزنيد.

3- اهرم را به حول مركزگره تا اندازه اي بچرخانيد كه خونريزي قطع شود ، در اين حال اهرم را بوسيله گره ثابت كنيد (شكل 3-7) .

4-زمان بستن تورنيكت را در محلي كه قابل رويت باشد بنويسيد بعلت اينكه بستن شريان توسط تورنيكت باعث قطع خون بافتهاي ناحيه ميگردد و چنانچه حداكثر بيش از 30 دقيقه طول بكشد براي بافتهاي آن ناحيه كشنده مي باشد ، لذا پس از بستن تورنيكت حداكثر هر 15 دقيقه يكبار تورنيكت را به مدت 1 دقيقه رها كرده و مجدداً ببنديد .

نكته : اندامي كه با تورنيكت بسته شده حتماً بايد در معرض ديد باشد.

5- حتي در زخمهاي ران و بازو تورنيكت حداقل بايد 2 اينچ يا 5 سانتي متر بالاتر از آن بسته شود.

عده اي از پزشكان استفاده از كيسه هوايي دستگاه فشارخون بافشار حدود 150 ميلي متر جيوه راپيشنهاد مي كنند كه عملاً اگر امكان پذير باشد راه ايمن تري مي باشد. در دهه هاي اخير استفاده از وسيله اي بنام آتل بادي پيشنهاد شده كه كيسه هاي پلاستيكي با حفره ميان خالي هستند ومانند جوراب پوشيده و سپس باد مي كنند. اين وسيله علاوه براينكه مي تواند بعنوان يك آتل مصرف شود در مواردخونريزيها نيز بعنوان كمك دهنده در جلوگيري از خونريزي يا در موارد شوك حاصل از خونريزي بعنوان كمك در كاهش جريان خون اندامها مورد استفاده قرار مي گيرد.

کترل بوسيله سرما :

در موارد شكستگي ، سوختگي و خونريزيهاي خفيف ميتوان بااستفاده از كيسه هاي حاوي يخ در محل ضايعه ، علاوه بر كاهش درد و تورم باعث كاهش خونريزي نيز شد. توجه داشته باشيد كه استفاده از سرما به تنهائي نمي تواند دركنترل خونريزي مؤثر باشد و بايد همراه با ديگر اقدامات انجام گيرد.

توجه : براي جلوگيري از سرمازدگي ناحيه مورد نظر ، كمپرس سرما را نبايد بيش از 20 دقيقه ادامه داد.

با توجه به مطالب فوق درمصدوم دچار خونريزي اقدامات زير را بترتيب بعمل آوريد

1- محل خونريزي را مشخص كنيد.

2- نوع خونريزي را مشخص نمائيد.

3- خونريزي را كنترل كنيد ( بايد از حداقل امكانات حداكثر استفاده بعمل آيد) .

4- اگر جهت كنترل تورنيكت بسته ايد زمان آن را درجايي كه كاملاً در معرض ديد باشد مثلاً سينه يا پيشاني بيمار بنويسيد .

5- بيمار را جهت پيگيري صدمات وارد شده كنترل كنيد.

فراموش نكنيد كه تمامي اين عمليات را در موقعي ميتوان انجام داد كه ابتدا وضع تنفس و قلب بيمار كنترل شده باشد.

ت ـ خونريزي داخلي :

تعريف : چنانچه خون پس از خروج از رگ در داخل حفره اي از بدن ريخته و محل خونريزي مشاهده نشود، خونريزي داخلي گويند. مانند خونريزي درداخل جمجمه ، و يا درمجاري گوشي .

كمكهاي اوليه در خونريزيهاي داخلي :

در مورد خونريزيهاي داخلي مهمترين كار رساندن بيمار به مركز درماني است و بهترين اقداماتي كه ميتوان انجام داد به ترتيب زير است :

1- كنترل علائم حياتي

2- كنترل راههاي هوايي

3- قرار دادن بيمار در مناسبترين وضعيت

مثلاً اگر بيماردچار تهوع و استفراغ هاي مكرر است او را به پهلو خوابانده و اگر خونريزي داخلي اندام ها ( دست و پا ) است ، اندام را بالا نگه داريد.

1- بيمار اگر دچار شوك است كمكهاي اوليه درمورد او انجام شود.

2- در صورت امكان به بيماراكسيژن داده و به او هيچ چيز نخورانيد.

3- در اولين فرصت ممكن بيماررا به مركز درماني انتقال دهيد.

نكته 1: درصورت ضربه به سر – استفراغ هاي مكرر زنگ خطر بزرگي جهت اعلام خونريزي داخل مغزي مي باشد كه مي تواند باعث مرگ مصدوم گردد.

نكته 2: درصورت ضربه به شكم – دل درد شديد زنگ خطر بزرگي جهت اعلام خونريزي داخل شكم مي باشد و درصورت عدم توجه باعث مرگ مصدوم خواهد شد.

-1- تعاريف ، كليات و علائم شوك

1- شوك

تعريف : ناتواني دستگاه گردش خون دررساندن خون كافي به تمامي اعضاي بدن را شوك گويند. در اين حالت چون خون كافي به اعضاء بدن نمي رسد بدن شروع به مقابله باوضع موجود ( كاهش خون رساني ) ميكند. دفاع بدن دراين حالت بصورتي است كه بايد حداكثر خون به اعضاء حياتي مثل مغز و قلب رسيده و درمقابل اعضاء كم اهميت تر مثل پوست ، روده و عضلات ، خون كمتري برسد زيرا كه سلامت قلبي و مغز ضروري تر است و درحقيقت « شوك دفاع بدن در برابر اين كاهش خون رساني است ». شوك به سه دليل مي تواند بروز و يا پيشرفت كند:

1) كاهش قدرت قلب

2) گشاد شدن رگها

3) كاهش حجم خون

نواع شوك :

انواع شوك رابراساس علت آن تقسيم بندي مي كنند كه عبارتنداز:

1- شوك قلبي مثل موارد سكته قلبي

2- شوك ناشي ازكاهش حجم خون مثل مواردخونريزي شديد يا سوختگي شديد

3- شوك عصبي مثل قطع نخاع

4- شوك رواني مثل شنيدن خبر بد

5- شوك حساسيتي ، مثل تزريق دارويي كه فرد به آن حساسيت دارد.

6- شوك عفوني وغيره

علائم

شوك وعلائم آن بتدريج پيشرفت مي كنند. علائم آن را به سه مرجله تقسيم مي كنيم كه عبارتند از :

مرحله اول : افزايش تعداد نبض و تنفس ، اضطراب و ترس

مرحله دوم : رنگ پريدگي، نبض سريع و ضعيف، تنفس مشكل، ضعف تشنگي وگاهي تهوع

مرحله سوم : كاهش سطح هوشياري ،كاهش فشار خون، نبض و تنفس ضعيف

مصدوم اغلب قدرت سرپا ايستادن نداشته و روي

زمين مي افتد. مردمكهايش گشادشده و چشمهايش حالت خماري دارد.

كمكهاي اوليهشوک :

بهترين درمان شوك پيشگيري از آن است . بنابراين اگر براي كسي حادثه اي اتفاق افتاده ( مثلاً تصادف كرده ) كه احتمال مي دهيد دچار شوك شود ولي هنوز علائم شوك را نشان نمي دهد، اينحال اقدامات درماني شوك را در مورد وي اجرا كنيد تا دچار شوك نشود . .

اين اقدامات عبارتند از :

1- كنترل راههاي هوايي مصدوم و جلوگيري از آسپيره كردن مواد استفراغي

2- دادن اكسيژن

3- كنترل خونريزي

4- آتل بندي محل شكستگي

5- مريض را به پشت دراز كرده و پاهايش را حدود 30-20 سانتي متر بلند كنيد. نكته مهم اينكه اگر بااينكار تنفس مصدوم مشكل شد فوراً پاها را پائين بياوريد و يا اگر احتمال شكستگي پا يا ستون فقرات مي رود پاها را بلند نكنيد. ( شكل 2) .

6- جلوگيري از دفع حرارت بدن مصدوم بوسيله پيچيدن وي درون پتو يا لحاف ياهر چيز مشابه آن، توجه داشته باشيد كه با حرارت خارجي ( بخاري ) مصدوم را گرم نكنيد.

7- در صورتيكه مصدوم بيهوش نبوده يا استفراغ ندارد به او مايعات بدهيد.

8- كنترل علائم حياتي راهر 5 دقيقه يكباربعمل آوريد.

وضعيت اغماء :

مصدومي كه زخمهاي وسيع در پايين صورت يا فك دارد، يا آنها كه بيهوش هستند به پهلو خوابانيده و سر وي را به پايين خم كنيد تا مايعات استفراغ شده و يا خوني كه از رگهاي صورت خارج مي شوند باعث انسداد مجاري تنفس و خفگي نشوند. در اينگونه مصدومين بايد توجه بيشتري نسبت به راههاي تنفس بعمل آورد( شكل –3 ) .

اين وضعيت را وضعيت بهبودي نيزگويند.

شكل 3- وضعيت اغما ( كما ) يا بهبودي

-2 تعاريف ،كليات وعلائم غش :

2- غش :

هنگامي كه جريان خون مغز كم شود. بدليل اينكه مغز كنترل خود راروي اعضاء بدن از دست ميدهد فرد قدرت و هوشياري خود را از دست داده و سقوط مي كند. به اين حالت غش مي گويند. غش چند ثانيه تا چند دقيقه طول ميكشد.

علائم :

1- رنگ پريدگي و سردي پوست وعرق زياد

2- سرگيجه

3- گزگز دست و پاها

4- اختلال بينايي

5- تغييرات علائم حياتي بصورت كاهش درجه حرارت بدن و فشارخون و تعداد تنفس ونبض ، ( البته ابتدا تعداد نبض كاهش يافته و بعداز مدتي كوتاه ، افزايش مي يابد).

6- سقوط وعدم هوشياري

كمكهاي اوليه :

1- اغلب وقتي كه فرد مي افتد يا شما وي را دراز مي كنيد حالش بهبود مي يابد واقدام ديگري لازم نيست . اگر مصدوم به حالت نشسته باشد بهتر است سر او را خم كرده و وسط دو زانويش بگذاريد. ولي در مجموع وضعيت درازكش بهتر از نشسته است.

2- سرفرد را به عقب خم كنيد تا زبان از مسير راههاي هوايي خارج شود وهمچين سر را به يك طرف خم كنيد تا مواد استفراغي آسپيره نشوند.

3- لباسهاي مصدوم را شل كنيد.

4- تا وقتي مريض به هوش نيامده ، چيزي را به او نخورانيد.

5- روي سرو صورت مصدوم آب سرد بپاشيد يا نيشگون برداريد.

6- اگر بدن مصدوم سرد است او را درپتو بپيچيد .

توجه : با وجود اينكه مسئله غش مسئله ساده اي است ولي ميتواند نشانه بيماري مهم قلبي و ياغيره باشد. بنابراين
توصيه مي شود كه فرد دچارغش به پزشك مراجعه نمايد.

5-3- تعاريف ،كليات و علائم صرع

3- صرع :

صرع از بيماريهاي مغز و اعصاب مي باشد كه معمولاً صورت تشنج و يا حواس پرتي است كه درمدت زمان كوتاه اتفاق مي افتد. بصورت ناگهاني وتقريباً بدون هيچ علامت آگاهي دهنده آغاز و چند دقيقه بطول مي انجامد ومصدوم پس از آن ، از حوادث بوقوع پيوسته چيزي بياد نمي آورد.

مراحل حملات صرع :

مرحله اول – تمام عضلات فرد منقبض شده و مثل چوب خشك شده و در پي آن به زمين مي خورد.

مرحله دوم – چند ثانيه بعداز مرحله اول دچار تشنج ها و تكانهاي متعدد در تمام بدن مي شود. در اين مرحله كف از دهان بيمار خارج شده و ممكن است ادرار و مدفوع وي دچار بي اختياري گردد.

مرحله سوم – پس از حدود يك دقيقه به حالت اغماء مي رود.

درانتها فرد بهوش آمده و ممكن است به خواب طبيعي برود.

كمكهاي اوليه :

1- در حين حمله مريض را از نقاط خطرناك دور كنيد وبه آرامي شانه ها و دستهاي او را بگيريد تا دامنه حركت وي كم شود .

2- در اثر تكانهاي شديد ممكن است مريض دچار ضربه مغزي شود ، بهتر است زير سر وي جسم نرمي مثل بالش و غيره بگذاريد.

3- سر بيماررا به يكطرف خم كنيد.

4- اگر دهان بيمار بسته بود سعي در باز كردن آن نكنيد ، ولي اگر دهان بيمار باز بود جسم نرمي مانند لاستيك يا دستمال را بين دندانهاي بيمار قراردهيد تا ازگاز گرفتن احتمالي زبانش جلوگيري شود. درضمن اينكار بايد توجه داشته باشيد كه زبان مريض به عقب نيفتاده و راههاي هوايي را مسدود نكند.

5- بدليل عدم اختلال در تنفس نيازي به تنفس مصنوعي نمي باشد.

6- بعداز رفع حمله به بيمار استراحت داده و همچنين مايعات شيرين به او بخورانيد.

سوختگي ها

الف – ساختمان پوست :

پوست جزئي از دستگاه محافظ بدن است كه سطح خارجي بدن را پوشانيده و ان را درمقابل عوامل خارجي محافظت مي نمايد.

ساختمان پوست از سه لايه تشكيل شده است . اين لايه از سطح به عمق به ترتيب عبارتند از :

رو پوست ( اپي درم)، پوست (درم)، زير پوست ( آندودرم)، كه در شكل شماره 1 نشان داده شده است .

ب ـ تعريف و درجات سوختگي :

ضايعاتي كه دراثر حرارت ، مواد شيميايي ،جريان برق و مواد راديو اكتيو در بافتهاي مختلف ايجادمي شود را سوختگي مي نامند.

سوختگي ها براساس عمق ، وسعت ، محل آن و نسبت سطح سوختگي به تمام بدن به سه نوع خطرناك ( درجه 3)، متوسط ( درجه 2)، و جزئي (درجه 1) تقسيم مي گردند. ( مطابق شكل 3.2 و 4 ).

شوك :

در سوختگي هاي شديد وعمدتاً بعلت كاهش حجم خون اتفاق مي افتد.

عفونت :

بدنبال سوختگي ها در اثرجايگزيني انواع ميكروبها درمحل زخم سوختگي كه به روش بهداشتي پانسمان نشده باشد بوجود مي آيد.

ج ـ اصول كلي كمكهاي اوليه در سوختگيها :

1- حذف عامل سوختگي

2- ارزيابي بيمار

3- درمان سوختگي

4- انتقال بيماربه مركز درماني.

د ـ انواع سوختگي وكمكهاي اوليه آنها :

1- سوختگي با آتش :

اقدامات امدادي كه بايد انجام داد عبارتند از :

حذف عامل سوختگي : با آب سرد آتش را خفه كنيد- لباس هاي مستعد آتش سوزي را در آوريد از دويدن شخص درحال سوختن جلوگيري كنيد.

ارزيابي بيمار :

علائم حياتي ، شوك و … راكنترل و عمق و وسعت و وخامت سوختگي را بررسي كنيد.

درمان سوختگي :

1- بيمار را روي سطحي از بدن كه سوختگي وجودندارد يا كمترين سطح سوختگي را دارد دراز كنيد.

2- وسايل آلوده كننده را از بدن مصدوم جدا كنيد.

3- لباسهاي چسبيده به محل زخم را هرگز جدا نكنيد.

4- توسط آب خنك و تميز محل سوختگي را شستشودهيد.

5- محل زخم را با گاز استريل پانسمان كنيد.

6- اگر بيمار قادر به نوشيدن است و زمان كافي داريد مايعات به مصدوم بنوشانيد.

بزرگسالان ½ ليوان، بچه هاي 12-1 سال ¼ ليوان

تذكر: درسوختگي باقير بلافاصله منطقه راباآب سرد خنك كنيد. قير را هرگز برنداريد، سپس اقدامات اوليه ذكر شده فوق رابعمل آوريد

- سوختگي با مواد شيميائي :

از جدي ترين نوع سوختگيها بوده كه درسطح كم و عمق زيادتري بدن را دچار سوختگي مي نمايد.

حذف عامل سوختگي :

لباسهاي آلوده را در آورده و محل را باآب فراوان شستشو دهيد.

ارزيابي بيمار :

علائم حياتي ، شوك و … را كنترل وعمق و وسعت و وخامت سوختگي رابررسي كنيد.

درمان سوختگي :

درمان اين نوع سوختگي عبارت از شستشوي موضع با آب فراوان حداقل بمدت 20 تا 30 دقيقه و سپس اقدامات درماني بايد همانند سوختگي باحرارت بعمل آيد.

- سوختگي با جريان برق :

اين نوع سوختگي داراي عمق زيادي است وبه بافتهاي داخل بدن صدمه مي زند. اقدامات امدادي در اين نوع سوختگي عبارتند از :

حذف عامل سوختگي :

توسط يك وسيله عايق مصدوم را از جريان برق جدا كنيد.

ارزيابي بيمار :

علائم حياتي ، شوك و… راكنترل و عمق و وسعت و وخامت سوختگي را بررسي كنيد.

درمان سوختگي :

محل ورود و خروج برق را پانسمان واقدامات امدادي شبيه سوختگي با حرارت را بعمل آوريد.

انتقال :

مصدوم را دراسرع وقت به اولين مركز درماني منتقل كنيد.

- سوختگي ناشي از اشعه :

توسط دو نوع اشعه سوختگي ايجاد مي گردد: 1- اشعه خورشيد 2- تشعشات اتمي

در مورد تشعشات اتمي ابتدا محافظت خود امدادگر از خطر تشعشات و ثانياً رفع آلودگي مصدوم و درصورت امكان ارائه كمكهاي اوليه سوختگي با حرارت مد نظر قرار مي گيرد و در مرحله آخر انتقال مصدوم به مركز درماني انجام مي پذيرد.

تذكرات :

1- روش برآورد عمق و وسعت و وخامت سوختگي را بخوبي فراگيريد.

2- درمورد سوختگيهاي وخيم كمكهاي اوليه را سريعاً انجام و مصدوم را در اسرع وقت به مركز درماني انتقال دهيد.

3- اگر لباس به محل زخم چسبيده است لباسهاي اطراف زخم را بريده و از بدن خارج كنيد ولي به محل زخم دست نزنيد.

4- هرگز براي سردكردن محل از يخ استفاده نكنيد.

5- به آب مصرفي جهت افزايش سرما آن نمك اضافه نكنيد.

6- كمكهاي اوليه در مورد سوختگي هاي شديد بايد سريعاً انجام گيرند.

7- نارسائي تنفسي و شوك احتمالي را سريعاً كنترل نمائيد. ( بخصوص درسوختگي ها بوسيله برق ).

8- درسوختگي با مواد شيميائي استفاده از ماده خنثي كننده هيچ امتيازي به شستشوي با آب فراوان ندارد. لذا از استفاده از آنها خودداري گردد وحتماً از آب تميز استفاده كنيد.

شکستگی ها :

هر گونه ایجاد شکاف وترک در استخوانهاکه بر اثر عواملی مثل ضربه و پیچیدن ،فشار ناشی از کشش ماهیچه ای و... روی دهد را شکستگی می نامند.

ومهمترین کار در این زمینه ثابت نگه داشتن استخوان است.

انواع شگستگی ها عبارتند از:

شکستگی ساده(بسته):

هنگامیکه شکستگی استخوان همراه باپاره شدن پوست نباشد آنرا شکستگی ساده می گویند.

شگستگی مرکب (باز):

هنگامیکه استخوان پوست را پاره کرده ودو سر شکسته از زیر پوست خارج شده وایجاد زخم نماید را شکستگی مرکب می گویند که در این شکستگی احتمال بروز خونریزی وعفونت بیشتر است .

علایم وآثار شکستگی :

- احساس درد در محل واطراف شکستگی که با حرکت بیشتر می شود.

- از دست دادن قدرت حرکت در ناحیه شکستگی

- تورم وکبودی در اطراف شکستگی

- تغییر درعضو شکسته ویا کوتاه شدن آن به علت آسیب به ساختمان عضو.

- شنیدن صدای سایش استخوانها در محل شکستگی.

- خونریزی وشوک در شکستگی های شدید که به علت آسیب به عروق بزرگ اعصاب واحشاء داخلی روی می دهد.

اقدامات اولیه در شکستگی :

- عضو شکسته شده را در همان وضعیت بی حرکت نگه داریم .

- مصدوم را باید در راحت ترین حالت قرار دهید.

- اگر در شکستگی خونریزی رخ داد ابتدا یک تکه پارچه تمیز روی زخم بگذارید وبا فشار ملایم جلوی خونریزی را بگیرید.

- اندام شکسته را مالش ندهید .

- فرد مصدوم را را با نگهداری وضعیت درمانی هر چه زودتر به مراکز درمانی برسانید.

شکستگی جمجمه :

این شکستگی همراه با آسیب و یا خونریزی می باشد .در این حالت مصدوم ممکن است بیهوش شود واز گوش او خون آید یا یکی از مردمکها ی چشم بزرگتر از دیگری شود واز بینی و گوش مصدوم مایع آبکی جاری شود.

شکستگی گردن :

علائم ونشانه های این نوع شکستگی عبارتست از :

- گردن مصدوم ممکن است سفت وغیر قابل حرکت باشد.

- مصدوم ممکن است قادر به حرکت دادن دستها وپاهایش نباشد.

- ممکن است حس قسمت اطراف شکستگی از بین رفته باشد.

شکستگی مهره ها :

در آسیب دیدگی ستون مهره ها همواره این خطر وجود دارد که به نخاع صدمه ای وارد شود وبه همین دلیل مهمترین اقدام ، حرکت ندادن مصدوم است

شکستگی دنده ها :

شکستگی دنده ها در اثر ضربه مستقیم ایجاد می گردد ومصدوم در هنگام تنفس احساس درد می کند ویک طرف سینه ممکن است در هنگام دم به سمت داخل رفته ودر هنگام بازدم به سمت خارج برود (برخلاف حالت طبیعی نفس کشیدن)پس بیمار را از نظر خونریزی قفسه سینه کنترل کنید .اگر پوست سوراخ شده باشد هوا وارد قفسه سینه می شود که می تواند خطر ناک باشد .یک گاز استریل روی آن بگذارید وبه آرامی می بندیم.

شکستگی بازو :

شکستگی بازو در اثر افتادن وضربه بوجود می آید واز ویژگی های آن ، این است که مصدوم قادر نیست از بازویش استفاده کند معمولاً دستش را به سینه اش چسبانده وبا دست دیگر آن را نگه می دارد.

هنگامی که دست یا بازوی مصدومی را آتل بندی می کنیدباید سر انگشتان او مشخص باشد چون با کنترل کردن ناخن ها از جریان خون در آن قسمت آگاه می شوید

اگر انگشتان سیاه است علت این است که آتل بندی خیلی محکم می باشد پس گره آنرا کمی شل کنید.

شکستگی صورت وفک :

در این نوع شکستگی خطری که بیمار را تهدید می کند تنگ یا بسته شدن راه تنفس بعلت تورم در ناحیه شکسته شده ویا خونریزی شدید وریختن خون در داخل ریه ها باشد.

مهمترین اقدامات در هنگام برخورد با شکستگی فک وصورت :

سر مصدوم را رو به جلو بگذارید تا در موقع خونریزی توانایی دفع خون از دهان را داشته باشد.

تا حد ممکن فک را با گذاشتن یک بالشتک وبستن توسط پارچه بی حرکت نگه دارید.

می توان از کمپرس سرد برای درد در شکستگی بینی وگونه استفاده کرد.

دررفتگی :

عبارتست از بیرون آمدن سر استخوان از مفصل که معمولاً در شانه ،آرنج وانگشتان دست بیشتر است.

علایم در رفتگی :

درد شدید وتورم

تغییر شکل مفصل

کبودی پوست ویا خون مردگی در آن قسمت

اقدامات اولیه:

بی حرکت نگه داشتن عضو آسیب دیده به وسیله آتل یا باند

برای تسکین درد از مسکن استفاده کنید

بعد از اقدامات فوق بیمار هر چه سریعتر به مراکز درمانی منتقل کنید

پیچ خوردگی :

عبارتست از کش آمدن ویا پارگی پوشش های اطراف مفصل

پیچ خوردگی ها در مچ پا وزانو شایع تر است.

اقدامات اولیه:

اگر عضوی پیچ خورد آن را با دستمال ببندیدو اگر متورم شد روی آن را کمپرس آب گرم ونمک بگذارید.

پیچ خوردگی در عکس رادیولوژی مشخص نمی شود ولی در مفصل پیچ خورده درد وخون مرده گی وجود دارد.

کشیدگی عضلات:

در این حالت اگر عضله بیش از اندازه کشیده شود ویا به آن فشار وارد شوددچار پارگی می شود.

در صورت کشیدگی یا پاره شدن عضله مصدوم قادر به ایستادن نمی باشد وتوانایی عضله از بین می رود .

كف و كفسازها

مقدمه

کف در آتش نشانی اهمیت ویژه ای دارد ، چون در حریقهای گسترده مشتقات نفتی فقط از این ماده باید استفاده نمود زیرا وزن مخصوص کف از اکثر مایعات قابل اشتعال کمتر است و در نتیجه سبکتر و مانند یک پتو روی مواد نفتی را می پوشاند . البته در حریقهای کوچک می توان از خاموش کننده دستی پودری یا دی اکسید کربن نیز استفاده نمود ولی باید توجه داشت که در اینگونه موارد هیچگاه نباید از آب استفاده کرد ، زیرا آب نه تنها اینگونه آتش سوزیها را خاموش نمی کند ، بلکه به گسترش آن نیز کمک می کند.

کف چیست

کف ماده ای است که برای خاموش کردن حریقهای ناشی از مایعات قابل اشتعال ( آتش سوزی های گروه دوم) مانند : نفت ، بنزین، گازوئیل و ... بکار می رود .

اعمال کف بر روی آتش

مقداری از حرارت آتش را می گیرد .

شعله را از مواد سوختنی جدا می کند

از رسیدن اکسیژن به حریق جلوگیری می کند .

از برخاستن بخارات قابل اشتعال جلوگیری می کند.

در محیط بسته هوا را رقیق می کند .

انواع تقسیم بندی کف

از نظر مواد تشکیل دهنده

از نظر تشکیل مثلث کف

از نظر انبساط حجمی

کف از نظر مواد تشکیل دهنده

الف) کف پروتئینی

این نوع کف از ضایعات کشتارگاهی از قبیل خون ، شاخ سم با مقداری مواد تثبیت کننده تحت فشار و حرارت مناسب تولید میشود . به این نوع کف اصطلاحاً کف سنگین می گویند.

ب) کف غیر پروتئینی

این نوع کف همانطورکه ازنامش پیداست از مواد غیر پروتئینی ومصنوعی تولیدمی شودکه اصطلاحاًبه آن کف سبک می گویند .

کف از نظر تشکیل مثلث کف

برای ایجاد حباب کف به سه عامل نیاز داریم :

1) آب 2) کف مایع 3) هوا

از نظر تشکیل مثلث کف بر دو نوع است :

الف ) کف مکانیکی

ب)کف شیمیایی

کف مکانیکی

آب از منبع آب و کف از منبع کف جریان پیدا کرده و در بین راه با یکدیگر مخلوط میشوند ، سپس به سر لوله کفساز رفته و در آنجا با جذب هوا تولید حباب کف می نمایند که پس از خارج شدن از سر لوله مثلث کف کامل میشود .

چون در این روش واکنش شیمیایی دخالت نداشته و کلیه اعمال مکانیکی صورت گرفته ، تشکیل این نوع حباب کف را مکانیکی گویند .

کف شیمیایی

این نوع کف معمولاً در خاموش کننده های دستی که ظرفیت آنها معمولاً دو گالنی است مورد استفاده قرار می گیرد . بدینصورت که دو استوانه در داخل یکدیگر قرار دارند ، در استوانه کوچکتر ( داخلی ) محلول سولفات آلومینیوم و در استوانه بزرگتر ( خارجی ) محلول بیکربنات سدیم قرار دارد که با باز کردن دریچه های استوانه داخلی و واژگون کردن خاموش کننده دو محلول با یکدیگر ترکیب شده و تولید کف می نمایند . چون در این نوع خاموش کننده ، مواد با هم ترکیب شیمیایی میشوند به این نوع کف شیمیایی گویند .

کف از نظر انبساط حجمی

انبساط حجمی : آب از منبع آب و کف به جریان آمد و با یکدیگر مخلوط می شوند وپس از اختلاط به سرلوله کفساز رفته و در آنجا با جذب هوا بصورت حباب در می آیند در نتیجه این عمل به حجم کف افزوده می شود که این افزایش حجم انبساط حجمی گویند که بسته به نسبت این افزایش حجم ، کفه را به سه دسته کم توسعه ، میان توسعه و پرتوسعه تقسیم می کنند .

جدول انبساط حجمی کفها

انواع کف	ادعای کارخانه	در عمل
کف کم توسعه	1 به 50	1 به 5 الی 15
کف میان توسعه	1 به 500	1 به 75 الی 150
کف پر توسعه	1 به 1500	1 به 750 الی 1000

درصد کف :

میزان اختلاط مایع کف با آب را درصد کف گویند . یعنی وقتی گفته می شود کف 3% باید 3 لیتر مایع کف را با 97 لیتر آب مخلوط کرد .

سر لوله کف ساز

هر سر لوله ای که محلی برای مکش هوا داشته باشد ، سر لوله کف ساز نامیده می شود .

انواع سر لوله کف ساز :

تمامی سرلوله های کف ساز را می توان به دو گروه تقسیم کرد :

1- سر لوله کفساز کف کم توسعه ( سنگین ) در قطر کم و طول زیاد

2- سرلوله کفساز کف پر توسعه ( سبک ) در قطر زیاد و طول کم

بر روی لوله های کفساز چند مشخصه قید شده است از قبیل

بازدهی سر لوله و فشار مناسب .

بازدهی سر لوله :

میزان آبی که از یک سر لوله در مدت یک دقیقه خارج می شود که هر سر لوله کفساز دارای یک فشار معینی است . یعنی با فشار معین بازدهی مطلوب دارد .

تفاوت میان کف کم توسعه و پر توسعه

1- کفهای کم توسعه قابل پرتاب هستند ولی کفهای پر توسعه غیر قابل پرتابند .

2- کفهای کم توسعه برای پوشاندن سطح و کفهای پر توسعه برای پر کردن حجم استفاده میشوند .

3- کف کم توسعه معمولاً در ماشینهای آتش نشانی و کف پر توسعه معمولاً بصورت یدک و داخل بشکه به محل حمل میشود . ( البته بستگی به مقدار استفاده از هر کدام از این کفها دارد . )

اینداکتور ( کف ساز )

اینداکتور دستگاهی است برای مخلوط کردن متناسب مایع کف و آب و سه نوع است :

1- اینداکتور جوار پمپی

2- اینداکتور بین مسیر

3- اینداکتور جوار سر لوله

اینداکتور جوار پمپی

این نوع اینداکتور همانطور که از نامش پیداست در کنار پمپ در ماشینهای آتش نشانی تعبیه شده و طرز کار آن به این صورت است که ابتدا پمپ درگیر و شیر آب را باز می کنیم و سپس شیر کف را باز می کنیم و با عبور آب و ایجاد خلاء مایع کف مکیده شده و با آب مخلوط شده و به سر لوله کفساز می رود .

بر روی اینداکتور یک درجه نصب است که روی آن جدولی قرار دارد که برای کف رسانی صحیح، دانستن آن لازم است این جدول دو ردیف اعداد دارد ، ردیف بالا ، برای کف 5/2درصد و ردیف پایین مخصوص کف 5 درصد است و شماره های مقابل آن بازدهی سر لوله است بدین معنی که عدد 2 نشاندهنده سر لوله 200 ليتري و عدد 4 نشاندهنده سر لوله 400 متري است .

اینداکتور بین مسیر

استفاده مناسب از این اینداکتور نیز از نامش پیداست مشخصات این نوع اینداکتور ها بجز ظرفیتشان یکی است .

ظرفیت اینداکتورهای بین مسیر بطور برجسته روی بدنه آنها نوشته شده است .

طرز کار اینداکتور بین مسیر

آب از کوپلینگ ورودی با فشار مناسب داخل لوله اصلی شده و در لوله مکش ایجاد خلاء می نماید خلاء ایجاد شده باعث مکیده شدن مایع کف از داخل منبع کف و مخلوط شدن آن با آب می گردد و سپس مخلوط آب و کف از کوبلینگ خروجی خارج می گردد ، مسیر عبور آب با فلش برجسته بر روی بدنه اینداکتور مشخص است .

آب از منبع آب با یک رشته لوله به موتور پمپ می شود ( اگر منبع تحت فشار باشد به پمپ نیاز نیست ) .

از پمپ یک رشته لوله به اینداکتور و از خروجی اینداکتور یک رشته لوله به سر لوله کفساز وصل می شود باید دقت شود که لوله ها از یک نوع باشند . لوله مکش به کوبلینگ مکش اینداکتور وصل می شود سر دیگر آن در داخل منابع کف قرار داده می شود و پمپ به کار انداخته می شود و فشار باید متناسب با سر لوله تنظیم شود ، و درجه اینداکتور با توجه به درصد کف مصرفی تنظیم می شود .

با عبور آب از داخل اینداکتور ایجاد خلاء در لوله مکش ، کف بداخل اینداکتور مکیده می شود و پس از مخلوط شدن با آب به سر لوله کفساز رفته و در آنجا با جذب هوا تشکیل حباب کف می نماید .

اینداکتور جوار سر لوله

این اینداکتور در کنار سر لوله کفساز جاسازی شده و طرز کار آن نیز مانند دو نوع دیگر بر پایه خلاء و مکش می باشد و نمونه آن را در توربکس و توپ کف و... می توان مشاهده کرد.

نکات مهم در کف رسانی

1- بنا به عللی که ذکر شد از سر لوله کفساز ابتدا آب بیرون آمده و پس از چند لحظه کف ، وچون آب برای حریق مایعات قابل اشتعال خطرناک است باید توجه داشت که در اینگونه حریقها ابتدا سر لوله را بطرفی غیر از حریق گرفته تا آب از آن خارج شده و پس از خروج کف از آن آنرا بطرف حریق برگرداند .

2- پس از هر عملیات کف رسانی باید کل مسیر و وسائل شسته شوند و آن بدین ترتیب است که سر لوله را بطرفی غیر از حریق گرفته و تزریق کف را قطع می کنیم و ( در اینداکتور بین مسیر و جوار سر لوله ) لوله مکش را داخل ظرف آب قرار می دهیم تا بجای مایع کف ، آب مکش نماید تا داخل اینداکتور نیز شسته شود .

در اینداکتور جوار پمپی شیر کف را بسته و اجازه می دهیم فقط آب برای مدتی در لوله ها آب برای مدتی در لوله ها جریان داشته باشد تا مسیر کاملاً شسته شود سپس لوله کف ( از منبع تا اینداکتور ) را نیز می شوئیم .

اهمیت اینکار به این علت است که چون کف ماده ای چسبناک می باشد اگر مسیر بعد از عملیات شسته نشود ، لوله ها از داخل به هم می چسبند و داخل اینداکتور نیز گرفتگی ایجاد می شود وسائل برای عملیات بعدی کارائی لازم را نخواهد داشت .

3- باید حتی الامکان برای کف رسانی از آب خالص و پاک استفاده شود . استفاده از آبهای کثیف باعث عدم تولید کف مناسب می گردد .

توربکس

كاربرد توربكس : 1- براي تخليه دود 2- برايساختن كف پر توسعه

روش ساختن کف پر توسعه توربکس

1- دستگاه را در محل مناسب قرار داده بطوریکه توری نایلونی آن به سمت محل حریق باشد .

2- توسط یک رشته شیلنگ خروجی یکی از شیرهای پمپ را به ورودی دستگاه توربکس وصل می کنیم .

3- کوبلینگ خروجی دستگاه را به یک سر شیلنگ دیگری و سر دیگر شیلنگ را در کف خیابان یا جوی قرار می دهیم .

4- ظرف کف سبک را در مجاورت لوله مکش مایع کف قرار می دهیم و سر لوله مکش مایع کف را داخل ظرف می گذاریم .

5- اگر فاصله دستگاه تا محل حریق زیاد باشد کانال پلاستیکی را در مقابل دستگاه در قسمتی که توری نایلونی قرار دارد نصب کرده و سر دیگر آنرا در محل حریق قرار می دهیم

6- پمپ خودرو را درگیر نموده و با فشار پمپ آب را به ورودی دستگاه هدایت می کنیم .

7- به محض ورود آب به قسمت توربین دستگاه پروانه به چرخش در می آید .

8- با شیری که در قسمت بالای دستگاه قرار دارد مقدار سرعت پروانه ( انبساط ) را تنظیم می کنیم .

9- شیرهای طرفین دستگاه را باز نموده تا محلول کف توسط چهار نازل به طرف توری نایلونی پاشیده شود .

10- در موقع چرخش پروانه هوا به داخل محلول کف تزریق شده و کف پرتوسعه در قسمت جلوی دستگاه ساخته و به محل حریق هدایت می شود .

عوامل تخریب مایع کف

1- نور 2- اكسيژن 3- موجودات ريز ذره بيني

خاموش گننده های دستی

مقدمه :

وسايل ولوازم آتش نشاني ازابتدائي ترين وساده ترين وسايل تامدرنترين آنها تشكيل شده است . ابتدائي ترين وسيله آتش نشاني ( سطل آب ) است ، سطل آتش نشاني حدود 15 ليتر گنجايش دارد وتنها تفاوت آن باسطل هاي معمولي ، دسته اي است كه در زير آن نصب گرديده است تاآب پاشيدن با آب با سهولت وفشار صورت بگيرد . غالباً اين سطل را كه به رنگ قرمز مي باشد توسط قلاب يا چنگكي درمحل مناسب آويزان مي نمايند .

سطل هاي شن وماسه : درسطل هاي شن و ماسه كه به رنگ قرمز مي باشند وجهت سهولت استفاده وحمل ونقل داراي دسته هستند ، شن وماسه تميز را نگاهداري مي نمايند ، كه اين سطل ها بايد مورد بازديدقرارگرفته تاچنانچه شن وماسه براثر رطوبت وچسبندگي سفت شده باشند ، تعويض گردد .

1- نور 2- اكسيژن 3- موجودات ريز ذره بيني

آشنایی با وسایل اطفای حریق وظیفه تمام مردم بوده چون اگر نتوان آتش را در ابتدا خاموش نمود از کنترل خارج شده و آتش سوزیهای مهیب و بزرگی را بوجود می آورد که اینک به شرح آنان می پردازیم :

وسایل مبارزه با حریق :

1- تعریف خاموش کننده :

خاموش كننده هاي دستي به وسيله اي گفته مي شود كه براي مبارزه با آتش سوزي طراحي و ساخته شده و با حداكثر ظرفيت 14 كيلوگرم يا 14 ليتر مواد خاموش كننده كه يك نفر به راحتي قادر به حمل واستفاده از آن مي‏باشد .

انواع بزرگتر اين وسايل بر روي چرخ ـ ارابه يا خودرو قرار داده مي شود و يا به طور ثابت دراماكن نصب مي باشند بايد نصب شوند .

2ـ كاربرد :

از خاموش كننده هاي دستي با توجه به مواد اطفايي داخلي آن مي توان در لحظات اوليه و شروع آتش‏سوزي و براي حريق هاي كوچك و موضعي استفاده نمود .

3ـ انواع خاموش كننده ها را از نظر مواد اطفائي داخل آن مي توان به پنج گروه تقسيم كرد که سه مورد ذیل رایجتر است ، اشاره می شود :

الف) خاموش كننده های آبي

ب) خاموش كننده های پودري

پ) خاموش كننده دي اكسيد كربن CO₂

4ـ تأمين فشار :

براي خارج شدن ماده خاموش كن از خاموش كننده و پرتاب آن به طرف آتش نياز به فشار مي باشد كه اين فشار از راههاي مختلف به شرح زير تأمين مي گردد .

الف) فشار يك گاز بي اثر (معمولاً ازت يا CO₂ )موجود در محفظه فشنگي

ب)فشار از طريق كمپرس كردن (فشردن) هوا به داخل بدنه و تحت فشار قرار دادن آن

ج) فشار دروني ماده خاموش كن

5 ـ طرز عمل دستگاه‏ هاي خاموش كننده :

طریقه مستقيم :

دراين نوع احتياجي به واژگون كردن خاموش كننده نمي باشدو از دستگاه به صورت عادي استفاده مي‏شود .

6ـ زمان تخليه خاموش كننده ها :

معمولاً درهرکشوری زمان تخلیه خاموش کننده ها با توجه به شرط استاندارد آن کشور تنظیم می شود . استانداردهای موجود درباره خاموش کننده ها در کشورهای مختلف با اختلاف ناچیزی دربعضی موارد مشابه یکدیگرند . در جدول زیر حداقل زمان تخلیه خاموش کننده ها در استاندارد ایران به شرح زیر می باشد :

وزن ماده	8 حداقل زمان تخلیه در استاندارد ایران
1تا 3 كيلوگرم	8 ثانيه
3 تا 6 كيلوگرم	10 ثانيه
6 تا 9 كيلوگرم	15 ثانيه
9 تا 14 كيلوگرم	20 ثانيه

7- قدرت پرتاب :

براي اينكه بتوان بدون نزديك شدن به آتش ، مواد اطفائي را بر روي آتش پاشيد معمولاً در استانداردهاحداقل متراژي جهت پرتاب خاموش كننده هادرنظرگرفته ميشود كه اين فاصله درخاموش كننده ها متفاوت و از 2 متر تا حدود 7 متر متغيير مي باشد مثلاً براي خاموش كننده آبي بصورت جت 7 متر و بصورت اسپري 4 متر آب پرتاب دارد در خاموش کننده های گازی فاصله از 5/1 متر تا 2 متر می باشد .

8 ـ درصد تخليه :

معمولاً در طرح و ساخت خاموش کننده ها درصد تخلیه مواد خاموش کننده یکی از موارد مهم است که برای این منظور در شرایط عادی و شارژ دستگاه حداقل درصد مواد داخلی آن که باید تخلیه شود در نظر گرفته می شود در این درصد برای خاموش کننده های پودری 85% و دستگاه های محتوی آب ودی اکسیدکربن 95% است.

9- شیلنگ و نازل :

معمولاً خاموش کننده هایی که دارای ظرفیت بیش از سه کیلوگرم هستند دارای شیلنگ و نازل مجزا که به بدنه متصل است می باشند . بلندی این لوله نباید کمتر از 80% بلندی بدنه خاموش کننده باشد این لوله درمقابل مواد داخلی خاموش کننده نفوذناپذیز و تا زمانیکه خاموش کننده برای عمل بکار گرفته نشده لوله (نازل) باید طوری طراحی گردد که در اثر تخلیه مواد ، احتمال شکستگی یا بیرون آمدن از محل خود وجود نداشته باشد .

تست فشار برای لوله و نازل

- لوله ونازل خاموش کننده های دی اکسیدکربن باید درفشار 1250 پوند بر اینچ مربع ، تست هیدرواستاتیک شوند .

- لوله ونازل در خاموش کننده های پودر شیمیایی یا پودرخشک باید درفشار 300 پوند براینچ مربع ، تست هیدرواستاتیک گردد .

خاموش کننده های آبی (محتوی آب )

جهت اطفاء حريقهاي ناشي از موادقابل احتراق معمولي مانند : ( چوب ، كاغذ ، پلاستيك ، لاستيك ) گروه A (خشك) استفاده مي گردد اين مواد براي اطفاء لازم است حرارتشان كاسته شود يا به عبارتي خنك شوند كه اين امر معمولاً با تاثير آب يا محلولهاي آبي انجام مي شود ، اغلب حريقهاي مربوط به منازل ازگروه A هستند وبهترين ، كاربردي ترين واقتصادي ترين ماده خاموش كننده نيز دراينگونه موارد آب است ، چنانچه خاموش كننده هاي آبي در كنار تاسيسات الكتريكي مورد استفاده قرار گيرند جريان آب وتماس با تاسيسات الكتريكي مي تواند يك شوك الكتريكي شديد اعمال نمايد .

خاموش کننده ها آبی با پوسته مسی یا برنجی که از طریق لحیم کاری به هم متصل شده باشند از تست هیدرواستاتیک معاف می باشند و همچنین خاموش کننده های آبی تحت فشار با بدنه فایبرگلاس ساخت قبل از 1976 از تست هیدرواستاتیک منع شده اند .

خاموش کننده های آبی در دونوع به صورت ذیل وجود دارند :

الف ) خاموش كننده هاي محتوي آب و گاز

محلول موجود درسيلندر آب خالص وبراي فشار مورد نياز ازگاز CO2 (انیدریدكربنيك) درداخل فشنگي استفاده مي گردد ، جهت جلوگيري اززنگ زدگي داخل سيلندر رابا لايه نازكي ازپلاستيك يا ماده ضدزنگ مي پوشانند . ازاين خاموش كننده درجهت اطفاء حريقهاي از نوع گروه A ( خشك ) استفاده مي گردد .

1_ بدنه اصلي

2_ سيلندرگازكربنيك ( فشنگي )

3_ لوله خارج كننده

4_ نازل

5_ كفه وميله ضربه

شکل خاموش کننده آب و گاز فشنگی داخل

6_ درب پوش اصلي

جهت جلوگيري ازيخ زدگي درنقاط سردسير بايد مقداري ضديخ درمحلول اضافه نمائيم ، جهت كاركرد با دستگاه ابتدا بايد ضامن راكشيد و با وارد نمودن ضربه به كفه ، باعث سوراخ شدن صفحه فلزي بالاي سيلندر گازشده ( فشنگي ) ودستگاه بلافاصله تحت فشار قرارگرفته وآماده به كار مي شود .

آزمايش ماهانه خاموش كننده آب وگاز

1_ هرسه ماه يكباردرپوش رابازكرده وفشنگي گازرا ازمخزن اصلي جدامي كنيم .

2_ فشنگي راوزن كرده درصورتيكه بيش از10% ازوزن آن كم شده باشد آنراشارژمي نمائيم .

3_ درصورت كم بودن محلول ( آب ) به آن آب اضافه مي كنيم تا مخزن .

4_ بدنه ، كفه ، ميله ضربه ، سوزن ، و اثر خروجي را كاملاً بازديد مي نمائيم .

آزمايش سالانه

درصورت امكان سالي يكبار دريك حريق آموزشي ازخاموش كننده استفاده و آن را شارژمي كنيم .

آزمايش بدنه

بدنه خاموش كننده بايد هر 2تا5 سال يكباربافشار معيني ( حدوداً 3 الي 4 برابرزمان شارژ) توسط كارخانه سازنده تحت فشار قرارگيرد تاازسلامت بودن آن اطمينان حاصل گردد .

غالباً بدنه این کپسول ها از فولاد استنلس با دوام ساخته شده است ، والو این کپسول ها از برنج فشرده با روکش کرم ساخته می شود که زنگ نزند .

این کپسول ها مجهز به درجه فشارسنج ضدرطوبت می باشد که فشار داخلی به راحتی کنترل می گردد و ضمناً تا 40 درجه سانتیگراد زیر صفر یخ نمی زند . در نمونه های قدیمی تر فشار لازم داخل به وسیله یک تلمبه دستی که در روی کپسول تعبیه شده است ایجاد می گردید .

باید دقت کرد که از این خاموش کننده ها به هیچ وجه برای خاموش کردن وسایل الکتریکی استفاده نگردد .

ب ) خاموش كننده آب و هوا

مواد اطفاء اين دستگاه آب خالص وبراي فشار مورد نياز ازهوا بطريق كمپرسور استفاده مي شود ، چون بدنه اين سيلندر دائماً تحت فشار قراردارد بدنه بايد مقاومتي برابر با حدود (PSI) 600 پوند براينچ مربع داشته باشد ودرحالت شارژفشار آن بين 150_60 (PSI) مي باشد اين خاموش كننده قابل كنترل است وجهت اطفاء حريقهاي ازنوع گروه A ( خشك ) استفاده مي گردد ، بدليل اينكه اين دستگاه دائماً تحت فشار مي باشد برروي آن فشار سنج نصب شده كه دوكارانجام مي دهد .

1_ فشار داخل سيلندر را نشان مي دهد .

2_ درصورتيكه فشاردستگاه به هرعللي افزايش يابدفشارسنج ازهم پاشيده وفشارآن تخليه مي گردد .

1_ بدنه اصلي

2_ لوله خارجي ( داخلي )

3_ نازل

4_ شيلنگ لاستيكي

5_ اهرم شير

6_ دستگيره

شکل خاموش کننده آب و هوا

7_ فشارسنج

8_ ضامن

ضمناً جهت جلوگيري اززنگ زدگي ، بدنه اين خاموش كننده ازداخل بالايه اي ازجنس پلاستيك نازك ويا ضدزنگ پوشيده مي گردد طرق عمليات با دستگاه به اين شکل است كه ابتدا ضامن را كشيده و با يك دست خاموش كننده و با دست ديگر لوله را گرفته وبا فشار برروي اهرم ، خروجي خاموش كننده بازوماده داخل به محل مورد نظر هدايت مي گردد .

آزمايش ماهانه :

بابازديد ازطريق فشار سنج وضعيت خاموش كننده بررسي مي شود .

آزمايش سالانه :

با ايجاد حريق آموزشي مصرف ومجدداً شارژمي گردد .

آزمايش بدنه :

هر 2سال يكبار با فشارمعيني توسط كارخانه تست بدنه صورت مي گيرد .

خاموش كننده هاي پودري

اين خاموش كننده ها درانواع مختلف خاموش كننده هاي پودري درمورد حريقهاي ازنوع گروهB ( مايعات قابل اشتعال ) استفاده مي شود ، پودر سمي شناخته نشده ولي باعث التهاب مجاري تنفسي براي مدت طولاني وهمچنين درمحيط هاي بسته پودرقدرت بينائي راكاهش مي دهد . ساخت اين دستگاه ها دردونوع طراحي شده يكنوع كه دائماً تحت فشار مي باشد خاموش کننده پودر و هوا دريك سيلندر كوچك قرار دارد .

شیر خروجی3

1 اهرم کار

دسته حمل و نقل 4

خاموش كننده محتوي پودرگاز

2 دی اکسیدکربن

ماده شیمیایی خشک 5

اين نوع خاموش كننده به دو دسته تقسيم مي شود :

لوله گاز 6

1_ پودروگاز ( فشنگي داخل )

2_ پودروگاز ( فشنگي خارج )

3/2 حجم سيلندر اصلي پودر شیمیایی پرشده است وعامل فشار گاز كربنيك (CO₂) درداخل فشنگي كه يا دركنار سيلندر اصلي ويا در داخل آن تعبيه شده است مي باشد ودرموقع استفاده ازنوع فشنگ خارج ابتدا شيرفلكه مربوطه به فشنگي را باز نموده و گاز داخل آن بلافاصله داخل مخزن اصلي پرشده وفشارمورد نياز ايجاد مي شود در این نوع کپسول هاپودر و گاز تا زمان استفاده جدا از هم قرار گرفته اند و فقط موقع استفاده در مجاورت هم قرار می گیرند ونوع فشنگ داخل نيزبا ضربه وارد نمودن بركفه ضربه باعث سوراخ شدن فلزي بالاي فشنگي محتوي گاز CO₂شده و بلافاصله گازمزبور وارد مخزن اصلي خاموش كننده مي شود وسيلندر تحت فشار قرارمي گيرد خاموش كننده هاي پودري عموماً قابل كنترل وبدنه آنها معمولاً داراي سوپاپ ايمني كه برروي درپوش نصب مي باشند كه بهرعلتي افزايش فشار داشته باشد سوپاپ عمل كرده وفشار اضافي تخليه مي گردد ومعمولاً سوپاپ آن با فشار 17 اتمسفر تنظيم شده است .

بزرگترین عیب این کپسول ها کلوخه شدن پودر داخل این کپسول ها می باشد که ممکن است جلوی نازل پاشش را گرفته و کپسول قابل استفاده نباشد .

1_ بدنه

2_ ضربه گير

3_ لوله خروجي داخل مخزن

4_ سيلندر گازفشنگي

شگل خاموش کننده پودرو گاز فشنگی داخل

5_ لوله ورودي گازبه داخل محفظه پودر

6_ شيلنگ فشار قوي

7_ اهرم شيرنازل

8_ نازل

9_ نگهدارنده نازل

10_ درب اصلي خاموش كننده

11_ كف وميله ضربه

12_ ضامن

13_ گيره نصب به ديوار

آزمايش ماهانه پودروگاز

1_ هرسه ماه يكبار درب سيلندر را بازنموده وازكلوخه نشدن پودر مطمئن مي شويم .

2_ ازبازكردن خروجي به سيلندر وهمچنين سالم بودن بست ها ولوله لاستيكي با اطلاع شويم .

3_ مخزن فشنگي را وزن كرده تااز شارژ بودن آن مطلع شويم چنانچه بيش از 10% گاز كم شده باشد مجدداً شارژ نمائيد .

آزمايش سالانه

درصورت امكان دريك حريق آموزشي استفاده ومجدداً شارژنمائيد .

آزمايش بدنه

هردوسال يكبارتست بدنه توسط كارخانه سازنده انجام شود .

خاموش كننده پودر و هوا

3/2 حجم اين سيلندرپودر وديگر آن هواي خشك يا N₂ ( ازت ) ودرزمان شارژفشار آن حدود 10 اتمسفر مي باشد .

در اين خاموش كننده پودر داخل سيلندر دائماً زيرفشار مي باشد وبه همين علت مسئله كلوخه شدن پودر كمتر وجود دارد . غالباً برروي اين خاموش كننده مانومتر ( فشار سنج ) نصب مي شود كه فشار داخل آن تحت كنترل ازاين طريق است چون بدنه اين سيلندر تحت فشار دائم قرارگرفته است .

1_ بدنه اصلي

2_ لوله خروجي

3_ نازل

4_ شيلنگ لاستيكي

5_ اهرم شير

6_ دستگيره

شکل خاموش کننده پودر و هوا

7_ فشارسنج

8_ ضامن

بدنه این نوع از خاموش کننده ها از فلز مخصوص كه قدرت تحمل فشار زياد داشته باشد ساخته مي شود وسيستم آب بندي شيرآلات آن حساس مي باشد به همين دليل ازاين خاموش كننده مي توان به اندازه نياز استفاده كرد و درصورت باقي بودن مواد درداخل آن درحريقهاي بعدي نيز استفاده نمود و از اين دستگاه جهت اطفاء حريقهاي گروه B ( مايعات قابل اشتعال ) استفاده مي شود وطريقه كاركرد آن به اين شكل مي باشد ، چند مرتبه خاموش كننده را تكان دهيد سپس ضامن را كشيده وبا فشار برروي اهرم خروجي سيلندر بازوپودر به محل حريق هدايت شود .

آزمايش ماهانه پودرهوا

بازديد ظاهري وتست فشار سيلندرازطريق فشار سنج

آزمايش سالانه

درصورت امكان درحريق آموزشي استفاده ومجدداً شارژگردد .

آزمايش بدنه

هردوسال يكبار تست بدنه توسط كارخانه سازنده انجام گيرد . به لحاظ اينكه خاموش كننده پودروهوا دائم تحت فشار است بايد ازمقاومت بدنه بيشتري برخوردارباشد .

خاموش كننده گازكربنيك CO₂

اين خاموش كننده محتوي 3/2 گاز CO₂ (کربن دی اکساید ) كه تحت فشار حدود 900_ 800 PSI به صورت مايع درآمده ودرسيلندر قراردارد . چون بدنه آن فشار زيادي را بايد تحمل گردد به همين علت ازفولاد وبدون درز ساخته مي شود . گاز CO₂ از هوا سنگين تر وغير قابل اشتعال است به طوریکه با کمک کردن مقادر اکسیژن هوا از 21% به 15% اغلب حریق را خاموش می کنند . به همين خاطر درموقع اطفاء بخوبي سطح آتش را پوشانده و جانشين اكسيژن و درنتيجه عمل اطفاء بنحو احسن صورت مي پذيرد .

ازاين خاموش كننده بيشتر درمحلهاي بسته وبراي اطفاء تاسيسات الكتريكي ودستگاههاي كامپيوتري استفاده مي گردد. بدليل اينكه گاز مزبور در محل مصرف هيچ اثري ازخود به جاي نمي گذارد اين خاموش كننده ها معمولاً قابل كنترل هستند سرلوله خاموش كننده CO2 به شكل قيفي يا شيپوري است وعلت آن نيز اين است

1_ سرعت زياد گاز به هنگام خروج جلوگيري كرده وبه آن اجازه انبساط مي دهد .

2_ ماده اطفايي رابه محل مورد نظر هدايت مي نمايد .

این کپسول ها برای آتش های گروه B (مایعات قابل اشتعال ) و C بکار می رود که غالباً درجهت استفاده از آتش سوزی های الکتریکی (طبقه C) مورد مصرف است .

در هنگام عمل ایندریدکربنیک مقدار اکسیژن هوای داخل و اطراف مواد مشتعل را به قدری کم می کند که دیگر ادامه سوختن ممکن نباشد و اثر سردکردن هم دارد (به علت تبخیر گاز به مایع ) .

اگر چه دي اكسيد كربن سمي نيست ولي وقتي به ميزان زياد درفضاي بسته براي اطفاء حريق استفاده شود مي تواند خطرناك باشد چنانچه يك سيلندر حاوي گازكربنيك دريك محل بدون تهويه استفاده شود ميزان اكسيژن را تقليل مي دهد وهرشخصي كه درآن محل باشد دچار بيهوشي يا حتي مرگ دراثرفقدان اكسيژن خواهد شد بعلاوه ايجاد مه ناشي از CO₂ مي تواند باعث كاهش ديد وخطاي ناشي از اين امر گردد . چنانچه بهرعلتي فشار داخل سيلندر افزايش يابد سوپاپ ايمني كه برروي 2700 PSI تنظيم شده است عمل كرده وفشار اضافي تخليه مي گردد به همين خاطر نبايد اين سيلندر درزيرتابش مستقيم خورشيد ويا درمجاورت دستگاههاي حرارتي قرارگيرد .

بدنه اين خاموش كننده بايد قادرباشد فشاري معادل با PSI 7000 (180 اتمسفر) را تحمل نمايد جهت كاربا خاموش كننده ابتدا دسته حمل را دردست گرفته وپين ضامن را خارج كرده ودسته تخليه را فشارمي دهيم وبايد مراقب بود كه اعضاي بدن با شيپور تخليه كننده تماسي پيدا نكند ( درطي عمليات ) زيرا اين قسمت بسيار سرد مي باشد وباعث سوختگي درمحل تماس مي گردد . ضمناً درگروه هاي نجات براي شكار حيوانات موذي مانند مار وغيره از اين خاموش كننده استفاده مي شود .

آزمايش ماهانه

با وزن كردن سيلندر ازشارژبودن آن با اطلاع مي شويم چنانچه بيش از 10% ازوزن گازكم شده باشد ، جهت پركردن آن اقدام مي نمائيم . درصورت نداشتن وسيله وزن كشي با تكان دادن يازيرروي كردن خاموش كننده به صورت تقريبي مي توان ازمقدار مايع داخلي مطلع شد .

آزمايش بدنه

هر5 سال يكبار بافشاري برابر با 3375 PSI ( پوند براينچ مربع ) بدنه سيلندرتوسط كارخانه سازنده مورد آزمايش قرارمي گيرد .

اطلاعات ودستورالعمل برروي بدنه خاموش كننده :

1_ نوع خاموش كننده وطريق كاركرد آن

2_ نام كارخانه سازنده

3_ سال ساخت دستگاه

4_ شماره استاندارد

5_ شرايط نگهداري دستگاه

تعيين مكان مناسب جهت نصب خاموش كننده

1_ حداكثر درارتفاع 5/1 متري ازسطح زمين نصب شود چنانچه وزن خاموش كننده بيشتر از 18 كيلو باشد حداكثر درارتفاع 1 متري ازسطح زمين نصب شود . درمكان هاي كه تردد كودكان ونوجوانان كم است مي توان درارتفاع پايين ترنصب كرد .

2_ توزيع يكنواخت صورت بگيرد .

3_ درنزديكي ورودي وخروچي ها باشد .

4_ درمكاني نصب شود كه امكان صدمات فيزيكي رابه حداقل برساند .

5_ مسير جهت دسترسي كوتاه وخالي ازوسائل دست وپاگير ومزاحم فراهم شود .

6_ درفضاي بازسيلندرنبايد درمقابل تابش مستقيم نورخورشيد يا برف و باران قرارگيرد .

7_ همچنين بايد دقت داشت كه خاموش كننده بايد درفاصله اي دورترازمواد مخاطره آميز نصب شوند .

8_ وقتي كه خاموش كننده برروي چرخ يا ديوارنصب مي باشد بايد ازبستهاي مخصوص استفاده شود .

روش بازدید دوره ای خاموش کننده ها باید شامل کنترل نمودن موارد ذیل باشد :

1- قرارداشتن در محل طراحی شده

2- مانعی جهت دسترسی یا دید ایجاد نشده باشد

3- راهنمای عمل نمودن روی پلاک و روی خاموش کننده به سمت بیرون باشد

4- پلمب خاموش کننده شکسته یا فاقد آن نباشد

5- تعیین شارژ از نظر وزنی یا سنگینی خاموش کننده

6- مشاهده آسیب های فیزیکی خوردگی یا کنده شدن نازل

7- خواندن فشار درجه یا نشان دهنده دامنه عملکرد

شناسايي نوع خاموش كننده ازطريق رنگ بدنه سيلندر

بدليل اينكه زمان دراطفاء آتش سوزيها اهميت بسياردارد بعضي ازكارخانجات سازنده سيلندرهاي آتش نشاني اقدام به رنگ آميزي بدنه سيلندر در رابطه با نوع ماده اطفائي نموده اند كه شخص عمل كننده بتواند با توجه به نوع حريق سريعاً خاموش كننده مورد نظر را انتخاب وعمليات اطفاء را انجام دهد تا حتي الامكان ازاتلاف وقت جلوگيري بعمل آيد كه به شرح زير مي باشد :

1_ خاموش كننده محتوي آب به رنگ قرمز

2_ خاموش كننده محتوي پودر به رنگ آبي

3_ خاموش كننده محتوي گاز به رنگ مشكي

طبقه بندی آتش

موسسه ملی حفاظت در مقابل آتش سوزی NFPA ، کپسول های قابل حمل اطفاء حریق را بسته به نوع آتشی که برای اطفاء آن این کپسول ها طراحی شده اند ، دسته بندی کرده است . کپسول های قابل حمل تنها برای اطفای آتش های کوچک طراحی شده اند . برای مثال ، ماکزیمم زمان تخلیه انواع مختلف کپسول های قابل حمل ، 8 تا 90 ثانیه است . در این مورد به این منبع رجوع کنید :

⁽⁽ Portable Fire Extinguishers ⁾⁾ NFPA (national fire protection associaton) NO 10, 1975

انجمن ملی حفاظت از حریق

سمبل های مربوطه	نوع آتش	توصیف (روش اطفاء در پرانتز)	خاموش کننده نوعی
A (سبز)	مواد سوختنی معمولی	موادی مانندچوب ، کاغذ،پارچه ، فیبر، لاستیک و بسیاری از پلاستیکها(قابل خاموش شدن با آب)	آب ، کف ، سودا ، اسید
B (قرمز)	مایعات قابل اشتعال	مایعاتی مانندرنگ ، تینر، بنزین ، نفت ، قیر، حلال ها، روغن و غیره . گازهای قابل اشتعال ، گریس و مواد مشابه (با خفه کردن خاموش می شوند ) .	پودرشیمیایی خشک ، کف ، دی اکسید کربن
C (آبی)	وسایل الکتریکی	وسایل الکتریکی متصل به برق مانند فیوزها سیم های برق. این طبقه برخلاف طبقه های B,A مربوط به آتش گرفتن سوخت ها نمی شود . (باید از اطفاء کننده های غیرهادی استفاده کرد)	پودر شیمیایی خشک ، دی اکسیدکربن
D (زرد)	فلزهای قابل اشتعال	فلزاتی مانند منزیم ، تیتانیم ، زیرکونیم ، آلیاژهای سدیم ، پتاسیم و غیره (باید خفه شوند)	پودر شیمیایی خشک با مبنای سدیم کلراید با مبنای گرافیتی

ایمنی درمنزل

اقدامات لازم در هنگام وقوع آتش سوزی

- سعی کنید خونسردی خود را حفظ کنید .

- از محل وقوع آتش سوزی خارج شوید و پس از آن به آتش نشانی تلفن بزنید.

- بهتر است شماره تلفن های مورد لزوم را بدانید مانند شماره تلفن آتش نشانی(125) .

- قبل از بازکردن در، آن را لمس کنید( گرم نباشد).

- دستگیره را لمس کنید(داغ نباشد).

- دقت کنید که از درزهای در، دود به درون نیاید.

- پا را پشت در قرار دهید و سر به در بچسبانید و آهسته در را کمی باز کنید - اگر پشت در از آتش سوزی خبری نبود آن را باز کنید و گر نه فوراً آن را ببندید.

- هرگز درب های محل وقوع آتش سوزی را باز نگذارید، آتش به جاهای دیگر سرایت کرده و شدت می یابد.

- در صورتی که دود در فضا وجود دارد و مانع تنفس است حتماً سینه خیز فرار کنید.(در سطوح پایین دود کمتر است)

- حوله یا دستمال خیس یا حتی خشک روی صورت خود بگیرید.

- هر محل باید دارای دو درب خروجی باشد. باید محل درب ها را بدانید.

- پس از خروج فوراً نسبت به تلفن زدن به آتش نشانی اقدام کنید.

- در صورتی که لباس های شما آتش گرفت، فرار نکنید، آتش شعله ورتر خواهد شد. روی زمین بغلتید تا آتش خاموش شود.

_ خود یا دیگری را با پتو یا ملحفه کلفت بپوشانید تا آتش خاموش شود . در ساختمان های بلند، هنگام وقوع آتش سوزی سعی کنید خود را به طبقات پایین تر برسانید.

- هنگام آتش سوزی هرگز به پشت بام نروید، آتش به طرف بالا می رود شما به طرف پایین حرکت کنید.

- از آسانسور استفاده نکنید، ممکن است اطاقک آسانسور از دود پرشود و یا آسانسوردرطبقاتی که آتش سوزی شدید است متوقف شود.

نکات ایمنی در خصوص فردی که لباسش آتش گرفته است

ویژگی ها

v معمولاً کسانی که دچار آتش سوزی لباس می شوند ، یا موضوع را جدی نمی گیرندویا اغلب آنها شدیداً ترسیده وکنترل خود را از دست می دهند .

v به علت اینکه نوک زبانه های آتش همیشه رو به بالا قرار می گیرد وداغ ترین بخش شعله نیز در نوک زبانه های آن است ،لباسهای بالاتر خیلی سریع می سوزد ، بخصوص اگر فرد راه برود ویا بدود.

v تعدادی از این افراد به سمت آب می دوند تا خود را خاموش کنند،ولی زمانی که به آب می رسند ، بخش زیادی از بدن آنها سوخته است.

v آتش سوزی لباسها موجب سوختن پوست ،موها، وسایر قسمتهای بدن می شود.

v فرد ایستاده مانند چوب کبریت روشنی است که اگر آنرا واژگون بگیریم ، زبانه های آتش خیلی سریع قسمتهای بالایی بدن بخصوص صورت را خواهد سوزاند.

v چشم ها در اثر گرمای شعله نابینا می شود ، زیرا قرنیه چشم که یک لایه بسیار نازک وشفاف است ، در اثر گرمای شعله ها چروکیده وکدر می گردد.

v اگر می توانید در کمتر از چند ثانیه لباس در حال سوختن را در آورید ، این کار را حتماً انجام دهید واگر از چند ثانیه بیشتر می شود ،مطابق زیر عمل کنید .

v مصدوم را متوقف سازید دویدن موجب تشدید آتش سوزی می شود( زیرا هوای بیشتری به آتش رسیده وآنرا وسیعتر میکند) .

v پارچه ضخیمی مانند پتو ، لحاف ، پالتو ، کت یا هر وسیله مشابه روی مصدوم بیندازید و بهر ترتیب که ممکن است روی زمین بخوابانید .

v مصدوم را درون پارچه روی زمین بغلطانید تا آتش خاموش شود .

v کوشش کنید مصدوم شعله ها را استنشاق نکند با خواباندن روی زمین وعوض شدن جهت شعله ها به این امر کمک می شود ولی ابتدا قسمتهای زیر گلو و اطراف سر را به کمک پارچه خاموش سازید .

v اگر خونسردی خود را حفظ کنید و پارچه ای که بکار می برید نازک نباشد احتمال آتش گرفتن پارچه و توسعه حریق وجود ندارد .

v هرگز آب روی انسانی که آتش گرفته است نریزید ، خطرناک است . (بدلیل جلوگیری از شوک)

v بعد از خاموش شدن آتش ، حتماً با ریختن مقدار زیادی آب برروی لباسها وقسمتهای سوخته بدن ، آنرا خنک کنید.

ایمنی اجاق گاز

ایمنی اجاق گاز را بخاطر بسپارید تا دچار عواقب ناشی از بی اطلاعی نشوید .

v اجاق گاز شما باید مناسب ودارای تاییدیه موسسه استانداردوتحقیقات صنعتی کشور باشد.

v استفاده از اجاق گاز را به کودکان وافراد ناوارد واگذار نکنید.

v هر چند یکبار اجاق گاز را سرویس کرده وبخصوص از کارکرد پیلوت ها (شمعک) اطمینان حاصل نمایید.

v اجاق گازهایی که دارای سیستم روشنایی برق ویا اجاق برقی می باشد می بایست از نظر فنی هرچند وقت یکبار توسط فرد مطلع بازرسی شوند واز سلامت آن اطمینان حاصل شود.

v جمع شدن چربی وروغن در سطح اجاق گاز وعدم نظافت به موقع باعث مسدود شدن منافذ خروج گاز گشته وشرایط ناامنی را ایجاد می کند.

v اجاق گاز را در محلی قراردهید که در معرض باد و کوران یا بادبزنهای برقی نباشد زیرا شعله اگر خاموش شود گاز مرتباً خارج شده و با یک جرقه کوچک نیز منفجر می گردد و آتش سوزی رخ می دهد .

v از سر رفتن غذا روی اجاق نیز جلوگیری نمائید .

v اجاقهایی که به ترموکوپل حرارتی مجهز می باشند خطر فوق را ندارند زیرا با خاموش شدن آتش جریان خروج گاز متوقف می گردد .

v از قراردادن ظروف سنگین روی اجاق بپرهیزید و ظروف را طوری قراردهید که با شیلنگ گاز تماس نداشته باشند .

v نواقص اجاق را هر قدر هم کوچک باشد نادیده نگیرید و برای رفع معایب به نمایندگی آن اطلاع دهید .

v هر شیلنگی برای گاز قابل استفاده نیست تنها از شیلنگهای استاندارد استفاده نمائید طول شیلنگ نباید از یک متر ونیم تجاوز نماید اگر فاصله زیاد است از لوله مسی یا فولادی استفاده کنید .

v اجاق را درمحلی قرار دهید که شیب نداشته باشد و احتمال افتادن آن نباشد .

در مورد ایمنی چرخ گوشت چه می دانید ؟

v برای استفاده از چرخ گوشت حتماً آنرا روی میز و یا کابینت آشپزخانه قرار داده و از آن استفاده کنید. (به هنگام استفاده، آنرا از دسترس بچه ها دور نگه دارید)

v وقتی گوشت چرخ می کنید هرگز انگشتان خود را به منظور عامل فشار در دهانه قیف وارد نکنید چراکه احتمال زخمی شدن انگشتان خیلی زیاد است . (اگر چرخ گوشت برقی باشد صدمه خیلی بیشتراست )در ضمن یک نوع آموزش غلط به کودکان نیز می باشد.

v از سنبه های چوبی یا پلاستیکی مخصوص راندن گوشت به درون قیف استفاده نمائید تا انگشتان صدمه نبیند .

v پس از خاتمه کار چرخ گوشت را از برق خارج نموده و وسایل و قطعات قابل شستشو را باز کنید و شستشو دهید . از شستشوی قسمتهای برقی چرخ گوشت بوسیله آب جداً خودداری کنید وبرای نظافت آن فقط از یک پارچه مرطوب استفاده کنید.

v هیچگاه چرخ گوشت را با بچه ها ، هرچند کار شما فوری باشد ، تنها نگذارید زیرا سرکشی به دیگ غذا یا جواب دادن به تلفن ، فرصت مناسبی برای بروز حادثه چرخ گوشت است.

v چرخ گوشت در منزل نباید در دسترس کودکان و حتی دید آنها باشد .

v چرخ گوشت های برقی جدید که جهت مصارف خانواده به بازار آمده و دارای سیستم بسته می باشد هیچگونه خطری برای انگشتان ندارد .

v بیش از حد از چرخ گوشت در زمان طولانی کار نکشید زیرا باعث فشار به موتور وسوختن آن می گردد.

v پریز وکلید وسیم اتصال چرخ گوشت را بطور دوره ای بازدید کنید واز سالم بودن آن ها اطمینان حاصل نمایید.

v از ورود استخوان یا غضروف وقسمتهای سخت از قبیل زرد پی ها به داخل چرخ گوشت خودداری نمایید.

نکات ایمنی در مورد آبگرمکن دیواری

v محل نصب باید حداقل 12متر مکعب فضا داشته وتهویه مناسب فراهم باشد.

v دستگاه در معرض وزش شدید باد قرار نگیرد.

v محل نصب سرپوشیده باشد ودستگاه از یخ زدگی مصون بماند.

v آبگرمکن بالای اجاق گاز ووسایل گرما زا قرار نگیرد حداقل فاصله افقی (مجاور) با اجاق گاز وسایر وسایل گرما زا 40 سانتی متر باشد.

v فاصله ی دستگاه با دیوار جانبی حد اقل 15 سانتی متر باشد

v برای خروج گازهای حاصل ازاحتراق یک مجرای دودکش اختصاصی وجود داشته باشد

v تمامی ضوابط ایمنی و استانداردهای ملی لوازم گازسوز رعایت شود

v دیوار محل نصب باید کاملا محکم و از مصالح مناسب ساخته شده باشد

v شیر گاز آب گرمکن نباید به وسیله گازسوز دیگری متصل باشد

v نصب آبگرمکن در حمام ،اتاق خواب و کلیه فضاهای بدون تهویه مناسب اکیداً ممنوع است

v در صورت استشمام بوی گاز فوراً شیر ورودی گاز را بسته و با مرکز خدمات مشتریان یا سرویسکار مجاز شرکت تماس حاصل نمایید.

v در صورت استفاده از گاز مایع به منظور جلوگیری از خطرات و آسیب های احتمالی به آبگرمکن,از خواباندن سیلندر گاز اکیداً خودداری نمایید.

v هر سه ماه یک بار شیلنگ گاز متصل به آبگرمکن را بازرسی نمایید که فاقد شکستگی و یا پوسیدگی باشد وبا استفاده از کف صابون از عدم نشتی گاز مطمئن شوید.

v هر نوع تغییر وتبدیل در سیستم گاز مصرفی ودیگر اجزاء آبگرمکن می بایست با اطلاع مرکز خدمات مشتریان وتوسط سرویسکار مجاز صورت گیرد.

v در مواقع سفر یا به هر علت دیگری که از آبگرمکن به مدت طولانی استفاده نخواهید کرد رعایت موارد ذیل ضرورت است:

v شیر ورودی آب سرد را ببندید واین عمل بویژه در مناطقی که احتمال دارد دمای هوای محل نصب آبگرمکن به زیر صفر برسد ، به منظور جلوگیری از یخ زدگی وآسیب های احتمالی به آبگرمکن ضروری است.

v در صورت استفاده از دستگاه به مدت بیش از یکسال ، برای راه اندازی مجدد آن حتماً با مرکز خدمات مشتریان یا سرویسکار مجاز تماس حاصل فرمایید.

v پس از هر بار قطع آب شهر، برای استفاده از آبگرمکن ، ابتدا آن را در وضعیت خاموش قرار دهید وبا بازکردن شیر آب گرم ، هوای محبوس در داخل شبکه لوله کشی را تخلیه نمایید.سپس طبق راهنمای روشن کردن دستگاه آن را برای بهره برداری مجدد آماده سازید .

v هر سال یک بار از سرویسکاران شرکت بخواهید از آبگرمکن شما بازدید نمایند و در صورت نیاز آن را جرم گیری کنند.

v ابتدای هر فصل مجاری دودکش وکلاهک را بازرسی نمایید یا از سرویسکاران مجاز درخواست نمایید این بازدید را انجام دهند.

v برای تمیز کردن رویه (بدنه) آبگرمکن از دستمال آغشته به مواد پاک کننده یا سفید کننده استفاده ننمایید.

نکات ایمنی در مورد کولر

v نصب کولر را به افراد ناوارد نسپارید بلکه از افراد فنی وسرویس کاران مجاز استفاده کنید.

v هنگام کار جریان برق را قطع کنید وبدنه کولر را با فازمتر آزمایش کنید تا مطمئن شوید برق دار نباشد.( گرم شدن دیوارها)

v بعد از نصب دور تند وکند آن را امتحان نمایید.

v سالانه یکبار قبل از استفاده وهمچنین در پایان فصل گرما کولر را سرویس ، پوشالها را تعویض ویاطاقان را روغن کاری نمائید.

توصیه های ایمنی در مورد بخاری گازی

v در صورت استشمام بوی گاز ، فوراً شیر اصلی را بسته وسپس درب ویا پنجره اتاق را به مدت 30 دقیقه باز بگذارید واز روشن یا خاموش نمودن چراغ برق وزدن کبریت وایجاد هر گونه جرقه الکتریکی یا مکانیکی خودداری وسپس مراتب را به مراجع ذی صلاح اطلاع دهید.(اقدامات قبل وبعد از ورود)

v برای پیدا کردن محل نشت گاز از کف صابون استفاده کنید وهرگز از شعله کبریت استفاده نکنید .زیرا کف صابون در محل نشت گاز حبابهایی را ایجاد ومنفذ به راحتی مشخص می گردد.

v وسیله گاز سوز را در معرض جریان هوای آزاد قرار ندهید زیرا موجب خاموش شدن شمعک خواهد شد.

v حداقل سالی یک بار وسایل گاز سوز را توسط سرویسکار مجاز مورد بررسی وبازدید قرار داده تا نواقص احتمالی قبل از ایجاد هر گونه حادثه ای رفع گردد.

در مورد ایمنی دودکش ها چه می دانید ؟

v قبل از نصب هرگونه وسیله گاز سوز از باز بودن مسیر دودکش مطمئن شوید .

v وقتی دودکش ، کشش کافی نداشته باشد در جدار داخلیآن دوده ها جمع شده و در شرایطی خاص آتش گرفته جدار دودکش را بازمی کند وآتش به اطراف سرایت کرده آتش سوزی ایجاد می نماید

v چنانچه ضخامت بدنه دودکش کافی نباشد یا از درون مواد قابل اشتعال عبور داده شده باشد مانند عبور از اطراف خر پاهای چوبی شیروانی یا درون در و پنجره چوبی، آتش سوزی ایجاد می کند .

v دودکش باید تا حد امکان مستقیم کشیده شده باشد .

v ملاط آجرها و مصالح ساختمانی آن مقاوم در برابر حرارت باشد .

v دودکش باید تحمل حرارت کافی داشته و محاسبات فنی آن صحیح باشد .

v سردودکشی باید حداقل 50 سانتیمتر از کف پشت بام بالا تر باشد وتا شعاع 3متری، اطراف آن باز باشد.

v ارتفاع دود کش باید حداقل 3متر باشد.

توصیه های ایمنی در مورد اتو

v از باز کردن اطو ودستکاری آن خودداری کنید در صورت بروز اشکال فنی آن را به تعمیر کار مجاز واگذار نمایید.

v سیستم برق رسانی اطو که شامل دوشاخه وسیم اصلی می باشد هر چند وقت یکبار دقیقاً بررسی کرده ودر صورت فرسودگی واحتمال نقص آن ها را تعویض نمائید.

v از زمین زدن اطو ویا قرار دادن در محلی که احتمال سقوط داردخودداری نمایید.

v از پاشیدن آب بر روی اطو جداً خودداری نمایید، چراکه این کار باعث اتصالی بدنه وبرق گرفتگی می شود.

v در صورتی که برای باز کردن درب یا جواب دادن به تلفن می روید حتماً آنرا از برق قطع نمایید زیرا طولانی بودن مکالمه ویا فراموشی باعث ایجاد آتش سوزی می شود.

v از نزدیک بودن اطو به مواد قابل اشتعال جلوگیری نمایید.

v اطو را به یک پریز اختصاصی وصل نموده واز اتصال آن به طور اشتراکی با سایر وسایل برقی از قبیل تلویزیون ، یخچال وبخاری برقی و... خودداری نمایید.

توصیه های ایمنی در مورد یخچال و فریزر

v مکان مناسب برای استقرار فریزر و یخچال:

v دور از آبگرمکن ، اجاق گاز ، شوفاژ وهر گونه وسیله گرمازا تعبیه نمایید.

v به فاصله ی حداقل 10 سانتیمتر از دیوار ( برای خنک شدن کندانسور) ونزدیک به پریز برق.

v فریزر ویخچال شما با برق 220 ولت کار می کند ، در صورت وجود نوسان در برق منزل می توانید از ترانس محافظ استفاده کنید.

v از پریزی که دوشاخه ی فریزر ویا یخچال را به آن وصل می کنید برای وسیله برقی دیگری استفاده نکنید .

v فریزر ویخچال باید سیم اتصال به زمین داشت باشد . بدین منظور پیچی را که روی پایه شاسی سمت چپ محصول نصب شده ویک رشته سیم به رنگ سبز وزرد به آن متصل است کمی باز کنیدوبا یک تکه سیم آنرا به زمین ارتباط دهید .

v برای بیرون آوردن دوشاخه از پریز ، سیم را نکشید بلکه دو شاخه را بگیرید وبه آرامی از پریز خارج کنید.

v هرگز اجزاء الکتریکی دستگاه را در حالی که جریان برق در آن برقرار است بدون اطلاع کافی از طرز کار آن واصول ایمنی لازم ، باز نکنید

نگهداری بنزین و خطرات آن

v اگر احتیاج هست که بنزین را برای کارهای کارگاهی ذخیره کنید کوشش نمایید حداقل مورد نیاز و در ظروف فلزی درپوش دار فلزی که ظرفیت آنها بیش از ده لیتر نباشد نگهداری شود .

v روی ظروف بنزین حتماً برچسب بزنید و با حروف درشت کلمه بنزین را بنویسید .

v بنزین قابل اشتعال است و بخار بنزین قابل انفجار . محل نگهداری بنزین باید خنک باشد . در معرض تابش نور خورشید نباشد تا از تبخیر آن جلوگیری شود .

v اگر تعداد ظروف بنزین زیاد است کف انبار را ماسه بریزید و تعداد چند دستگاه خاموش کننده پودری در نزدیکی محل نصب نمائید .

v تماس پوست بدن با بنزین بخصوص بنزین سربدار ناراحتیهای پوستی ایجاد می کند هنگام کار با بنزین یا جابجا کردن آن از دستکش لاستیکی استفاده نمائید .

v بنزین در دمای معمولی وحتی زیر صفر درجه تبدیل به بخار می شود .

v بنزین 3 برابر از هوا سنگین تر است وحداکثر تا ارتفاع یک متر بالا می آیید وحرکت آن بصورت افقی می باشد. مشاهده شده است تا 250 متر بخارات بنزین به صورت افقی حرکت کرده است وخود را به نزدیکترین شعله رسانده است.

v قدرت تخریبی بنزین به نسبت مساوی 9برابر دینامیت می باشد.

موارد ایمنی لکه گیری لباس با بنزین :

v استفاده از حلال های قابل اشتعال مانند بنزین و الکل جهت لکه گیری لباس یکی از عوامل بروز انفجار و آتش سوزی در خانه هاست .

v هر جرقه کوچک می تواند بنزین یا الکل را مشتعل سازد و لباسی که آغشته شده حتی با یک جرقه کوچک ممکن است آتش بگیرد .

v ظروف بنزین یا الکل اگر پشت پنجره باقی بماند و آفتاب روی آن بتابد آتش می گیرد .

v برای پاک کردن لکه ها از حلالهای کند اشتعال استفاده کنید . (نفت)

v لباسهای پشمی و نایلونی که دارای الکتریسیته ساکن می باشند خطر بیشتری نسبت به لباسهای نخی و پنبه ای دارند .

v بهتر است لکه گیری لباس را بعهده لباسشویی ها بگذارید و خود را به خطر نیندازید .

v شستن لباس های روغنی و آلوده با بنزین در حمام یا منزل ، کاری بسیار خطرناک است و موجب انفجار و آتش سوزی می گردد .

ایمنی سیلندر گاز مایع :

v هرگز سیلندرگاز را مایل نگذارید یا بطورافقی قرار ندهید سیلندر باید همیشه در حال عمودی و قائم باشد .

v سیلندر گاز نباید زیر پله ها ، نزدیک درهای خروجی ، زیرزمین یا محل های عبور و مرور قرار داده شود تا حد امکان سیلندر را در بیرون از ساختمان قرار دهید .

v موقع جابه جا کردن سیلندر از رگلاتور که روی شیر اصلی سیلندر نصب گردیده بعنوان دستگیره استفاده نکنید .

v موقع تعویض سیلندرها کوشش کنید اتصالها خوب محکم شوند و اگر بوی گازاحساس شد به سرویسکار مجاز مراجعه نمایید.

v از این سیلندر ها جهت سوخت خودروها استفاده نگردد.

v از این سیلندر ها جهت پر نمودن پیک نیک و... استفاده نگردد.

v هرگز از آب جوش جهت گرم کردن استفاده نگردد.

v اگر بوی گاز احساس می کنید با کمی آب صابون محل نشت را پیدا کنید و برای برطرف کردن نشت اقدام نمائید .

v هرگز سیلندر گاز را نغلطانید و بعنوان زیر پای مورد استفاده قرار ندهید .

v سیلندرگاز را در معرض تابش خورشید قرار ندهید اگر در بیرون ساختمان قرار دارد سایه بان مناسبی برای آن تهیه کنید

انفجار لوله هاي گاز شهري

o گاز طبيعي مخلوطي است از 85% متان، 10% اتان ، 5% پروپان ، بوتان و پنتان .

v لوله كشي هاي گاز طبيعي كه درشهرها يا مناطق صنعتي انجام شده از ضريب ايمني بسيار مطمئني برخوردار است . لوله ها توانايي تحمل چندين برابر فشار اضافي گاز درون خود را دارند همچنين سرراه لوله ها شيرهاي اطمينان وصل شده كه به محض بالارفتن فشار راه عبور گاز را قطع مي كند تا فشار بحد متعادل برسد و از نظر جنس لوله و عايق بندي نيز كاملاً مورد اعتماد است .

گاز طبيعي از هواسبكتر است و هنگام خروج از لوله بطرف بالا حركت مي كند و اطراف لوله اگر نسبت گاز به هوا به 5% برسد خطر انفجار وجود دارد .

به محض استشمام بوي گاز يا مشاهده خروج آن ويا شنيدن صداي خروج گاز اطراف لوله ها را تا شعاع تقريبي 300 متر از انسانها خالي سازيد و بعد شركت ملي گاز و آتش نشاني رامطلع نمائيد تا اقدامات مسدود كردن محل خروج گاز را انجام دهند.

v هنگام مسافرت وترک خانه شیرهای اصلی گاز بسته شود.

v از یک شیر گاز چند انشعاب گرفته نشود.

v وسایل گاز سوز را از گاز مایع به گاز شهری در مراکز غیر مجاز تبدیل نکنید.

v وسایل گاز سوز را در محلی که هوای کافی جهت احتراق وجود دارد نصب کنید.

v باید از بست های مناسب وفلزی برای اتصال شیلنگ ها به لوازم گاز سوز ، ریگلاتور ، سیلندر ولوله های گاز شهری استفاده شود، از سیم وچسب استفاده نشود.

v درصورت مشاهده هرگونه تغییری در وضعیت شعله ویا شمعک وسایل گاز سوزرا قطع نموده با متخصص تماس بگیرید.

هشدار هاي ايمني در رابطه با انفجار و خطرات ديگهاي زودپز:

درب ديگ زودپز را پيش از فروكش كردن بخار آن بازنكنيد .

از قراردادن چوب كبريت در مجاري خروج بخاري ، جدا خودداري نماييد .

از ريختن سبزي وموادي كه باعث مسدود شدن مجاري بخاري از داخل ديگ زودپز مي شود ، خودداري نماييد .

قبل از استفاده ، درصورت مسدود بودن مجاري خروج بخار، مجاري را با سوزن و آب گرم بازنماييد .

از قراردادن ديگهاي زودپز در زير شير آب سرد كه منجربه تركيدگي آن و پخش محتويات ديگ به اطراف مي گردد خودداري شود .

حتي الامكان سعي شود از ديگهاي زودپز استاندارد استفاده نماييد .

نکات ایمنی در خصوص آتش سوزی تلویزیون :

تلویزیون ممکن است بعلت فرسودگی زیاد ، نقص فنی ، روشن ماندن مداوم و گرم شدن و یا بعلت بالا رفتن ناگهانی جریان برق شهر آتش بگیرد .

بمحض مشاهده دود یا آتش در تلویزیون جریان برق را قطع کنید سپس پتو ، لحاف ، زیلو یا وسایل مشابه آن روی تلویزیون بیندازید و اطراف آن را طوری بپوشانید که هوا وارد نشود مدتی صبر کنید آتش خاموش خواهد شد .

توجه داشته باشید وقتی جریان برق تلویزیون را قطع می کنید هنوز تا چند ثانیه برق درخازن های آن بطور ذخیره باقی است مراقب برق گرفتگی باشید .

لامپ تصویر تلویزیون هنگام آتش سوزی ممکن است منفجر شوند بنابراین پتو یا لحاف یا وسیله ای را که روی آن انداخته اید تا سرد شدن کامل تلویزیون از روی آن برندارید .

ضمناً توجه داشته باشید دود ناشی از آتش سوزی آن، مسموم کننده است استنشاق نکنید .

نکات ایمنی جهت پیشگیری از برق گرفتگی :

عایق روی سیم برق اگر پاره شود و بدن با سیم بدون عایق تماس حاصل نماید برق گرفتگی ایجاد می شود .

در دستگاه های برقی که قسمتهای گردان دارند ممکن است عایق سیم در داخل دستگاه پاره شده باشد و دیده نشود برای جلوگیری از این خطر تمام دستگاه های برقی باید سیم ارت ( زمین ) داشته باشند و از نظر شل شدن یا جدا شدن سیمها و اتصالات برقی بازدید شوند .

موقع تعمیر یا روغنکاری ، جریان برق باید حتماً قطع شده باشد .

در تعمیرگاه های وسایل برقی زیر پای تعمیرکار باید لاستیک ضخیم یا چوب خشک قرار داده شود .

v فقط کسانی مجاز هستند کارهای برقی را انجام دهند که اطلاعات کافی در مورد اصول برق و ایمنی برق داشته باشند .

v کلید ها ، پریزها ، فیوز ، سیمکشی و وسایل برقی باید دارای شکستگی یا نواقص دیگر نباشند و موقتاً بازدید و تعمیرگردند تا احتمال برق گرفتگی بعلت نقص وسایل برقی وجود نداشته باشد .

v هرگز با دست مرطوب به وسایل برقی دست نزنید .

v سیم کشی از فاصله درب ها ـ زیر فرش و یا سیم کشیهای آویزان خطرناکند .

ايمني كودكان در منزل

1 ـ ازنوزادان خودكه نوپاهستنددائماًمراقبت نمائيدو هيچگاه آنان راتنهارهانسازيد .

2 ـ ازكودكان خودمراقبت نمائيدتادركمدمنزل ومحيطهاي كوچك سربسته وغيره محبوس نگردند .

3 ـ كودكان خود رادرمسيررفت وآمدديگران نخوابانيد تا درتاريكي زير پاي بزرگترها آسيب نبينند .

4 ـ درصورت ماندن غذاياشكلات يااشياءدرگلوي كودكان آنهارابطورواژگون قرارداده ومحكم چندضربه به پشت آنها بزنيد تا شيء بيرون ‎آيد .

5 ـ ازورودكودكان به داخل آشپزخانه بخصوص در مواقعي كه شخصاًحضورنداريد جلوگيري بعمل آوريد .

6 ـ رعايت بهداشت محيط موجب جلوگيري از حوادث و آتش سوزي ميشود .

7 ـ ازبازي كردن وگلاويزشدن كودكان دركنارپرتگاهها وياتعقيب حيوانات وپرندگان دربالكنهاوپشت بامهاوكنار نرده هاي منزل خود،جلوگيري بعمل آوريد .

8 ـ اشياء تيز و برنده و حادثه ساز را از دسترس كودكان خود دور نگه داريد .

9 ـ دارو و وسايلي كه دردهان كودكان جاي مي گيرد از دسترس آنها دور نگه داريد .

ايمني خانه

1 ـ به تمامي اعضاءخانواده خوداصول ايمني و پيشگيري ازحريق وكمكهاي اوليهراآموزش دهيدلازم است هرچنديكبارآموزشها جهت يادآوري تجديد شوند .

2ـ هرگونه تعميرات وياتغييرات مربوط به لوله كشي گازرابه مسئولين ومتخصصين امر واگذارنمائيد .

3 – برق منزل خود را توسط متخصصين هر چند وقت يكبار كنترل نمائيد .

4ـ روي پريزهاي برق سرپوش بگذاريدتاكودكان نتوانند با فرونمودن اشياء فلزي بداخل پريزايجاد حادثه نمايند .

در مورد ایمنی حمام چه می دانید ؟

1- سیمکشی برق حمام باید تماماً توکار باشد و کلید قطع و وصل آن در خارج از حمام قرار گیرد .

2- پریز برق باید در محلی مناسب نصب گردد که احتمال پاشیدن آب از دوش یا وان روی آن نباشد .

3- هرگز با دست خیس دو شاخه ریش تراش را به برق وصل نکنید ، خطر برق گرفتگی دارد .

4- دوشاخه ، سیم و وسایل برقی حمام را هرچند یکبار دقیقاً بازدید کنید که سالم باشند .

5- صابون را کف حمام یا وان نیندازید ، دقت کنید کف حمام لیز نباشد .

6- وان و دوش باید مجهز به دستگیره برای گرفتن دست به هنگام لزوم باشد .

7- هرگز بچه را تنها درون وان یا حمام نگذارید .

8- قفل ورودی حمام باید از نوعی باشد که هنگام اضطرار بتوانید آنرا بسادگی از بیرون باز کنید و وارد حمام بشوید .

9- برای گرم کردن حمام از چراغ والر و اجاق پلوپز استفاده نکنید .

10- نصب آبگرمکن دیواری بدون لوله دودکش خطرناک است وموجب گازگرفتگی و در نهایت منجربه مرگ می گردد .

آیا می دانید شیشه پاک کردن ایمن چگونه است ؟

برای پاک کردن شیشه ها وسایل راحت و ایمنی در بازار عرضه می شود کوشش کنید از اینگونه وسایل استفاده کنید .

هنگام پاک کردن شیشه زیرپایی ناپایدار مانند صندلی روی میز گذاردن و مشابه آن خطرناک است . اگر تعادل خود را از دست بدهید و بیفتید ممکن است با شیشه برخورد کرده سروصورت و دستهای شما صدمات شدید ببیند .

برای پاک کردن قسمت داخلی شیشه ها از نردبان دو طرفه مطمئن و مناسب استفاده نمائید .

قسمت های خارجی شیشه اگر از دسترس شما خارج است به بیرون خم نشوید و به خصوص در ساختمان های بلند کار شیشه پاک کردن را به عهده افراد حرفه ای بگذارید و خود را به خطر نیندازید .

اگر از نردبان یکطرفه استفاده می کنید هرگز نردبان را به شیشه تکیه ندهید و پایه نردبان را در محل مطمئنی قرار دهید . بهتر است یکنفر را بگمارید تا پایه نردبان را نگاهدارد .

وسایل پاک کردن شیشه و سطل آب را روی نردبان قرار ندهید مگر نردبان دو طرفه که محل معینی برای این کار دارند .

هرگز روی سطح بالای نردبان دوطرفه نایستید .

امداد و نجات

مقدمه:

با توجه به رشد علم و صنعت در جامعه ما و همچنین بحران ازدیاد جمعیت حوادث مختلفی جان انسان ها را تهدید می کند می دانیم حادثه هیچ گاه خبر نمی کند و معمولاً در زمان و مکانی پیش می آید که بروز آن مورد انتظار نیست و ممکن است خطرناک ترین حادثه به علت کوچکترین غفلت یا سهل انگاری بروز نماید و از طرفی هر حادثه خطرناک و مرگ آور نمی باشد بلکه عدم رسیدگی و ناآگاهی در جهت مقابله صحیح و فنی آن می تواند خطر مرگ و یا نواقص جبران ناپذیر بدنی عارض نماید بدین جهت مسئله آموزش افراد از سطح مدارس و کارگاه و خانه و کارخانه در اصول خودیاری یک امر مهم و ضروری می باشد. وقتی می توان از آن به عنوان یک فرضیه واجب یاد کرد که انسان متعهد، آشنایی به این اصول را به عنوان یک وظیفه اخلاقی و وجدانی تلقی نماید.

استفاده از روش های ابتکاری نجات می تواند عامل مؤثری در نجات جان انسان ها به موقع باشد. مثلاً گاهی اوقات در حریق ها وضعیتی پیش می آید که شخص بیمار در اتاق دود زده گرفتار می شود. فردی در چاه سقوط می کند افراد خانواده، در اتاق ساختمان چندطبقه ای به علت وجود حریق و یا حادثه دیگری گرفتار می شوند و در اواسط شب گرفتار زلزله هولناکی می شویم آیا هیچ فکر کرده اید در این مواقع چه بایستی کرد. در لحظاتی که زمان نقش مهمی را ایفا می نماید نجاتگر بایستی با هر وسیله ابتکاری در فکر نجات انسان ها باشد.

هدف ما آن است در این نشریه طریقه نجات را به وسیله ابتکارات شخصی و گروهی به شما بیاموزیم تا در مواقع اضطراری از آن استفاده نمائید. امید داریم با آگاهی، پیشگیری و هوشیاری که در این زمینه به دست خواهید آورد در پائین آوردن رقم آمار حوادث مؤثر باشد.

تعریف حادثه: هر اتقاق یا رخداد غیرمنتظره که سبب به وجودآمدن خسارت جانی و مالی در جامعه گردد حادثه گویند.

تعریف نجات: رهایی و ایمن سازی

وظایف گروه نجات:

معمولاً گروه نجات در حوادث مختلف از قبیل:

- کمک به افرادی که خطر سقوط از بلندی را دارند.

- افرادی که در چاه سقوط می کنند.

- افرادی که در تصادفات و برخوردهای شدید اتومبیل ها لابه لای قطعات مختلف اتومبیل گیر می کنند.

- درآوردن حلقه های فلزی انگشتری شکل از انگشتان.

- درآوردن اعضای بدن از لای نرده های فلزی.

- درآوردن دست افراد از چرخ گوشت.

- نجات افرادی که در آسانسورها گیر می کنند و زندانی می شوند.

- گرفتن حیوانات وحشی و گزنده و دفع آن ها از منازل مانند سگ هار، مار، زنبور و 000

- شرکت در حوادثی مانند انفجار، برق گرفتگی، گازگرفتگی، نجات غریق، سقوط هواپیما، خارج شدن ترن از ریل و کلیه حوادثی که مربوط به نجات جان انسان ها می شود و یا حوادثی که مربوط به ایمن سازی محل زندگی انسان ها می شود شرکت نموده و با ارائه خدمات رایگان و شبانه روزی خود در خدمت شهروندان گرامی هستند.

شرایط اعزام گروه نجات:

1- عضو یا اعضای بدن محبوس شده باشد.

2- نیاز به نجات و امداد فوری باشد.

3- نیاز به وسایل ابزار و تجهیزات خاص باشد.

4- نیاز به افراد باتجربه و متخصص باشد.

نکاتی را که باید در مورد ابزار و تجهیزات گروه نجات رعایت کرد:

1- از حجم و وزن کمی برخوردار باشند.

2- نیروی محرکه آن ها برق باشد.

3- قطعات مربوط به دستگاه از هم منفصل شده تا حمل و نقل آن آسان باشد و در محل حادثه بتوان به راحتی آن ها را سوار نمود و استفاده کرد.

4- بازدهی آن ها در حد بهترین و بیشترین باشد.

با ازدیاد جمعیت و بافت جدید شهری و پیدایش کارگاه های مختلف جدید حوادث مختلفی به وقوع می پیوست و این تنوع در نوع حادثه هر یک ابزار و دستگاه مخصوص به آن حادثه را می طلبید، استفاده از تجهیزات جدید نیز شرایطی را به وجود آوردند که رعایت آن ها نیز، الزامی می شد و این شرایط عبارتند از:

1- سرعت بخشیدن بیشتر در عملیات نجات

2- بی خطر و کم خطر بودن وسایل نجات

3- استحکام قدرت آن ها

4- به کارگیری و راه اندازی آن ها

5- شارژ مجدد و دسترسی به مواد محتوی و نیروی محرکه آن ها

اکنون بیش از 300 نوع ابزار و وسایل و دستگاه ها در تجهیزات گروه نجات وجود دارد یکی دیگر از نکاتی که مورد توجه قرار گرفت حمل و نقل همگی آن ها و به کارگیری دستگاه هایی که چند کاره و از تکنولوژی جدید برخوردار باشند این مسئله نیز با قرار گرفتن بنز (1113) و چند سال بعد با قرار گرفتن اتومبیل بنز(17-10) حل گردید که تجهیزات یک گروه نجات در آن جا داده شده است هم اکنون نیز با استفاده از بنز کارمایکل(1124) این نیاز برآورده شده است ولی هنوز نمی توان گفت که وسایل و تجهیزات دیگر تغییر نمی کنند هر چه تکنولوژی و تکنیک تغییر می کنند و حوادث مختلفی به وقوع می پیوندد این تجهیزات نیز تغییر می یابند. با توجه به اینکه هر یک از این تجهیزات باید توسط نجاتگران به کار گرفته شود داشتن دانش و علم این مسائل درباره ابزار و وسایل، لازم و ضروری است.

1- کاربرد، دستگاه، ابزار و وسیله چیست؟

2- به کارگیری و راه اندازی آن ها چگونه است؟

3- چه مواردی را در بکارگیری ایمن دستگاه باید رعایت نمود و خطرات احتمالی آن چیست؟

4- نگهداری و حمل و نقل و شارژ مجدد آن چگونه است؟

5- برای چه حوادثی این ابزار به کار می روند و کارآیی دارد؟

ابزار و تجهیزات مورداستفاده در گروه نجات به علت وجود حوادث گوناگون از وسعت زیادی برخوردار است. در حوادث برای نجات افراد و ایمن سازی از عوامل به وجود آورنده حادثه ابزار و دستگاه های مختلفی به کار گرفته می شود که هر یک از این دستگاه ها و وسایل علاوه بر کار اصلی خود که هدف به وجود آمدن آن دستگاه است کاربرد مشابه دستگاه های دیگر نیز دارد. با این تفاوت که کارایی نسبتاً کمتری با دستگاه دیگر دارند و این دستگاه ها نسبت به یکدیگر حکم یدک نیز برای گروه محسوب می شود .

چهار هدف به شرح زیر درشناخت ابزار و وسایل مورد نیاز است:

1- استفاده صحیح از ابزار و وسایل و دستگاه ها

2- انتخاب وسیله و ابزار مناسب با نوع حادثه

3- شناخت خطرات احتمالی هنگام استفاده و نکات ایمنی

4- چگونگی شارژ، نگهداری و حمل و نقل

ابزار و وسایل و دستگاه ها در گروه نجات با توجه به شرایط زیر به گروه هایی تقسیم شده است:

1- در یک عمل و کاربرد مشترک هستند و نسبت به یکدیگر وسیله یدکی محسوب می شوند.

2- نیروی محرکه آن مختلف است ولی کاربرد آن ها یکی است.

3- کاربرد مختلفی دارند ولی در یک جعبه برای کاری خاص گنجانده شده اند، این تجهیزات عبارتند از:

فهرست ابزار، وسایل و دستگاه ها

گروه اول:

دمنده های هوا: هواده یا(دم) یا الکتروپمپ هوا، مکنده هوا یا (فن)، دمنده هوای دستی یا(بلومن)، کپسول های فشرده، کمپرسور هوا

گروه دوم:

برش کاری و جوشکاری: برش هوا و گاز، ترانس جوشکاری برق، برش سنگ فرز، اره چوب بر(دستی، برقی، بنزینی) انگشتربر، قیچی هیدرولیک، مته کمپرسی، هندپیس

گروه سوم:

تیفور، وینچ، جرثقیل، چرخ چاه یا بالابر(دستی و برقی)، چنگک

گروه چهارم:

جک ها، جک های روغنی، جک هیدرولیک برقی، جک مکانیکی دستی و جک بادی لاستیکی

گروه پنجم:

پمپ های سیالات: پمپ شناور، پمپ کف کش، پمپ جابجایی مواد نفتی و متعلقات آن

گروه ششم:

مولد برق و روشنایی: مولد برق ثابت وسیار، پروژکتورهای ثابت و سیار، نورافکن های دستی، شمع منیزیم

گروه هفتم:

جعبه های ابزار مخصوص: جعبه ابزار مکانیکی، جعبه آچارو ابزار مخصوص آسانسور، جعبه ابزار مخصوص برق فشارقوی، جعبه کمک های اولیه، جعبه ابزار نجاری، کیسه ابزار مخصوص باز کردن درب ساختمان ها

گروه هشتم :

متفرقه(دیگر وسایل): شمع بندها یا ستون های موقت، وسایل حفاظت فردی، وسایل مخصوص مسدود کننده جاده و علائم اخباری راهنمایی و رانندگی، طناب ها و کمربندها، نردبان، انواع بیل و کلنگ، پتک، دستگاه نجات دهنده افراد زیر آوار، تور نجات، تشک نجات.

دستگاه هایی که برای تهویه هوای داخل چاه استفاده می شود:

در گذشته حفارها برای کندن چاه با عمق زیاد با مشکل کمبود هوای تنفسی مواجه بودند و بازدم آن ها به علت کم شدن اکسیژن محیط به علت خارج نشدن از چاه مانع فعالیت می شد . برای رفع این مشکل آن ها از گوگرد و چربی حیوانی استفاده کرد و تهویه چاه به صورت مشروحه زیر انجام می دادند.

لوله دودکش مانند، به قطر حدود یک اینچ(cm 54/2)( کهیک سر ان به نزدیک انتهای چاه و سر دیگر آن سه متر بالاتر از سر چاه قرار می گرفته و تعبیه کرده ، در انتهای لوله داخل چاه ظرفی حاوی گوگرد یا پی گوسفند می سوزانیدند گاز حاصل در مجرای دودکش به خارج هدایت می شد در اثر سوختن و خارج شدن گاز حاصل هوای تازه از بالای چاه کشیده شده و تهویه انجام می گرفت البته این نوع تهویه بسیار خطرناک بوده چنانچه در اثر واژگون شدن ظرف یا مسدود شدن لوله در اثر جرم دوده گاز بسیار سمی گوگرد در محیط چاه پراکنده شده و باعث مرگ آنی برای حفار می گردید.

مشخصات دستگاه دم یا الکتروپمپ هوا:

امروزه برای تهویه چاه از وسایلی که از برق استفاده می کند و با الکتروموتور خود پروانه تولید فشار در هوا را به حرکت در می آورد بهره می برند تا هوای تازه به درون چاه بفرستند دستگاه دم از برق 220 ولت پنج آمپر متناوب نیرو می گیرد وزن آن در انواع مختلف فرق می کند ولی حدوداً هفت الی 25 کیلوگرم وزن دارد در حوادث محبوس شدن در چاه برای تهویه چاه از آن استفاده می کنند متعلقات آن لوله خرطومی به طول سه الی شش متر است دستگاه دم که دارای یک مولد نیروی الکتریسیته به مکانیکی یا الکتروموتور است نیروی تبدیل شده را به پروانه تولید فشار در هوا منتقل می کند و هوای دارای فشار توسط لوله خرطومی به عمق چاه را پیدا می کند پروانه آن از نوع سنتری فیوز است یعنی هوا از مرکز گرفته و به پیرامون خود می راند و در محفظه پیرامون پروانه یک مجرای خروج هوا به قطر 5/1 اینچ تعبیه شده است هوای خروجی قابل تنظیم است و مقدار آن توسط درپوش کم یا زیاد می شود این درپوش در قسمت ورودی هوا قرار دارد.

فشار هوای خروجی از لوله های خرطومی به عوامل زیر بستگی دارد:

1- قدرت الکتروموتور

2- طول لوله مورداستفاده

3- اندازه پروانه

4- فشار هوای محیط که دهانه خروجی(دم) در آن قرار دارد.

لوله های خرطومی :

این لوله ها که از دو جدار لاستیکی مقاوم و میان این دو جدار سیم مفتولی فولادی که حلقه وار پیچیده شده تشکیل یافته است و در برابر 50 کیلوگرم وزن در سطح یکمتر مقاوم بوده و حالت لوله ای خود را حفظ کرده و مسدود نمی شود و در دود سر لوله کوپلینگ برنجی 5/1 اینچ قرار دارد .

طرزاستفاده الکترو پمپ هوا یا دم:

دستگاه مجهز به کلید قطع و وصل است ابتدا دستگاه را آزمایش کنید و حتماً برق را از جعبه تقسیم برق که دارای فیوز مناسب است بگیرید برای استفاده دستگاه را مهار کرده سپس لوله خرطومی را به اندازه لازم نصب نمائید و با توجه به نکات ایمنی به شرح ذیل تهویه را انجام دهید .

1- در هنگام استفاده در چاه ها دستگاه باید به جای ثابتی بسته یامهار شود تا در اثرسنگینی لوله ها به داخل چاه کشیده نشود.

2- دستگاه دم نباید در مقابل اگزوز اتومبیل روشن یا معرض گرد و خاک و گازهای آلوده یا جایی که به آن آب پاشیده شده یا نزدیک موتور برق سیار روشن قرار گیرد حتماً از هوای سالم برای دستگاه استفاده شود حتی نزدیک چاه نباشد تا هوای خروجی از چاه مجدداً به داخل چاه کشیده نشود.

3- سر کوپلینگ ها که دورشته لوله را به هم متصل می کند با طناب به همدیگر بسته شوند و حکم یک گره ضامن را داشته و چنانچه لوله های زیادتری مورد استفاده قرار گیرد توسط یک رشته طناب از وسط کل لوله ها داخل چاه مهار شوند.

4- لوله ها قبل از استفاده بازدید شوند چنانچه پارگی یا شکاف داشته باشند از استفاده آن ها خودداری شود.

5- انتهای لوله خروجی هوا باید نیم الی دو متر بالاتر از ته چاه قرار داده شود و اگر سیالاتی بود 2 متر بالاتر از سطح سیال باشد .

6- دستگاه اگر مجهز به ترانس تبدیل ولتاژ است باید خود دستگاه و ترانس مربوطه را روی تخته چوبی مناسب نصب شود و دستگیره مهارکننده دستگاه روی همین تخته چوبی باشد .

دستگاه بلومن:

این دستگاه تشکیل شده از یک جعبه دنده و پروانه تولید فشار در هوا و لوله متصل به دستگاه به همراه فیس مربوط این دستگاه نیز یکی دیگر از وسایل گروه نجات است و برای تهویه چاه و ورود به مکان هایی که هوای آلوده دارد مورد بهره برداری قرار می گیرد هندل دستگاه بلومن با نیروی انسانی به گردش در می آید و نیرو را به جعبه دنده منتقل می کند و هر دور گردش هندل در جعبه دنده به چند برابر افزایش یافته و پروانه را به گردش در می آورد مجموعه اجزای تشکیل دهنده این دستگاه در یک جعبه فلزی مکعب شکل قرار دارد و وزن آن حدود 50 کیلوگرم است لوله خرطومی آن5/0 اینچ قرار دارد و از لاستیکی که میان آن سیم فولادی قرار دارد تشکیل یافته است لوله معمولاً یک پارچه بوده که حدوداً 10 متر طول دارد و در صورت نیاز دو رشته لوله به آن وصل می شود.

طرز استفاده از دستگاه بلومن:

با قرار دادن دستگاه نزدیک چاه در جای مناسب و فرستادن لوله به داخل چاه و چرخاندن هندل توسط نیروی انسانی هوا از بالای چاه مکیده شده و به درون چاه فرستاده می شود، این دستگاه به علت حجم زیاد و استفاده نیروی انسانی بعد از دستگاه(دم) قرار می گیرد.

دستگاه فن:

دستگاه فن که همان الکتروپمپ هوا است از برق سه فاز استفاده می کند الکترو موتور آن قدرت بیشتری نسبت به دستگاه(دم) دارد و همچنین پروانه آن بزرگتر است و دهانه ورودی و خروجی هوا به قطر 30 سانتیمتر است لوله خرطومی آن نیز به قطر 30 سانتی متر است یک جدار لاستیکی نازک دارد که حلقه فلزی از خارج شدن حالت لوله ای بودن لاستیک جلوگیری می کند و به فاصله 10 سانتی متر درون لوله قرار گرفته اند. این دستگاه برای تخلیه دود طراحی و ساخته شده است از دستگاه فن برای تهویه چاه نیز در صورت نیاز استفاده می شود و این کار با قرار دادن قیفی که یک طرف آن به قطر 30 سانتی متر و طرف دیگر آن به قطر 5/1 اینچ است ممکن می شود بدین ترتیب هوای سالم از محیط خارج چاه توسط دستگاه فن مکیده شده و از خروجی 5/1 اینچ قیفی که کوپلینگ دارد وصل به لوله های خرطومی مربوط به دستگاه(دم) است هوا به درون چاه فرستاده می شود. دستگاه فن در نوع جدید تر خود دارای کلید چپ گرد و راست گرد است و با قرار دادن کلید در وضعیت دلخواه پروانه جهت گردش خود تغییر داده و هوا را در یک وضعیت مکیده و به وضعیت بعدی می دمد.

توجه: هر سه دستگاه(دم)-(بلومن)-(فن) قدرت هوادهی به عمق 30 الی 40 متر در چاه را دارند برای تهویه چاه با عمق زیاد که دارای فشار هوا درون خود هستند می توان از کمپرسور هوا که توسط ژنراتور برقی یا سوختی کار می کند استفاده کرد.

سیلندر هوای فشرده:

که دارای گنجایش 6 لیتر هوا تحت فشار 200 اتمسفر است می تواند حدوداً حجم چاهی به عمق 7 متر و با قطر70 سانتیمتر را دارد در صورت رها شدن اشغال نماید گروه نجات که از سیلندرهای 6 لیتری استفاده می کند در موقعی که لازم است تهویه چاه و رساندن هوای تازه به درون چاه قبل از آماده شدن دستگاه دم صورت گیرد با استفاده از یک کیسه و طناب و سیلندر هوای فشرده به شرح زیر این عمل را انجام می دهد سیلندر را درون کیسه به گونه ای قرار می دهیم که شیر خروج هوای آن بیرون کیسه باشد و آن را به مقدار لازم باز می کنیم و توسط طناب که کیسه به آن وصل است به درون چاه می فرستیم(مقدار آن متناسب با فوت کردن است) این عمل باعث می شود در صد اکسیژن محیط افزایش یافته و درصد سمیت گازها کاهش یابد و هوای قبلی درون چاه به خارج هدایت شود.

استفاده از دستگاه تنفس در گروه نجات:

علاوه بر استفاده در ورود به مکان هایی که دود گرفته از دستگاه تنفس در گروه نجات با توجه به شرایطی برای ورود به چاه، استخر و حوضچه ها استفاده می کنند البته استفاده از این وسیله با توجه به شرایط زیر امکان پذیر است.

1- برای ورود به چاه فقط تا عمق 15 الی 20 متری با قطر دهانه 120 سانتیمتر

2- برای ورود به استخرها یا حوضچه ها با عمق 4 متری با توجه به این که آب گذر نباشد نباید دارای گل و لای و خزه در ته خود باشند و از وجود سیم خاردار و اشیاء خطرناک دیگر در ته حوضچه و آبگیرها پاک باشد(می توان با یک چنگک از اشیاء ته حوضچه ها تا حدودی اطلاع پیدا کرد.)

خطرات احتمالی و نکات ایمنی:

استفاده از دستگاه تنفسی برای داخل شدن به چاه هایی که دارای گازهای خفه کننده و مسموم کننده است با توجه به شرایط مذکور قابل قبول است.

چرا در چاه هایی که این شرایط را ندارند نباید با دستگاه تنفسی هوای فشرده وارد شود؟ چنانچه دهانه چاه تنگ باشد و همچنین قطر ان از بالا تا پایین چاه از یک متر کمتر باشد هنگام فرود اصابت یا گیر کردن سیلندر به میله چاه، ریزش سنگ و خاک را به داخل چاه در پی دارد. اگر تکه سنگی با وزن یک کیلوگرم از ارتفاع 20 متری به پایین بیافتد دراثر سرعت، شتاب گرفته و مانند آن خواهد بود که وزنه حدود پنج کیلوگرمی را از فاصله یک متر پرتاب کنید حال اگر تکه سنگ رها شده به سر مصدوم در انتهای چاه برخورد کند خود خطری مهم است نکته دیگر وجود چند رشته سیم از جمله سیم روشنایی سیم ارتباط آیفون لوله هوا طناب یدک و طناب نفربر آویزان در داخل چاه به عمق 20 الی 50 متر یا بیشتر که در اثر گردش و چرخش به هم کلاف می شوند در چنین وضعیتی نجاتگر هم عمل فرود را با مشکلات زیاد باید انجام دهد صحبت کردن با نجاتگر به علت وجود فیس با اشکال همراه است و چگونگی وضعیت بدنه چاه را نمی تواند به افراد بالای چاه در اسرع وقت و به راحتی گزارش نماید که آیا چاه ریزش دارد؟ بدنه چاه طبله می کند یا خیر؟ چاه دیگری در حال باز شدن به چاه موردنظر است و همچنین مانور نجات گر برای دیدن اطراف خود به علت محدودیت فیس کم می شود اگر در عمق های بیشتر از 20 متر استفاده شود و چنانچه سانحه ای برای خود نجاتگر اتفاق بیافتد با توجه به فاصله زمانی بیرون آوردن از چاه به عمق 60 یا 70 متر با ضایعات جبران ناپذیری همراه خواهد بود. چنانچه خطرات احتمالی و خطراتی که موقعیت مکانی محل حادثه ممکن است ایجاد نماید کاملاً شناخته شود و بررسی گردد در حوادث محبوس شدن در چاه استفاده از دستگاه تنفسی هوای فشرده در تسریع عملیات نجات کمک موثری است در استخرها و آبگیرهای دارای آب اگر با دستگاه تنفسی هوای فشرده موجود در گروه نجات بخواهید بیشتر از عمق4 متری وارد شوید با اشکالات مشروحه زیر روبرو می شوید:

الف) چون آب در عمق های زیاد دارای فشار زیادی است برای بدن انسان که آمادگی و تمرین قرار گرفتن در چنین محیطی را ندارد خطراتی را به وجود می آورد.

ب) فیس دستگاه در چنین شرایطی به علت فشار آب عمل نکرده و هوای داخل سیلندر به راحتی از فیس خارج شده و نجاتگر دچار اشکال می شود.

برای فرستادن کپسول هوای فشرده به تنهایی به داخل چاه برای تهویه و رساندن هوای سالم به انتهای چاه باید موارد زیر را رعایت کرد:

الف) حتماً انتهای چاه قابل روئیت شود تا در اثر اصابت احتمالی سیلندر به انتهای چاه به سر محبوس شدگان برخورد نکند و سانحه به وجود نیاورد.

ب) شیر هوای آن را به اندازه کافی باز کنیم اگر هوا با فشار زیاد خارج شود باعث برخورد با بدنه و کنده شدن گل و لای و ریختن به داخل چاه می شود .

در تهویه چاه ها و استفاده از فیس و دستگاه های تنفسی تجهیزات دیگری نیز در سازمان وجود دارد که در صورت نیاز می توان به محل حادثه آورد و مورد بهره برداری قرار داد.

1- دستگاه کمپرسور هوا برای تهویه چاه هایی که عمق بیشتر از 40 متر دارند.

2- سیلندرهای سری شده با شیلنگ مخصوص و فیس در اتومبیل بالابر یا (اسنوکل)

3- با توجه به تکنولوژی جدید دستگاه های تنفسی مداربسته با حجم کم و کارآیی زیاد می تواند مورداستفاده قرار گیرد و با آموزش استفاده از آن ها بسیاری از مشکلات کاسته می شود.

چاه و حوادث چاه:

از چاه منزل خود چه می دانید؟ متأسفانه عدم آشنایی مالکین و ساکنین منازل مسکونی به خطرات ریزش چاه و بی اهمیت قرار دادن آن زمانی مشخص می شود که احتمالاً فردی از خانواده به عمق چاه سقوط و در زیر خروارها سنگ و خاک مدفون می شود پس بهتر است قبلاً آگاهی لازم را در زمینه خطرات حاصله از ریزش چاه فرا گیریم و با چاهی که در زیر پای ماست و روزانه چندین بار بر روی آن رفت وآمد می کنیم آشنا شویم تا علاج واقعه را قبل از وقوع بنمایم.

چاه فاضلاب:

چاه فاضلاب چاهی است که تمامی آب های مصرفی ساختمان و ضایعات از طریق لوله های انتقال دهنده به داخل آن وارد شده و از مجرای تحتانی گلدان به نقطه مرکزی دایره چاه می ریزد این گونه چاه ها یا از طریق ریزش آب و یا از طریق جابجایی گازها دائماً در تحرک می باشند لذا عدم رعایت نکات فنی در زمان احداث موجب بروز حادثه در آینده خواهد شد.

چاه های فاضلاب در منازل به دو قسمت تقسیم می شوند:

الف)چاه اصلی ساختمان(چاه حمام، توالت، دستشویی)

ب)چاه آشپزخانه

الف) چاه اصلی ساختمان:

چاهی است که تمامی لوله های فاضلاب به آن منتهی می گردد اصولاً میله آن بیشتر از 12 متر بوده و در انتهای آن انباری است.

ب) چاه آشپزخانه:

چاهی است که لوله های فاضلاب آشپزخانه، دستشویی ها، و ظرفشویی ها به آن منتهی می شود و اصولاً فاقد انباری است گاهی میله آن در زمین های آب کش کمتر از 12 متر می باشد.

لازم به تذکر است در حال حاضر تمامی چاه ها در منازل یا با نظر مالک حفر می شود یا این که مطابق میل و مصلحت کارگر حفار(مقنی) احداث می شود ظرفیت چاه باید حداقل برای 25 سال در نظر گرفته شود با توجه به خطرات حفاری چاه های متعدد در مجاورت همدیگر و با در نظر گرفتن خطرات تخلیه چاه و اتصال چاه کهنه با چاه نو که همگی مغایر با اصول ایمنی بوده و همیشه در چنین موارد برای کارگر حفار خطر جانی در بر دارد سزاوار نیست مالک برای صرفه جویی فقط جنبه مادی و مدت زمان اقامت خود را در آن خانه در نظر بگیرد.

به طور مثال وقتی نیاز به احداث چاه در منازل است بگوید من پس از 5 سال از این محل تغییر مکان خواهم داد لذا لازم نیست چاهی برای مصرف 25 ساله احداث نمایم و احتمالاً مبادرت به احداث چاه غیراصولی نماید متأسفانه عملکرد بعضی از بساز بفروشی های سابق مخصوصاً در مورد چاه بسیار غیرقابل قبول و غیراصولی بوده که حوادث فراوانی در جامعه به بار آورده است.

اطلاعاتی که مالکین و ساکنین منازل از محل حفر چاه باید داشته باشند.

1- مکان چاه در دست استفاده عمق میله، حجم و سمت انباری چاه

2- تاریخ حفاری

3- تاریخ بازدید

4- محل چاه های قدیمی متروکه و پرشده

5- لوله هواکش چاه

6- نوع لوله های به کار رفته در فاضلاب ساختمان

7- محل عبور لوله های آب سرد و گرم در طبقه همکف

8- ارائه اطلاعات راجع به چاه و تحویل نقشه های مربوط به آن در زمان خرید و فروش خانه

شناخت طوقه چاه:

مفهوم طوقه عبارت می شود از پوشش دهانه چاه . اصولاً بعد از خاتمه عملیات حفاری چاه پایه های طوقه چینی را در دیواره میله چاه حفر می نمایند و سپس به وسیله آجر و ملات سیما یا گل اهک طوقه چینی می کنند و سپس گلدان را در وسط طوقه به منظور هدایت، از مجرای تحتانی آن با مرکز قطر چاه کار می گذارند تا لوله های فاضلاب از دهانه گلدان الی قسمت های مختلف ساختمان کار گذاشته شود اما نباید از نظر دور داشت همه چاه ها را به یک اندازه طوقه چینی نمی کنند بلکه موقعیت خاک در ارتفاع طوقه چینی نقش اساسی دارد یعنی در زمین های طبیعی حداقل ارتفاع طوقه چینی 5/1 متر و در زمین های سست حتی طوقه چینی از 6 متر تجاوز می کند و در صورتی که نوعاً خاک محل سست باشد( یا خاک دست ریز باشد) تمامی قسمت های سست را قالب های بتونی کار می گذارند تا از ریزش بدنه چاه جلوگیری شود ولی در هر شرایط دهانه آن را با طوقه چینی سنتی می پوشانند.

اگر چاه اصلی ساختمان فاقد انباری باشد آن چاه علاوه بر این که طول عمری نخواهد داشت بلکه به علت زود پرشدن زودتر تخریب خواهد شد شکل انباری همیشه بایستی با خاک محلی مناسبت داشته باشد اگر خاک شنی است شکل انبار مخروطی و اگر سنگی و رسوبی باشد هر شکلی اشکال ندارد و در زمین های رسی نیز انباری بایستی به صورت مخروط و یا به عبارت دیگر به صورت کله قندی احداث گردد. انباری ممکن است به یک طرف در بعضی چاه ها به دو طرف و در چاه های بزرگ مثل چاه فاضلاب گرمابه های عمومی شکل انباری 2 یا چند طرفه و از هر طرف چند شاخه منشعب باشد و در این حال به صورت مورب یا سراشیبی کنده شود.

ایمنی سپتینگ ها با چاه:

در بعضی ساختمان های بزرگ برای جلوگیری از زود پرشدن چاه ضایعات پس از خارج شدن از لوله های فاضلاب ساختمان وارد منبع می شوند در این منبع بخشی از ضایعات ته نشین می شود و بقیه از طرفین لوله به چاه سرازیر می شود منبع ممکن است فلزی هم باشد برخی از سپتینگ ها دارای پروانه ای است که در به هم زدن ضایعات مؤثر است یعنی ضایعات وارده به تانک را تبدیل به ذرات ریز کرده و همراه آب به درون چاه می ریزد. وارد شدن انسان به درون تانک(سپتینگ) اکیداً ممنوع است مگر اشخاص مطلع و آگاه

1- حتی الامکان روی ساختمان سپتینگ اتومبیل پارک نکنید.

2- تنهایی به قصد بازدید از درب آن به داخل نگاه نکنید.

3- در صورت سقوط انسان به احتمال زیاد جان خود را از دست خواهد داد.

4- در عملیات یک چنین حادثه از روشنایی ولتاژ پایین استفاده کنید.

شناخت گازهای چاه فاضلاب و مبارزه با آن:

از دوران قدیم مبارزه با گازهای چاه فاضلاب مطرح بوده در هر زمانی با توجه به پیشرفت تکنولوژی آن شناخت و مبارزه شده است مثلاً در زمان قدیم اگر انسان مکانی را از گاز تست می کرد بر حسب تجربه ای که از گذشتگان به آن ها رسیده بود از پرندگان استفاده نموده و به درصد اکسیژن عمیق چاه پی می بردند نوع گاز در عمق چاه هر چه که باشد بایستی تخلیه شود اما شناخت گاز کمک زیادی برای جلوگیری از حادثه دوم برای نجاتگران می کند.

گازهای چاه فاضلاب:

1- هیدروژن سولفوره SH₂

2- آمونیاک NH₃

3- متان CH₄

4- گازکربنیک و بعضی از گازهای دیگر CO₂

گازهای موجود در هر چاه فاضلاب بستگی به مواردی است که به درون آن ریخته، باید گفت: قابلیت تخمیر و تجزیه موارد در پیدایش گاز مؤثر است دمای درون چاه و قدمت آن در شدت بخشیدن به گاز نقشی اساسی دارد.

هیدروژن سولفوره:

این گاز در اثر سوختن ناقص موادی که دارای گوگرد، مو، پشم، گوشت و غیره می باشد به وجود می آید بوی این گاز شبیه تخم مرغ گندیده است مقدار خیلی کم این گاز را می توان با حس بویایی تشخیص داد متأسفانه در جایی که گاز تدریجاً استشمام شود حس بویایی را فلج می کند. وجود این گاز را تا 2%درصد می توان تشخیص داد 01% از این گاز شدیداً خطرناک و مرگ آور است. از هوا سنگین تر است 2/1 d=و حد آستانه مجاز آن ppm 10 می باشد.

در جایی که مقدار گاز درون چاه زیاد است تخلیه آن به وسیله وسایل ضد جرقه مقدور است و اگر چاه در مکان سربسته قرار گیرد در و پنجره ها را باز کنید گازی که از چاه در مکان سربسته تخلیه می شود می توان برای سرعت بخشیدن در جهت پراکنده ساختن آن از مکنده بزرگ ضدجرقه استفاده کرد در غیر این صورت نجاتگران دچار گاز زدگی یا سانحه خواهند شد. مصدوم را فوراً به هوای آزاد انتقال و در صورت توقف تنفس اقدام به دادن تنفس مصنوعی و اکسیژن نمایند و مصدوم را سریع به بیمارستان انتقال دهید.

گاز آمونیاک:

گاز آمونیاک باعث تحریکات چشم، بینی، مجاری تنفسی و شش های انسان می گردد بی هوش کننده، سرفه آور است(محرک) حتی در سطوح پوست تولید سوختگی هایی می کند وجود نیم تا 01% از این گاز درهوا به مدت یک ساعت می تواند تولید مرگ نماید . از هوا سبک تر است 6/0 = d مقدار حد آستانه مجاز آن pmm 50 می باشد.

لازم به توضیح است باتوجه به این که در حوادث چاه مصدوم دچار دیگر صدمات نیز شده با دقت به این که مسائل روحی مصدوم نیز باید درنظر گرفته شود لذا ممکن است تأثیر گاز زدگی در مصدومین چاه به مراتب بیشتر از انسانی باشد که تنها دچار گاز زدگی آمونیاک شده است این گاز از هوا سبکتر، بی رنگ، بوی آن تند و زننده است در صورت اختلاط باهوا و گرم شدن و تحت فشار قابل انفجار است خنثی کردن گاز با آب به صورت پودری ممکن است مسموم عرق شدید می کند باید او را به هوای آزاد منتقل و گرم نگاه داشت با آب زیاد اقدام به شستن چشم و پوست و محل های آلودگی بنمائید پادزهر این گاز آب لیمو و سرکه است هر گونه لباس آلوده مسموم را از تن خارج کنید.

گاز متان:

گاز متان بی رنگ و بی بو و قابل اشتعال و انفجار می باشد و مقدار کمی از ان در آب حل می شود مخلوط این گاز با هوا و اکسیژن و با گاز کلر قابل انفجار است گاز متان سمی نیست ولی استشمام آن به مدت طولانی جای اکسیژن را در دستگاه تنفسی اشغال و تولید خفگی می نماید مصدوم را به هوای آزاد منتقل کنید و در صورت لزوم اقدام به تنفس مصنوعی بنمائید.

گاز کربنیک:

این گاز موجب تحریکات شدید تنفسی باد کردن مجرای تنفسی، بالارفتن سرعت تنفس و بالاخره در مصدومین چاه ایجاد خفگی می نماید وجود 2% گاز در هوا می تواند سرعت و حجم تنفس را 50% بالا ببرد و وجود 3% آن سرعت و حجم تنفس را 2 برابر می کند و مقدار 10% آن کمتر از چند دقیقه تولید مرگ می نماید عمده ترین خطر این گاز بالابردن سرعت تنفس است گازکربنیک بی رنگ و بو، غیرسمی و غیرقابل اشتعال سنگین تر از هوا و محلول در آب است حد آستانه مجاز آن pmm 500 می باشد در مورد کمک های اولیه انتقال مصدوم به هوای آزاد، دادن تنفس مصنوعی و اکسیژن در جایی که لازم باشد انجام دهید.

کمبود اکسیژن در چاه:

در بعضی از چاه ها گازهای مسموم کننده وجود ندارند ولی گازهای غیرمضر دیگر جایگزین اکسیژن می شود و درصد آن را پایین می آورند می دانید اگر درصد اکسیژن در هوا از 21% به 15% برسد ماهیچه های بدن قدرت خود را از دست می دهند و اگر تقلیل اکسیژن به 10% برسد انسان می تواند قدرت ادراک خود را از دست بدهد ولی شخص به هوش است و به حیات خود ادامه می دهد ولی قادر به قضاوت نیست و اگر مقدار اکسیژن به 6% تقلیل یابد شخص کنترل خود را از دست داده و سقوط می کند در چنین مواقع با دریافت اکسیژن مصدوم به حال طبیعی بر می گردد بنابراین در گروه نجات تزریق هوا به درون چاه در جایی که مصدوم در روی آوار قرار گرفته باشد باید با سرعت عمل زیادی صورت گیرد در این زمینه یک بالن هوای فشرده یا کپسول دستگاه تنفسی با مقدار شیلنگ به قطر اینچ با فشارشکن که قبلاً پیش بینی شده و به عنوان هوای همراه نجاتگر به محل حادثه برده می شود تا در صورت لزوم با آویزان کردن شیلنگ به داخل چاه و بازکردن شیر کپسول هوای موردنیاز مصدوم در عمق تأمین تا دستگاه های مولد هوا به کار انداخته شود در این گونه مواقع هوای زیادتری وارد چاه می شود و نجات گر نیز در حین ورود با کمبود اکسیژن مواجه نخواهد شد اشاره می شود در بعضی از حوادث با استفاده از دستگاه اکسیژن سنج، اکسیژن موجود را اندازه گیری می نمایند.

عوامل تخریب در چاه های فاضلاب:

1- نداشتن طوقه چینی یا طوقه چینی غلط

2- زلزله

3- نداشتن لوله هواکش و گلدانی در چاه

4- ترکیدن لوله های آب سرد و گرم ویا لوله فاضلاب در مجاورت یا روی دهانه چاه

5- پرشدن چاه

6- تحت فشار قراردادن لوله های فاضلاب پولیکا به وسیله هوا

7- حرکت وسایل نقلیه در حیاط منزل

8- عدم رعایت فاصله با چاه های مجاور(حداقل سه متر)

ایمنی دربرق

مقدمه

اصولاً با هر پیشرفتی که نصیب انسان می شود مخاطراتی نیز پدید می آید اختراعات و اکتشافاتی موفقیت آمیزند که مزایای آنها در برابر معایبشان بالا باشد . مانند برق

در دنیای امروزی نیروی الکتریسیته به حدی با زندگی عجین شده است که حتی تصور بدون برق نیز ممکن نیست هر چند که این نیرو در مواقعی اثرات فاجعه باری نیز به دنبال داشته است .

به طور کلی خطرات جریان برق را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد :

1 آتش سوزیها

2) برق گرفتگی

آتش سوزیها :

عامل بخش عمده ای تشکیل می از حریق ها را جریان الکتریسیته دهند که دلیل این امر می تواند طراحی ، نصب و یا نگهداری نامناسب مدارهای الکتریکی و سیستمهای مرتبط با برق باشد بعنوان مثال وجود اتصال کوتاه در سیم ها ، جریان بیش از حد از مدارها که به گرم شدن سیم منجر می گردد ، انتخاب نامناسب فیوزها و وسایل مشابه از علائم بروز آتش سوزیها می باشد . رنج ولتاژهای موجود در ایران : در حال حاضر ولتاژهايي موجود در کشور از طریق شبکه برق عمومی عبارتند از :

220 ولت

20000 ولت

63000 ولت

132000 ولت

230000 ولت

400000 ولت

ولتاژ 220 به سه شکل در شهر وجود دارد :

1) روشنایی معابر : که شامل یک سیم فاز و یک سیم نول است .

2) بافت قدیم و کوچه های بن بست : که شامل دو سیم فاز و یک سیم نول است .

3) شبکه فعلی : که شامل 4 سیم فاز ویک سیم نول است .

مقره : وسیله ای است که سیم حامل جریان را از بازوها جدا می کند و به سه صورت بشقابی ، سوزنی و چرخی وجود دارد .

در برق 220 ولت سیمها از کنار تیر رد شده و در شبکه 20000 ولت سیمها از بالا رد شده است .
دربرق 220 ولت مقره از نوع چرخی و در برق 20000 ولت مقره سوزنی و در دکل ها مقره از نوع بشقابی است .
تعین ولتاژ : تعداد مقره × حدود ولتاژ برحسب کیلو ولت= 12

حوزه استحفاظی در دکل ها :

تعداد مقره ها + 3 = متر

اگر این عدد تقسیم بر 2 شود عدد اورژانسی بدست می آید که در این فاصله برق گرفتگی وجود ندارد ولی عوارض جانبی دیده می شود .

تعداد مقره ها در شبکه های برق :

در شبکه 63 هزار ولت 5 عدد مقره چینی .

در شبکه 132 هزار ولت 12-11 عدد مقره چینی .

در شبکه 230 هزار ولت 18 عدد مقره چینی .

در شبکه 400 هزار ولت 22 عدد مقره چینی .

اثرات برق گرفتگی

هنگامی که جریان برق از بدن عبور می کند کلیه نسوجی که در مسیر جریان قرار دارند ، تحت تاثیر قرار می گیرند که میزان اثرات وارده بستگی به عوامل زیادی دارد که از همه مهمتر دو عامل زیر است :

1) نوع جریان . 2 ) فرکانس جریان .

مهمترین صدماتی که ارگانیسم های بدن انسان در اثر جریان برق می بینند به قرار زیر است :

1) حرارتی ( سوختن بدن ) 2) مکانیکی ( پاره شدن نسوج )

3) نور ( بیماری چشم ) 4) شیمیایی ( تجزیه خون )

5) بیولوژی ( فلج شدن سیستم اعصاب )

نکات ایمنی جهت پیشگیری از ایجاد آتش سوزیهای برقی

1- استفاده ازفیوز های مناسب با توجه به مصرف کننده های برقی مانند : ماشین لباسشوئی ، یخچال ، فریزر ، اتو و ....
2- قراردادن فیوز وکلیه کلید های برق درمسیرسیم فاز

3- استفاده ازسیمها با رنگ استاندارد وقطرمناسب با توجه به مقدارمصرف جریان .

4- رعایت فاصله سیم برق ازلوله های آب گرم وبه خصوص لوله گاز .

5- ایجاد اتصال محکم وصحیح درمحلهای انشعاب واستفاده ازترمینال به منظور جلوگیری ازایجاد جرقه وحرارت .
6- نکشیدن باراضافه ازیک پریز توسط اضافه نمودن سه راهی

7- عبورندادن سیمها ازلای دربها وپنجره ها وزیرفرش وموکت

8- تعمیر وسائل برقی توسط افراد متخصص

9- درصورت رسیدن آب به وسیله برقی باید آنرا ازبرق جدا نموده وتا قبل از اینکه کاملاً خشک گردد ازآن استفاده ننمود.

برق گرفتگی و اثرات آن

برق گرفتگي زماني اتفاق مي افتد كه برق همانند يك مدار رسانا ازبدن يك جاندار عبوركرده و وارد زمين مي شود بعضي جريان در مسيربدن عبورنمايد .

به اين ترتيب كه مدار فاز (مثبت ) با نقطه اي لخته از بدن تماس پيدا كرده و از قسمت ديگربدن كه لخت مي باشد به زمين يك نقطه صفر محسوب مي شود وارد شود .

يا اينكه دو نقطه لخت از بدن انسان بين يك مدار فاز (مثبت) و يك مدار نول (منفي) قرارگيرد و جريان از‌آن عبور نمايد همچنين دو نقطه لخت از بدن انسان بين دو مدار فاز (مثبت) قرارگرفته و جريان از آن عبور نمايد .

2) برق گرفتگی : در مقایسه سایر حوادث هر چند که حوادث مربوط به برق گرفتگی از نظر فراوانی کمتر هستند ( تقریباً 3 درصد حوادث شغلی ) ولی از نظر شدت یکی از شدیدترین حوادث شغلی محسوب می شود . آمارهای موجود نشان می دهد که 20 درصد برق گرفتگی ها منجر به مرگ می شوند ، در صورتی که مقدار مرگ در کل حوادث 16 درصد است بنابراین ریسک خطر برق گرفتگی زیاد است .

اصولاً جریان های الکتریسیته را از نظر ماهیت به دو دسته کلی تقسیم می کنند :

الف) جریان های مستقیم D.C))

جریانی است که جهت جریان تغییر نمی کند در این نوع جریان الکترونها همیشه از قطب منفی مدار جریان می یابند .

ب) جریان های متناوبA.C) )

( در این جریان با توجه به فرکانس ، جهت جریان همواره در حال تغییر است .

در شرایط مساوی برق گرفتگی در جریان متناوب خطرناک تر از جریان مستقیم است .

اصول امداد رسانی در برق گرفتگی ها

برق گرفتگی در اکثر اوقات همراه با ایجاد ضایعه در مکانیزم تنفسی و قلب خواهد بود بعلاوه در برخی اوقات سوختگیهای شدیدی نیز ممکن است بر اثر عبور جریان برق بوجود آید که معمولاً این سوختگیها به علت شدت زیاد باید در مراکز درمانی تحت درمان قرار گیرد .

در موقع مواجه شدن با فردی که دچار برق گرفتگی شده اصول زیر را باید رعایت نمود :

1) ضمن حفظ خونسردی قبل از هر چیز جریان برق را قطع و مصدوم را از محل حادثه دور می کنیم .

2) چون جریان برق قلب و دستگاه تنفسی را زودتر از هر قسمت دیگر تحت تاثیر قرار می دهد لذا پس از اطمینان از توقف حرکات قلب و تنفس سریعاً باید اقدام به ماساژ قلبی و تنفس مصنوعی نمود .

V اختلاف پتانسیل الکتریکی

به طور کلی اختلاف پتانسیل عاملی است که باعث برقراری جریان برق درمدارها می شود ومولد ها بین دوقطب خود این اختلاف پتانسیل رابه وجود می آوردند . واحد اختلاف پتانسیل برحسب ولت است .اختلاف پتانسیل دوسر یک مقاومت برابر با حاصلضرب مقاومت درشدت جریان است . به طور مثال به اختلاف پتانسیل در مورد های ذیل اشاره می نمائیم :

اختلاف پتانسیل دوسر یک باطری قلمی یا متوسط 5/1 ولت است .

اختلاف پتانسیل دوسریک باطری اتومبیل 12 ولت است . اختلاف پتانسیل بین دو فاز دربرق شهری 220 ولت است .

البته درمصارف صنعتی برق سه فاز مصرف می گردد اختلاف پتانسیل بین فازها 380 ولت می باشد لازم به ذکر است که همراه برقهای سه فازیک نول نیز به همراه فازها استفاده می گردد.

فشار الکتریکی که برای انتقال انرژی به نقاط دوربه کار می رود به چندین هزار ولت می رسد .
فشار الکتریکی که بین ابرها و کره زمین پدید می آید ( پدیده صاعقه ) تایک میلیارد ولت برآورد شده است .

براساس مطالعات تجربی و آزمایشگاهی و تجارب حاصله از محیط های کاری برای برق متناوب صنعتی مشخص شده است که حد 50 ولت و کمتر از آن برای انسان بی خطر است .عیب ولتاژ 50 این است که بسیاری از وسایل برقی در این ولتاژ قادر به فعالیت نیستند بهمین خاطر ولتاژهای بالاتر مورد استفاده قرار می گیرد که این ولتاژها نیز در صورت رعایت اصول ایمنی می توانند برای انسان بی خطر باشند .

I شدت جریان الکتریکی

شدت جریان مقدار الکتریسیته ای است که درواحد زمان ازمداری عبورمی کند . نشان می دهند .A واحد شدت جریان آمپر است که با حرف اگر دو سریک باطری اتومبیل رابه وسیله سیمی ضخیم به هم متصل کنیم جرقه شدیدی ایجاد می شود که شدت جریان آن درحدود 100تا 200 آمپر است .درجوشکاری برق جریان ایجاد شده درحدود 100 تا 300 آمپر بوده ونور شدیدی راتولید می کند . شدت جریان صاعقه 20000 آمپر است وتولید نورخیره کننده ای می نماید .

R مقاومت الکتریکی

مقاومت کمیتی است که باگرمای تولید شده دریک هادی نسبت مستقیم دارد . یعنی هرقدر یک هادی دربرابر عبور جریان بیشتر گرم شود می گوئیم مقاومت بیشتری دارد . است . Ω واحد مقاومت الکتریکی برحسب اهم
به طورمثال به مقاومت چند جسم ووسیله درذیل اشاره می نمائیم : مقاومت الکتریکی یک متر سیم مسی به قطر یک میلیمتر 135% اهم است .مقاومت الکتریکی یک مترسیم آلومینیومی به قطر یک میلیمتر 220% اهم است .مقاومت الکتریکی یک اتوی برقی 500 واتی 96 اهم است .مقاومت الکتریکی مفتول داخلی یک لامپ 100 واتی 284 اهم می باشد .

اگردوسیم شهری بدون واسطه به یکدیگر وصل گردد جریان زیادی عبور می کند جرقه شدیدی تولید می نماید وشدت گرمای حاصل ازآن به حدی می باشد که جهت ایجاد آتش سوزی کافی است . (4 تا 8 هزار درجه سانتی گراد)
رابطه بین شدت جریان ، اختلاف پتانسیل و مقاومت :

این رابطه به قانون اهم معروف است وبصورت زیر بیان می شود:

V=I× R

P توان الکتریکی

مقدارانرژی است که دریک ثانیه درمدارمصرف می شود . است .Wواحد توان الکتریکی برحسب وات
رابطه توان وولتاژ وشدت جریان عبارت است از: P=V× I
ازرابطه فوق می توان مقدارآمپری راکه یک مصرف کننده جهت کارنیازدارد محاسبه نمود واز این طریق نوع فیوز مناسب را انتخاب کرد .

باید توجه داشت که جهت تامین یک توان ثابت ومشخص هرچه اختلاف پتانسیل کمتر باشد باید شدت جریان افزایش یابد به طورمثال جهت روشن نمودن یک لامپ 100 واتی با ولتاژ 220 ولت نیازبه 45% آمپر جریان می باشد درصورتیکه یک لامپ 100 واتی با ولتاژ 12 ولت حدوداً نیازبه 8 آمپر جریان دارد بنابراین انتخاب فیوز وقطرسیم حامل جریان راباید با توجه به مقدارتوان وآمپر مورد نیاز محاسبه نمود .

در ایمنی برق بایستی سه موضوع مورد بررسی قرار گیرد :

1) سیستم برق : هر چند که سیستم های برقی دارای خصوصیات متنوعی هستند ولی می توان گفت که هر سیستم از دو جزء اصلی تشکیل شده است .

الف) هادی ها : که در آنها مسیر حرکت الکترونها مسیر جریان برق محسوب می شود .
ب) عایق ها : که سیم حاوی جریان را از محیط مجزا می کنند میزان پایداری عایق ها در مقایسه با هادی کم است و عواملی نظیر استرس های حرارتی ، تنش های مکانیکی ، گذشت زمان و... می تواند آنها را از بین برده و در ارتباط مستقیم با محیط قرار دهند .

2) محیط زیست : که رابط بین موجود زنده وسیستم برق محسوب می شود و می تواند شدت برق گرفتگی را تشدید و یا تضعیف کند .

3) انسان : ساختار انسان از مواد بیولوژیکی مختلفی ساخته شده است که بیشتر شبیه یک هادی می باشد ، که میزان مقاومت آن در مقابل عبور جریان الکتریسیته با توجه به شرایط مختلف متفاوت است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- وضعیت جسمانی

- شرایط محیطی

- مسیر عبور جریان

- سن

- جنس که در آقایان مقاومت کمتر از خانمها است .

با توجه به آزمایشهای انجام گرفته که بصورت تجربی برروی انسان و حیوان بوده است متوسط مقاومت بدن انسان حدود 5/2 تا 5 کیلو اهم است و در طراحی های که به منظورهای ایمنی صورت می گیرد متوسط مقاومت بدن انسان را 1500 اهم در نظر می گیرند .

R مقاومت

در انسان مهم است ولی اساساً در بحث ایمنی انسان روی آن نمی شود کار زیادی انجام داد و مقاومت را در طراحیهای ایمنی عددی ثابت و معادل 1500 اهم در نظر می گیرند .

I شدت جریان

آنچه که مشخص است این است که همه شدت جریان های برق به یک اندازه مضر نیستند و حدی از آن وجود دارد که برای انسان بی خطر یا کم خطر محسوب می شود برای تعیین حد مجاز شدت جریان آزمایشات بسیار گسترده ای صورت گرفته است که نهایتاً میزان 30 میلی آمپر را حد مجاز اعلام کرده اند .

بطور کلی برق گرفتگی ممکن است به دو شکل رخ دهد :

1) برق گرفتگی مستقیم : که فرد در تماس مستقیم با سیم های حاوی جریان قرار می گیرد .
2) برق گرفتگی غیر مستقیم : که بدلیل از بین رفتن عایق بندی سیم های حاوی جریان برق و تماس آنها با بدنه دستگاهها و تجهیزات مختلف رخ می دهد .

منابع تولید انرژی الکتریکی

براي شناسايي منابع توليد انرژي الكتريكي شايسته است به نكات زير توجه نمائيم :

1) باطريها وانواع آن : باطريها كه ساختمان آن عبارت است از يك محفظه (انباره) كه در داخل چند عنصر با واكنش هاي شيميايي اقدام به توليد انرژي الكتريكي در قالب ولت و آمپر مي نمايد . باطريها در اندازه هاي مختلف از باطري يك ساعت گرفته تا باطري يك كاميون سنگين و بسته به شرايط آن توليد الكتريسيته نموده و توان آنها بسته به بزرگي وكوچكي و مكانيزم بكار رفته در آن متفاوت مي باشد .

لوله های آتش نشانی

یکی از مهم ترین و پر مصرف ترین وسایل آتش نشانی لوله های آتش نشانی می باشد. از لوله های آتش نشانی در خودروهای آتش نشانی یا وسایلی مانند قرقره و جعبه آتش نشانی نگهداری و در زمان حریق به منظور گرفتن یا رساندن آب به مکان حریق استفاده می گردد.

معمولاً در آتش نشانی ها چند گروه لوله مورد استفاده قرار می گیرد که عبارتند از:

لوله های نواری یا پارچه ای: که می توان آن ها را به صورت مختلف جمع کرد.

لوله های لاستیکی: که بیشتر از آن ها در قرقره های آتش نشانی استفاده می گردد.

لوله های خرطومی : که به منظور گرفتن آب از منابع روباز بهره گیری می شود .

لوله های فلزی: که در آتش نشانی ها به عنوان واسط آبگیری از سیرهای داخل زمین استفاده می شود.

با توجه به اینکه شناخت هر وسیله می تواند در استفاده و نگهداری آن مؤثر باشد در ادمه بحث به معرفی لوه های نواری مورد مصرف در آتش نشانی های می پردازیم.

انواع لوله های نواری :

1- لوله های بدون آستر: این نوع لوله اولین لوله های تولیدی برای آتش نشانی بود که از پنبه، کتان، کنف و 000 بافته می شد. هنگام استفاده آب از آن نفوذ و قطرات آب روی لوله نمایان می شد. در حال حاضر تولید و استفاده از آن منسوخ شده است.

2- لوله های نواری آستردار: لوله های متداول ساده آتش نشانی است که از الیاف مصنوعی ساخته می شود و داخل آن به وسیله لاستیک یا لاستیک مصنوعی و مشابه آن آستر شده است. معمولاً لایه داخلی آن را به وسیله گرما و فشار به لایه پارچه ای می چسبانند و تا آن را در برابر نفوذ آب از داخل محافظت نمایند. اما روی لوله پارچه ای (ژاکت) هیچ نوع مواد اضافی به کار گرفته نشده است تا در برابر جذب مواد آلاینده و مایعات محافظت شود. این نوع لوله ها پس از استفاده باید تمیز شسته و خشک گردد.

3- لوله های کوتینگ شده: لوله هایی هستند که علاوه بر لایه داخلی روی پارچه لوله یک ماده شیمیایی کشیده شده تا لایه اصلی(پارچه ای) را از خارج در برابر جذب آب، مایعات و مواد شیمیایی محافظت کند. معمولاً این لوله ها در برابر سایش مقاوم تر از لوله های معمولی عمل می کنند.

4- لوله های روکش دار: لوله هایی می باشند که علاوه بر داخل، روی لایه اصلی(پارچه ای) هم روکش از یک پوشش آلاستومری(لایه ای از مواد شیمیایی) کشیده شده است و لوله از داخل و خارج در برابر جذب مواد و مایعات آلاینده، سایش و حرات مقاوم شده است. این نوع لوله معمولاً قابل آپارات شدن است و در صورت سوراخ شدن می توان با وسایل خاص آن را آپارات کرد. علاوه بر آن از آنجائی که خیس نمی شود نیاز به خشک کردن ندارد. استفاده از این لوله بیشتر در مکان هایی که درصد رطوبت و بارندگی و مواد شیمیایی مختلف موجود در محل بالا می باشد استفاده می گردد.

ساختمان لوله نواری:

الف) قسمت پارچه ای از جنس الیاف مصنوعی به عنوان لایه اصلی لوله

ب) لایه داخلی که برای غیر قابل نفوذ شدن آب در داخل لوله کشیده می شود(لایه داخلی باید تا حد امکان صاف باشد تا حداقل افت را ایجاد نماید.)

ج)در لوله های نوع (3 و 4) یک لایه یا پوشش خارجی که روی لایه اصلی کشیده شده است.

طول لوله های آتش نشانی:

در استاندارد B_S(انگلستان) طول لوله ها 15، 18، 25، 30، 36 متر پیشنهاد شده است که در کشور انگلستان طول لوله های مورد استفاده در آتش نشانی ها 25 متر و در کشور ایران 20 متر است.

قطر لوله های آتش نشانی:

لوله های نواری آتش نشانی با قطر 1 و 2/1 – 1 و 4/3 – 1 و 2 و 2/1-2 و 4/3 – 2 و 3 و 2/1 – 3 اینچ تولید شده است. که در آتش نشانی های ایران معمولاً بیشتر از 2/1 -1 اینچ و 2/1 – 2 اینچ استفاده می شود.

آزمایشاتی که مصرف کننده می تواند انجام دهد عبارتست از:

آزمایش لوله های در حال سرویس:

معمولاً مصرف کننده پس از هر بار مصرف لوله در حریق یا برای لوله های موجود در انبار در فاصله زمانی 12 ماده باید لوله ها را از نظر تحمل فشار هیدرواستاتیک تحت آزمایش قرار دهد.

این فشار باید بیشتر از 50% فشار کاری لوله یا در صورت عدم اطلاع فشار کاری باید بیشتر از 10 بار فشار باشد که به مدت یک دقیقه به لوله اعمال می شود. در پایان آزمون نباید هیچگونه علامت نشتی در لوله ها مشاهده گردد.

بدیهی است در صورت مشاهده نشتی و تعمیر لوله این تست باید روی لوله های تعمیر شده هم انجام شود.

آزمون از کوپلینگ

معمولاً کوپلینگ ها باید با سیم گالوانیزه به قطر 6/1 میلی متر بر روی لوله بسته شود. در کوپلینگ های دم اره ای حداقل 20 حلقه سیم باید بسته شود و در کوپلینگ های دم پله ای در حد فاصل هر پله حداقل 8 حلقه سیم باید پیچیده شود و در انتها سرهای سیم ها می باشد به هم گره زده شود یا می توان برای این کار از جوش قلع استفاده کرد.

آزمایش یک لوله کامل همراه با کوپلینگ های مربوط:

وسیله آزمایش: یک منبع تأمین فشار هیدرواستاتیکی که بتواند آب فشار 15 و 5/22 بار در لوله نگهدارد.

روش آزمایش: لوله را با فشار 5/22 بار باید آزمایش نمود. یک طرف لوله را به منبع فشار وصل و آب را وارد لوله کنید. تا تمام هوای آن خارج شود سپس لوله را به مدت یک دقیقه تحت فشار 5/22 بار آزمایش کنید هیچ گونه نشتی نباید از اطراف کوپلینگ مشاهده شود و سپس می توانید فشار را تخلیه نمائید.

به لوله ها از دو طریق صدهم وارد می گردد:

1- صدمات شیمیایی: آلوده شدن به مواد شیمیایی مانند: اسید، بنزین، الکل، کپک زدن لوله و 000

2- صدمات مکانیکی: کشیده شدن روی زمین، عبور خودرو از روی لوله، عبور دادن از روی اشیاء نوک تیز و برنده و 000

نگهداری لوله ها

1- لوله ها را نباید روی هم قرار داد چون از جایی که تا شده روی هم قرار می گیرند و در اثر لرزش و حرکت خودرو دچار سایش می شوند. بهترین روش قرار دادن لوله پهلوی هم قرار دادن آن است.

2- لوله ها را داخل جعبه های اسباب و آلات دیگر قرار ندهید.

3- لوله های معمولی را باید در جای خشک و خنک نگهداری نمود. تا کپک نزند و لایه آن به هم نچسبد.

4- از داخل لوله هایی که آستر(لایه) لاستیکی دارند هر چند وقت یک بار آب عبور دهید تا در اثر مرور زمان و گرما لایه آن کنده نشود و با عبور آب محکم گردد.

5- اگر در زمستان به علت ماندن آب در داخل لوله یخ زد نباید آن را تا کرد زیرا باعث صدمه دیدن آن می شود یا دچار ترکیدگی می گردد.

6- وقتی لوله پر آب و تحت فشار است نباید اجازه داد مردم روی آن پا بگذارند و یا ماشین از روی آن عبور کند این کار باعث کاهش طول عمر لوله می شود.

انواع آتش سوزی

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

قواعد واصول احتراق

احتراق يك نوع فعل و انفعال شيميائي است كه توليد انرژي مي نمايد. احتراق مواد جنگلي عبارت است از تركيب اكسيژن موجوددر هوا با چوب و صمغ نباتي و ساير عناصر قابل احتراقي كه در مواد سوختي موجود مي باشد.

حرارت :

تعيين درجه حرارت براي احتراق مواد سوختي جنگلي به علت تغييرات مواد مزبور مشكل است . تقريباً تمام مواد موجود در سطح زمين در صورتيكه تحت تأثير حرارت كافي قرار گيرند ممكنست بكلي از بين رفته ويا تغيير شكل كلي در آنها حاصل شود .

اكثر مواد سريع الاحتراق داراي كربن خيلي زياد مي باشند . مواد نباتي از قبيل مواد سوختي جنگلي داراي كربن خيلي زياد بوده ودرجات حرارت بانسبه كم ميسوزند و رطوبت محتوي آنها تقليل مي يابد.

درجه حرارت لازم براي احتراق مواد سختي جنگل به طور تقريب از 160 الي 400 درجه سانتي گراد مي باشد. احتراق غالباً بطول زماني كه ماده ساختني در معرض حرارت قرار گرفته بستگي دارد . مثلاً برگهاي سوزني خشك در اثر حرارت حاصله از كبريت مشتعل در طي چند ثانيه و برگهاي سوزني مرطوب در مدت چند دقيقه مشتعل مي شوند .

اكسيژن :

معمولاً جو در ارتفاعاتي كه از جنگل پوشيده شده است داراي 21% اكسيژن مي باشد . موقعي كه اكسيژن هوا به كمتر از 15% تقليل يابد اغلب مواد نخواهد سوخت.

در محيط جنگل اكسيژن كافي براي احتراق و آتش سوزي وجود دارد. معهذا بعضي از مواد سوختني ممكنست بطريقي قرار گرفته باشند كه هواي لازم (اكسيژن ) براي ايجاد حريق نتواند به آن برسد.

مواد آلي و خشك كه بصورت قشري در سطح جنگل تا عمق بالنسبه زيادي موجود و فشرده شده است فقط قسمت هاي فوقاني آنها در مجاورت هوا قرار داشته و در نتيجه آتش سوزي از بالا به پائين با احتراق تدريجي قشرهائي كه در مجاورت هواقرار مي گيرند توسعه مي يابد . ولي در طبقات فشرده نشده برگهاي سوزني چون كليه آنها در مجاورت هوا قرار دارند احتراق سريعاً رخ مي دهد و همچنين توده فشرده نشده و شاخه هاي درختان سريعتر از شاخه هاي بهم فشرده و توده شده دچار حريق مي شوند زيرا سطح مواد سوختني در توده هاي فشرده نشده كه در مجاورت هوا قرار دارد بيشتر است .

احتراق :

آتش سوزي هاي جنگل شامل دو مرحله كلي احتراق مي باشند اول سوختن ابتدايي توأم با دود و بدون شعله دوم اشتعال

در مرحله سوختن ابتدايي توام با دود و بدون شعله حرارت توليد گرديده و درجه حرارت ماده سوختني افزايش مي يابد ، معهذا در اينحال شعله غالباً ظاهر نشده و يا ممكنست متناوباً ظهور نمايد.

آتش سوزي مجدد حريقهائي كه ظاهراً خاموش شده اند : عامل مهم در آتش سوزي مجدد ، حرارت است . گر چه شعله و دود در آتش سوزيهاي خاموش شده مشاهده نمي شود ولي اگر حرارت زياد آن از بين نرفته باشد حريق مجدداً توليد خواهد شد . اين قبيل آتش سوزيها غالباً در نقاطي كه مواد سوختني مدت قابل ملاحظه اي تحت تأثير حرارت قرار گيرد رخ مي دهد .

انتقال حرارت :

انتقال حرارت بوسيله تشعشع : نقل وانتقال توده هاي گرم هوا ـ خاصيت هدايت اجسام صورت مي گيرد . اين سه روش را در حريقهاي جنگل مورد بررسي قرار مي دهيم :

تشعشع :

در آتش سوزي هاي جنگل تشعشع وسيله مهم انتقال حرارت از مواد سوزان به مواد سوختني مجاور مي باشد. انتقال حرارت دراثر تشعشع بنسبت عكس مجذور فاصله از كانون حريق تنزل مي نمايد. مثلاَ اگر شيء كه در مسافت يك متري از كانون حريق قرار گرفته است صد واحد حرارت جذب نمايد پس شيء واقع در مسافت 10 متري فقط يك واحد حرارت جذب مي كند.

شيب كوهستان تأثير زيادي در انتقال حرارت بوسيله تشعشع به مواد سوختني موجود در قسمت بالا و پائين محل حريق دارد بدين معني مواد سوختني موجود در قسمت بالاي محل حريق بيش از مواد وجود در قسمت پائين آن حرارت جذب مي نمايند . بهمين علت است كه حريق در كوهستان سريعتر از زمين مسطح توسعه مي يابد. باد به دو طريق نيز در انتقال حرارت بوسيله تشعشع تأثير مي نمايد.

1ـ باد سرعت احتراق را در اثر اكسيژن زياد نموده وباعث تشديد حريق مي شود.

2ـ با دشعله ها را خم نموده و در نتيجه فاصله بين منبع حرارت و مواد سوختني موجوددر مسير حريق كم مي شود .

اين در اثر دو گانه مواد سوختني را كه د رمسير حريق قرار دارند خشك و گرم نموده و سرعت توسعه افزايش يافته و سبب آتش سوزي كامل مي شود.

حركت توده هاي گرم هوا :

در آتش سوزي جنگل مواد سوختني كه در مسير جريان توده هاي گرم هوا قرار گرفته اند حرارت ديده و شرايط اشتعال در آنها سريعتر ايجادمي گردد . به همين ترتيب توده هاي گرم كه از حريق سطحي صعود مي نمايد مقدار زيادي از حرارت را به تاج درختان انتقال داده و آنها را به درجه حرارتي كه براي آتش سوزي لازم است نزديكتر مي سازد.

موقعي كه حريق در تاج درختان و ساير مواد سوختني هوائي رخ داد انتقال حرارت در اثرحركت توده هاي گرم هوا غالباً افزايش مي يابد . جرقه ها و قطعات آتش سوزان از تاج و تنه هاي درختان مورد حريق به زمين افتاده و سبب ايجاد آتش سوزيهاي ديگري در مواد سوختني موجوددر زمين مي شود اين حريقهاي زميني شدت آتش سوزي را كه در تاج درختان رخ داده زياد مي نمايند زيرا توده هاي گرم هوا صعود نموده و داخل در مواد سوختني هوايي شده ودر نتيجه عكس العمل مداوم توليدمي شود .

هدايت :

چوب بر خلاف فلزات حرارت والكتريسيته راهدايت نمي كند و قابليت هدايت حرارت در چوب خيلي ضعيف است . قابليت هدايت حرارت ، در چوب خيلي ضعيف است و انتقال حرارت بدين ترتيب داراي اهميت زيادي در آتش سوزي
نمي باشد.

ولي درختان سبز و يا چوب مرطوب بعلت داشتن مقدار زيادي آب ( رطوبت ) هادي حرارت و الكتريسيته بوده و اگر دچار آتش سوزي شود مي تواند حرارت والكتريسيته را بوسيله رطوبت موجود هدايت نمايد.

انواع آتش سوزي هاي جنگلي :

1ـ آتش سوزي زميني :

آتش سوزي زميني نه فقط مواد آلي موجوددر خاك جنگل و مواد تجزيه نشده آنرا بمصرف مي رساند بلكه قشر زيرين خاك را نيز مي سوزاند .

2ـ آتش سوزي سطحي :

آتش سوزي سطحي پوش مرده و سطحي را كه از گياهان و نهالهاي كوچك تشكيل شده است مي سوزاند و معمولي ترين نوع آتش سوزي است كه در جنگلها رخ مي دهد . اگر فقط سطح فوقاني توده از مواد آلي بحد كافي براي بروز آتش سوزي خشك شود و بسوزد در اينصورت آنرا آتش سوزي سطحي نامند و اگر تمام توده تا قسمتهاي زيرين بسوزد آنرا حريق زميني نامند .

3ـ آتش سوزي تاجي :

آتش سوزي تاجي درتاج درختان و نهالها رخ داده وتاج آنها را مي سوزاند اين قبيل آتش سوزيها لااقل شاخهها و برگهاي درختان را سوزانده و در صورتيكه حرارت آن زياد باشد در ختان در اثر از بين رفتن كامبيوم ( بانت زا) خواهند خشكيد.

آتش سوزيهاي تاجي غالباً درانواعي از درختان رخ مي دهد كه داراي شاخه و برگ سريع الاشتعال مي باشند لذا جنگلهاي مخروطي بيش از جنگلهاي غير مخروطي در معرض خطر حريق تاجي قرار دارند .

عوامل مؤثر در سرعت توسعه آتش سوزي :

آتش سوزي سطحي در مراحل اوليه به شكل مستدير از نقطه بروز توسعه مي يابد و اگر عوامل مختلف خارجي در آن اثر ننمايد بهمين ترتيب گسترش خواهد يافت . با د از جمله عواملي است كه تأثير زيادي در پيشرفت آتش سوزي داشته و شكل مدور آنرا از شكل دايره خارج و تقريباً بصورت بيضي در آورده و جبهه حريق را در مسير خود بسرعت به پيش مي راند در صورتيكه توسعه عقب آتش سوزي خيلي بطئي بوده و يا اصولاً خاموش و متوقف مي گردد.

جناحين آتش سوزي كه با راس و عقب حريق مرتبط است با تغيير جهت وزش باد ممكنست توليد رئوس جديد بنمايد.

آتش سوزي تاجي در اثر وزش باد امكان دارد بدون اينكه تاج درختان مسير خود را بسوزاند در حدود نيم كيلومتر و يا زيادتر جهيده و سپس شروع به سوزاندن تاج درختان ديگر نمايد.

هر آتش سوزي به واسطه سرعت توسعه و شدت از ساير آتش سوزي هاي هم نوع خود مشخص مي گردد.

عوامل زيادي در توسعه و شدت حريق اثر داشته و مهمترين آنها بشرح زير
مي باشد:

I. مواد سوختني

II. رطوبت ماده سوختني

III. وزش باد

IV. موانع طبيعي محل

V. پوشش جنگل

VI. درجه حرارت هوا

I. مواد سوختني :

مواد سوختني موجوددر جنگل يكي ازعوامل متغير در معادله حريق مي باشد . آتش نشان وقتي مي تواند از مبارزه خود نتيجه قطعي حال نمايد كه از وضع كلي و طبيعي مواد سوختني جنلگي و تغييرات آنها و قواعد و اصول احتراق آگاه بوده و قابليت اشتعال و طرقهاي عمل كرد آتش نشان را در انواع مختلف مواد سوختني پيش بيني نمايد.

ـ پيوستگي و پراكندگي ماده سوختني :

پيوستگي و پراكندگي ماده سوختني را ممكنست تجمع آن در مساحت بخصوص دانست و يكي از عوامل مهمي است كه در توسعه سرعت آتش سوزي مؤثر است .

ـ مواد سوختني يكنواخت :

اين مواد شامل كليه موارد سوختني هستند كه در مساحت معين يكنواخت پراكنده شده اند .

ـ بهم فشردگي ماده سوختني :

بهم فشردگي ماده سوختني و يا تعداد ذرات آن در واحد حجم بر حسب نوع مواد سوختني مغيير بوده و عوامل مهمي در پوشش مرده سطح جنگل مي باشد.

آتش سوزي در مواد سوختني كه بهم فشردگي آنها كم باشد و هوابتواند در آنها جريان يابد تقريباً بسرعت ادامه مي يابد و در غير اينصورت سرعت آن خيلي بطئي است .

بهم فشردگي پوشش مرده جنگل بر حسب نوع درختان تغيير مي نمايد مثلاً در جنگلهاي مخروطي برگها در روي زمين زياد بهم فشرده نشده و هوا در داخل آنها جريان يافته و در نتيجه حريق سطحي در آن سريعتر توسعه مي يابد در صورتيكه در جنگلهاي غير مخروطي برگها در سطح زمين بيشتر بهم فشرده شده و بعلت عدم جريان هوا توسعه حريق در آنها بطئي خواهد بود .

انواع مواد سوختني شامل :

1ـ مواد سوختني زميني 2ـ مواد سوختني هوايي

مواد سوختني زميني :

1ـ مواد آلي يا پوشش مرده جنگل

2ـ ريشه ها

3ـ برگهاي خشك

4ـ علفها

5ـ قطعات كوچك چوبهاي خشك

6ـ گرده بنيه ها و كندهها و شاخه هاي بزرگ و قطور

7ـ بوته ها و نهالهاي كوتاه

حرارت حاصله از آتش سوزي مواد سوختني زميني موجود در سطح جنگل سبب خشكيدن برگها و ساقه ها و تنه هاي بوته ها و نهالهاي كوتاه شده و در صورتيكه براي ايجاد حريق در آنها كافي نباشد ممكن است پس از چند ساعت در صورت فراهم شدن شرايط مساعد تر توليد آتش سوزي در آنها نمايد و غالباً در آتش سوزيهاي مجدد همان علفها و نهالهاي كوتاه خشك شده قبلي بسرعت مي سوزند.

مواد سوختني هوايي :

1ـ شاخه ها وتاجهاي درختان

2ـ درختان و تنه هاي خشك

3ـ خزه ها

4ـ بوته هاي بلند

سرعت آتش سوزي بر حسب وضع و تعداد مواد سوختني :

مرحله سرعت توسعه	حد متوسط سرعت برحسب متردر ساعت	وضع و مقدار مواد سوختني
خيلي بطئي	90 – 160	مواد سوختني پراكنده و بطور كلي از تابش نور آفتاب و باد محروم مي باشند.
بطئي	160 – 260	مواد سوختني زميني زيادتر از وضع اول وبندرت تمركز يافته و از نور آفتاب وباد محروم مي باشند. خزه نيز ممكنست موجودباشد پرند حريق درتاج درختان محتمل است .
متوسط	260 – 500	مواد سوختني زمين زياد فقط در بعضي از قسمتها از نور آفتاب وباد محروم مانده و درختان خشكيده سر پا وافتاده و با پوست خشكيده .
سريع	500 – 700	مواد سوختني زميني سبك در معرض هوا و باد تمركز يافته و درختان خشكيده سر پاافتاده و همچنين مازاد مقطوعات موجود است .
خيلي سريع	700 - 1300	پوشش زنده جنگل منحصر به علفها و بوته هاي خشكيده بوده و ضمناً مقدار زيادي مازاد مقطوعات با برگهاي خشكيده در سطح جنگل موجود مي باشد.

سرعت توسعه در هر يك از مراحل مزبور بستگي به عوامل جوي و موانع طبيعي محل نيز داشته و در صورت وجود شرايط مساعد ممكنست خيلي زياد و شگفت انگيز شود.

رطوبت نسبي :

عامل جوي مهم ديگري كه در رطوبت ماده سوختني در دوران خشكي تأثير زيادي دارد رطوبت نسبي مي باشد. رطوبت نسبي عبارت است از نسبت مقدار حقيقي بخار آب در واحد حجم به مقدار بخار آبي كه واحد حجم را در تحت همان درجه حرارت و فشار اشباع نمايد .

معمولاً ميزان رطوبت نسبي برحسب وضع سوزاندن به پنج مرحله تقسيم مي شود:

ميزان رطوبت نسبي	وضع سوزاندن
بيش از 40 درصد	بطئي
در حدود 40 درصد	متوسط
26 تا 40 درصد	آسان
15 تا 26 درصد	خطرناك
كمتر از 15 درصد	وخيم

رطوبت نسبي درهر 24 ساعت به ميزان قابل ملاحظه اي كم و زياد مي شود . بدين معني كه در صبح زود بعلت كمي درجه حرارت مقدار آن زياد مي شود و تا زماني كه هواي سردنتواند باندازه هواي گرتم رطوبت را در خود نگاه دارد اگر تغييري در رطوبت هوا حاصل شود رطوبت نسبي يا تقليل درجه حرارت افزايش مي يابد.

( شكل )

رطوبت ماده سوختني يا قابليت اشتعال آن :

مقدار و نوع ماده سوختني با رطوبت موجوددر آن بقدري بهم ارتباط و بستگي دارند كه بهتر است كليه آنها توأماً مورد بررسي قرار داده شوند.

آتش سوزي علاوه بر اينكه بدون ماده سوختني رخ نمي دهد در صورتيكه رطوبت ماده سوختني خيلي زياد باشد نميتواند بروز نمايد.

شدت و سرعت توسعه آتش سوزي بستگي معكوس برطوبت ماده سوختني دارد.

رطوبت مواد سوختني بهترين علامت و معرف قابليت اشتعال جنگل مي باشد. بطوركلي هر گاه رطوبت مواد سوختني بيش از 30 درصد باشد جنگل تقريباً از آتش سوزي ناشي از اثر كبريت مشتعل و ته سيگار و. . . مصون مانده و در صورتيكه رطوبت مواد سوختني كمتر از سي درصد باشد عوامل بيشتري مي تواند سبب آتش سوزي در آنها بشوند و اگر رطوبت ماده سوختني به 6 درصد ويا كمتر از آن برسد تمام عوامل و منابع احتراق خطرناك بوده و باعث بروز آتش سوزي در آنها مي گردند .

وزش باد :

آتش سوزي سبب صعود جريان هوا مي گردد زيرا هواي گرم هميشه بعلت كمي وزن مخصوص صعود نموده و ممكن است مواد سوزان را در اثر وزن باد بجلو برده و توليد آتش سوزيهاي جديد بنمايد . در اراضي ناهموار هواي گرم بطرف بالا جريان يافته و سبب بروز آتش سوزي در نقاط مجاور و مرتفع تر مي شود.

آتش سوزي كه از دامنه كوهستان بطرف بالا مي رود بسرعت پيشرفت مي نمايد زيرا هواي گرم عموداً به بالا رفته و حرارت را به طور افقي متشعشع ساخته و در نتيجه گرم كردن و خشك كردن مواد سوختني مسير خود احتراق را سريعتر و شدت آنرا زيادتر مي نمايد.

(شكل )

آتش سوزي از بالا به پايين تپه خيلي بطئي پيش مي رود زيرا هوا در اثر حرارت گرم و بطرف بالا جريان مي يابد.

( شكل )

درجه حرارت هوا :

چون براي سوزش و احتراق حرارت لازم است لذا درجه حرارت هوا اثر مستقيمي در حريق دارد.

مواد سوختني حرارت را در اثر تشعشع آفتاب و انتقال از توده هاي هواي محيط جذب مي نمايند. در جنگلهاي تنگ مواد سوختني در معرض تابش آفتاب قرار داشته و بالطبع درجه حرارت آنها از مواد سوختني كه در جنگلهاي انبوه يعني در سايه قرار دارند بيشتر مي باشند.

در بعضي از نقاط حرارت آفتا ب از تخته سنگها و يا از زمينهايي كه داراي رنگ روشن مي باشند منعكس گرديده ( در بعضي مواقع از لوازم بجا مادنده مانند شيشه ، فلز و . . . ) و سبب افزايش درجه حرارت مواد سوختني مجاور مي شود.

علت هاي آتش سوزي در جنگل :

به طور كلي دو نوع آتش سوزي در جنگل ها اتفاق مي افتد :

I. آتش سوزي طبيعي :

در آتش سوزي طبيعي چند عامل دخالت دارد:

1ـ آتش سوزي كه براثر آتش گرفتن گياهان خشك به وسيله صاعقه در جنگل ايجادمي شود.

2ـ آتش سوزي كه به علت وجود اجسام صيقلي و تيز مانند سنگها و . . . كه باعث منعكس شدن نور خورشيد و آتش گرفتن مواد سوختني مي گردد.

3ـ آتش سوزي كه براثر پرت شدن آتش از كوههاي آتشفشان ايجاد مي شود.

II . آتش سوزي غير طبيعي ( به وسيله انسان )

1ـ آتش سوزي عمدي

2ـ آتش سوزي غير عمدي

آتش سوزي عمدي :

1ـ براي اينكه زمين بيشتري زير كشت برود و يا براي ساختمان سازي ، قسمتي از جنگل را آتش مي زنند.

2ـ به منظور اينكه علف بيشتري براي چراي دام در جنگل برويد ، در جنگل آتش سفري ايجاد مي كند.

3ـ به علت اختلافهاي محلي جنگل را آتش مي زنند.

آتش سوزي غير عمدي :

1ـ روشن كردن آتش براي پختن غذا

2ـ پرت كردن ته سيگار و يا كبريت خاموش نشده

3ـ آتش زدن كاه و كلش محصول هاي زراعي زمينهاي نزديك جنگل

4ـ تيراندازي در جنگل

5ـ پرت شدن جرقه از قطارها و وسايل نقليه موتوري يادودكش كارخانه هاي نزديك به جنگل .

نوع درختان جنگلي :

نوع درختان جنگل در شدت يا كاهش آتش سوزي تأثير دارد ، به طورمثال شدت آتش سوزي درختان « سوزني برگ » بيشتر از درختاني است كه برگ پهن دارند . به همين جهت است كه از درختان پهن برگ به منظور آتش بر سبز در جنگل هاي سوزني برگ استفاده مي كنند ، به طوري كه در اطراف قطعاتي از جنگل سوزني برگ درختان پهن برگ مي كارند .

راههاي مبارزه با انواع آتش سوزي در جنگل :

1ـ آتش سوزي سطحي :

براي مبارزه با آتش سوزي سطحي ، چنانچه وسعت آتش و پوشش گياهي جنگل پر و درهم نباشد با كمك گوني هاي خيس ، كوبيدن به وسيله بيل هاي دسته بلند ، ريختن خاك و يا پاشيدن آب مي توان آتش را خاموش كرد. اما اگر وسعت آتش زياد باشد ، به طوري كه از رو به رو مبارزه با آن ممكن نباشد ، بهتر است از دوطرف اقدام كرد تا به تدريج وسعت آتش كم شود . در هنگام آتش سوزي ، اگر از دو طرف براي خاموش كردن آتش اقدام شود كار خاموش كردن ، بهتر انجام مي شود ، اگر دامنة آتش سوزي به اندازه اي زياد باشد كه با راههاي بالا نتوان آنرا خاموش كرد ، در اينصورت با ايجاد آتش بر بايد جلو پيشرفت آتش را گرفت .

2ـ آتش سوزي تاجي :

درهنگام آتش سوزي تاجي قبل از هركاري ، بايد تعدادي از درختان اطرف منطقه را كه درختان سوزني را قطع كرد تا از سرايت آتش به ديگر درختان جلوگيري شود و به اين ترتيب خاموش كردن آتش آسان تر است .

بايد دانست ، آتش سوزي تاجي خيلي سريع پيشروي مي كند . از اين رو ، ابتدا جنگل هايي را كه درختان سوزني برگ دارند وزود آتش مي گيرند به قسمت هاي كوچك تقسيم مي كنند. آنگاه هر يك از قسمتها را به وسيله خط هاي آتش بر از هم جدا مي كنند. اگر آتش بر از نوع درختان پهن برگ باشد ، درختهايي را كه در سمت آتش قرار دارند قطع مي كنند تا فاصله مناسب بين آتش و قسمت هاي جنگل ايجاد شود .

3ـ آتش سوزي تنه اي :

اگر تنه درختان خشك و پوسيده و توخالي آتش بگيرند ، بايد سوراخ تنة درختان رااز خاك پر كرد تا آتش خاموش شود . چنانچه آتش به تنه درختان رسيده باشد ، قبل از قطع درخت ابتدا بايد گياهان اطراف را از بين ببريم . آن گاه باوسايل آتش نشاني آتش را خاموش كنيم تا به جاهاي ديگر سرايت نكند.

4ـ آتش سوزي زيرزميني :

اگر در سر راه حركت آتش زيرزميني خندق يا گودالي حفر كنند ، چنانچه عمق اين گودال به اندازه اي باشد كه كف آن به خاك برسد ، از پيشروي آتش زيرزميني جلوگيري مي شود.

آتش بر و انواع آن :

در هر منطقه از جنگل بين درختان ، فاصله اي به صورت نوار يا جاده اي بدون درخت ايجاد مي كنند و يا نوارهايي از درختان پهن برگ كه در جنگلهاي سوزني برگ كاشته مي شود. كه اين نوار يا جاده را آتش بر مي گويند.

آتش بر از پيشروي آتش به قسمت هاي ديگر جنگل جلوگيري مي كند .

انواع آتش بُر :

آتش بُر بر چند نوع است كه هر نوع آن را با توجه به وضع منطقه بايد قبل از زمان آتش سوزي در جنگل ايجاد كرد.

آتش بر را به طريقه هاي زير ايجاد مي كنند :

1ـ كاشت گونه هايي از درختان پهن برگ كه در برابر آتش سوزي مقاومت دارند . ( گونه هايي همانند اقاقيا ، آيلان ، ارغوان ، بلوط و . . . )

2ـ احداث جاده : معمولاً احداث جاده علاوه بر جلوگيري از سرايت آتش به ساير نقاط جنگل ، سبب تسريع در نقل و انتقال افراد و بازديد هاي لازم در جنگل
مي شود.

3ـ پاك كردن كف جنگل از پوشش علفي خشك .

4ـ كندن گياهان و علف هاي هرز در قسمتي از جنگل ، به طوري كه خاك مشخص شود .

نكته اي كه در هنگام ايجاد آتش بر به آن توجه كرد اين است كه عرض آتش بر نبايد از ارتفاع بلندترين درخت نزديك آتش بر كمتر باشد ، زيرا اگر اين عرض كمتر باشد ، بر اثر افتادن درختاني كه شعله ور شده اند ، آتش به قسمتهاي ديگر جنگل سرايت مي كند . (2)

دستور العمل کپسول ها

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: حريق

نوع كپسول: الف) پودر و گاز مخلوط £ ب) پودر و گاز بالن بغل £ ج) پودر و گاز چرخدار £ د) گاز دي اكسيدكربن co₂£

الف) كپسول پودر و گاز مخلوط:

كاربرد:اطفاء حريق مايعات و گازهاي قابل اشتعال و تجهيزات الكتريكي

1- خونسردي خود را حفظ نماييد.

2- قبل از استفاده از شارژ بودن كپسول مطمئن شويد. (عقربه فشارسنج بايد روي قسمت سبز باشد)

3- كپسول را سريعاً دو بار سر و ته نماييد تا پودر از حالت كلوخه شدن احتمالي، خارج شود.

4- ضامن را از حالت پلمپ خارج و آن را بكشيد تا كپسول آماده استفاده گردد.

5- با فشار بر اهرم دستگيره، ماده اطفايي (پودر) را به بن آتش (پايين شعله) به صورت جاروب نمودن بپاشيد و آتش را خاموش نماييد.

6- در فضاهاي باز، پشت به باد اقدام به خاموش كردن حريق نماييد.

7- به حريق زياد نزديك نشويد و از فاصله 2 تا 4 متري اقدام به اطفاء حريق نماييد.

* در صورت استفاده اين كپسول جهت حريق جامدات، مراحل اطفايي را با پاشيدن آب تكميل نماييد.

ب) كپسول پودر و گاز بالن بغل:

كاربرد :اطفاء حريق مايعات و گازهاي قابل اشتعال و تجهيزات الكتريكي

1- خونسردي خود را حفظ نماييد.

2- كپسول را سريعاً دو بار سر و ته نماييد تا پودر از حالت كلوخه شدن احتمالي، خارج شود.

3- با يك دست شيلنگ و دسته كپسول را گرفته و با دست ديگر شير فلكه بالن بغل را باز نماييد. (توجه داشته باشيد كه در حين باز نمودن شير فلكه، بالاي كپسول و سر شيلنگ به سمت صورت شما نباشد)

4- با فشار دستگيره پودرپاش شيلنگ، ماده اطفايي (پودر) را به بن آتش (پايين شعله) به صورت جاروب نمودن بپاشيد و آتش را خاموش نماييد.

5- در فضاهاي باز، پشت به باد اقدام به خاموش كردن حريق نماييد.

6- به حريق زياد نزديك نشويد و از فاصله 2 تا 4 متري اقدام به اطفاء حريق نماييد.

* در صورت استفاده اين كپسول جهت حريق جامدات، مراحل اطفايي را با پاشيدن آب تكميل نماييد.

ج) كپسول پودر و گاز چرخدار:

كاربرد: اطفاء حريق مايعات و گازهاي قابل اشتعال و تجهيزات الكتريكي

1- خونسردي خود را حفظ نماييد.

2- شير فلكه بالن بغل را باز نماييد.

3- با فشار دستگيره پودرپاش شيلنگ، ماده اطفايي(پودر) را به بن آتش (پايين شعله) به صورت جاروب نمودن بپاشيد و آتش را خاموش نماييد.

4- در فضاهاي باز، پشت به باد اقدام به خاموش كردن حريق نماييد.

5- به حريق زياد نزديك نشويد و از فاصله حدود 4 متري اقدام به اطفاء حريق نماييد.

* در صورت استفاده اين كپسول جهت حريق جامدات، مراحل اطفايي را با پاشيدن آب تكميل نماييد.

د) كپسول گاز دي اكسيدكربن (CO₂):

كاربرد: اطفاء حريق تجهيزات الكتريكي

1- خونسردي خود را حفظ نماييد.

2- ضامن را از حالت پلمپ خارج و آن را بكشيد تا كپسول آماده استفاده گردد.

3- اهرم شير را فشار دهيد (يا شير فلكه كپسول را باز نماييد) تا گاز دي اكسيدكربن از كپسول خارج و با هدف گيري شيپورك به سمت پايين شعله، حريق را خاموش نماييد.

4- به حريق زياد نزديك نشويد و با توجه به حجم كپسول از فاصله 1 تا 3 متري اقدام به اطفاء نماييد.

5- در صورت ضرورت، از اين كپسول جهت اطفاء حريق جامدات و مايعات قابل اشتعال در فضاهاي بسته مي توان استفاده نمود ولي اطفاء حريق جامدات را بايد با پاشيدن آب تكميل نمود.

چک لیست های بیمارستانی

Posted: Mon 23 Jul 2012 - 0 نظر [ Comment ] - 0 trackback(s) [ Trackback ]

Category: چک لیست

بسمه تعالي

نام مركز درماني: تاريخ بازديد :

تعداد پرسنل: ساعت بازديد:

چک ليست بررسی وضعيت راههای خروج اضطراری و پله ها

موارد	بلي	خير
1	آيا هر طبقه از ساختمان دارای نقشه (Plan) مشخص از راههای خروج اضطراری می باشد ؟
2	آيا علائم خروج اضطراری در تمام مسيرهای خروج ، راهروها ، پلکانها نصب شده است ؟
3	آيا افراد آموزش های لازم در خصوص خروج اضطراری به وسيله تمرين های مورد نظر را ديده اند ؟
4	آيا پلکانهای ساختمان های چند طبقه و نورگيرهای آن از مواد مقاوم در مقابل آتش ساخته شده اند ؟
5	آيا عرض درب ها حداقل 80cm به تناسب تعداد ساکنين ساختمان و ارتفاع2m می باشد ؟
6	آيا درب های خروج اضطراری در جهت خروج از ساختمان باز می شود ؟
7	آيا خروجی ها در فواصل مشخص و در طرفين ساختمان ايجاد شده است ؟
8	آيا تمام خروجی های اضطراری با علامت خروج علامت گذاری و به وسيله منبع نورانی مطمئن روشن می شوند ؟
9	آيا تمام مسيرها به سمت خروجی به وسيله علائم قابل رويت علامت گذاری شده اند ؟
10	آيا تمامی درب ها ، راههای عبور و پلکانها که راههای خروج اضطراری نبوده و ليکن ممکن است به عنوان راه خروج اشتباه گرفته شوند به طور مناسب علامتگذاری شده است ؟
11	آيا خروجی های کافی وجود دارد تا فرار مناسب را در موقعيت های اضطراری ايجاد نمايد ؟ (با توجه به تعداد افراد موجود در ساختمان )
12	آيا تمامی خروجی ها در تمامی اوقات خالی از موانع می باشند ؟
13	آيا تعداد خروجی ها از هر طبقه ساختمان و تعدادخروجی ها ار ساختمان با توجه به ظرفيت ساختمان مناسب است ؟
14	آيا رمپ (Ramp) ، که به عنوان قسمتی از راه خروج ساختمان است دارای شيب مناسب است ؟
15	آيا پله های خروجی که از ديگر قسمت های ساختمان جدا شده اند به وسيله ساختار مقاوم در برابر آتش 2 ساعته در ساختمانهای بيش از 3 طبقه و حداقل يک ساعت مقاوم در برابر آتش برای ساختمانهای با طبقات 3 يا کمتر ساخته شده اند ؟
16	آيا درب هايي که به منظور خروج طراحی شده مشخص و مستقيما در دسترس هستند ؟
17	آيا پنجره هايي که ممکن است به جای درب های خروج اشتباه گرفته می شوند به وسيله موانع غير قابل دسترسی مسدود شده اند ؟
18	آيا درب های خروج اضطراری در جهت خروج بدون استفاده از کليد يا هرگونه کوشش باز می شوند ؟
19	آيا در جاييکه درب های خروجی مستقيما در مسير خيابان ، کوچه يا مناطق ديگر که وسايل نقليه عبور می کند باز می شود ، علائم هشدار دهنده و محافظت کننده کافی تهيه شده تا افراد را از صدمات در مسير راه حفظ نمايد ؟
20	آيا پلکان خروج اضطراری به شکل مارپيچ يا پيچ و خم دار ساخته شده اند ؟
21	آيا در زمان استفاده اضطراری اين پلکان جوابگوی خروج کارکنان و ساير افراد می باشد ؟
22	آيا فاصله اولين پله بعد از درب خروج اضطراری حداقل 60 سانتيمتر می باشد ؟
23 20 220	آيا عرض پله ها حداقل 60 سانتيمتر در نظر گرفته شده است ؟
24	آيا در مدخل پاگردهای پله های و خروج اضطراری از پنجره استفاده شده است ؟
25	آيا پهنای اين پنجره ها بيش از 30 سانتيمتر می باشد ؟
26	آيا از ورقه های مات کننده برای شيشه ها استفاده شده است ؟
27	در صورتيکه پله های خروج اضطراری از جنس فلزی و مشبک باشند آيا اين چشمه های مشبک دارای ابعاد حداکثر 25 ميليمتر است ؟
28	آيا از نرده در کنار پلکان استفاده شده است ؟
29	آيا جنس نرده ها از مصالح سالم ، مقاوم ، بدون عيب و فاقد قسمت‌های تيز و برنده ساخته شده است ؟
30	آيا ارتفاع نرده ها حداقل 90 سانتيمتر از کف می باشد ؟

Mojtaba Sepahi

View All Entries